Μαρίζα Κωχ: Η ερμηνεύτρια που έβαλε την παράδοση στην ηλεκτρονική εποχή

Οι τίτλοι για την υγεία της Μαρίζας Κωχ τρόμαξαν αρκετούς από εμάς. Όμως ήταν η καθησυχαστική της ανάρτηση στο Facebook με την οποία ενημέρωνε πως βρίσκεται σε «κρεβάτι ορθοπεδικού τμήματος νοσοκομείου με αφορμή ένα ράγισμα στον κόκκυγα της ραχοκοκαλιάς μου» που ήρθε για να μας ανακουφίσει.

Άλλωστε, η Μαρίζα Κωχ έχει, δικαίως, ένα πιστό κοινό που την αγαπά και την παρακολουθεί, αναγνωρίζοντας, πέρα από τη φωνή της, την προσφορά της στην ελληνική μουσική. Με τα τραγούδια της κατάφερε να γεφυρώσει την παράδοση με τη σύγχρονη μουσική και να περάσει αυτή τη φλόγα στις επόμενες γενιές.

Και επειδή, πολλές φορές θυμόμαστε τους καλλιτέχνες μας μόνο όταν φύγουν, σκέφτηκα πως θα ήταν καλύτερα να κάνουμε μια υπενθύμιση που δεν θα συνδυάζεται με νεκρολογία.

Μαρίζα Κωχ: «Αραμπάς», ο δίσκος σταθμός

Το άλμπουμ «Αραμπάς» (1971) έμελλε να γίνει ο πρώτος χρυσός δίσκος της ελληνικής δισκογραφίας. Εν μέσω δικτατορίας, η Μαρίζα Κωχ παρουσίασε μια «δυτική» εκδοχή της ελληνικής παράδοσης, την οποία η Χούντα προσπαθούσε να οικειοποιηθεί. Πέρα από μια πράξη αντίστασης, αποτελεί την πρώτη απόπειρα παντρέματος των τότε παγκόσμιων μουσικών τάσεων με τη λαϊκή κληρονομιά μας, αλλά και μια πράξη αντίστασης προς τους Συνταγματάρχες, οι οποίοι δεν έχαναν ευκαιρία να ηγηθούν του τσάμικου και του καλαματιανού.

Η ίδια, σε συνέντευξή της στην εφημερίδα Η Εποχή, το 2010, θυμόταν:

«Κάποιοι λένε ότι πριν οπουδήποτε αλλού γεννηθεί το ροκ ως έθνικ, γεννήθηκε με τον “Αραμπά”. Πάντως, δεν είχε καμία σχέση με μουσική αναζήτηση αυτό το πράγμα, είχε σχέση με την αναζήτηση σανίδας σωτηρίας. Είχα ζήσει την εποχή των χίπις, είχα ζήσει το Γούντστοκ, είχα προλάβει την Τζόπλιν, ήταν το σημείο αναφοράς μου η Τζάνις Τζόπλιν. Είχα έρθει με εφόδια, και όταν έβγαινα με τα κρουστά καταλάβαιναν ότι όλο αυτό είχε τσαμπουκά από πίσω. Όχι άποψη, δεν ήθελα να κάνω επίδειξη».

Κάνει μάλιστα ειδική μνεία στην επιρροή που είχε από τα παιδικά της χρόνια, όταν και τραγουδούσε ύμνους στην ενορία της.

«Αφού δεν μπορούσα να τραγουδήσω έξω απ’ τα δόντια αυτά που ήθελα, λόγω Χούντας, έπρεπε να υποστηρίξω το παραδοσιακό τραγούδι με ηλεκτρικό ήχο. Το τραγούδησα με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο θα τραγουδούσα ελεύθερα αν με άφηναν. Είχα πίσω και όλο το υπόβαθρο ενός ανθρώπου που έχει μεγαλώσει με το παραδοσιακό και το νησιώτικο. Στα εννιά μου χρόνια υπήρξα ψάλτρια στην εκκλησία. Το θράσος της νιότης, και οροσειρές μετακινεί. Οι μουσικολόγοι πάντως μ’ έβριζαν: “καταστρέφει το παραδοσιακό”, “δεν μπορεί να παίζει με κιθάρες αυτά τα πράγματα”.

Μαρίζα στο Πεκίνο

Το 1980, στο πλαίσιο διεθνών πολιτιστικών ανταλλαγών μεταξύ Ελλάδας και Κίνας (είχε προηγηθεί εμφάνιση της Όπερας του Πεκίνου στην Αθήνα) την καλούν στη κινεζική πρωτεύουσα για να τραγουδήσει και γίνεται η πρώτη δυτική καλλιτέχνιδα που έχει αυτή την ευκαιρία. Φτάνει στο Πεκίνο απευθείας από την περιοδεία της Αυστραλία και όταν ο πρόξενος την προειδοποιεί πως το χειροκρότημα δεν είναι στα έθιμά τους, εκείνη αποφασίζει ότι τα πεντατονικά της Ηπείρου θα καταφέρουν να τους μιλήσουν, έτσι ξεκινάει να τραγουδά το «Μωρή κοντούλα λεμονιά».  «Μέσα σε λίγη ώρα νόμιζες ότι θα πέσει το θέατρο» αφηγείται σε συνέντευξή της στη Lifo, για να συμπληρώσει πως αφού ολοκλήρωσε μια εβδομάδα παραστάσεων με χιλιάδες κόσμο, επέστρεψε στην Κίνα το 2009. Τότε την πλησίασε ένας ηλικιωμένος με φωτογραφική μηχανή και τη ρώτησε «Τι κάνει η μητέρα σας, η Μαρίζα Κωχ;». Ήταν παρών σ’ εκείνη τη συναυλία τριάντα χρόνια πριν!

Τα παιδιά είναι το μέλλον

Από τη δεκαετία του ’90 μέχρι σήμερα έχει αφιερωθεί σχεδόν αποκλειστικά με τη μουσική εκπαίδευση των παιδιών, σε θεωρητικό αλλά και πρακτικό επίπεδο. Το 2010, στη συνέντευξη της στην Εποχή, έλεγε σχετικά:

«Μόνο τα παιδιά δεν γερνάνε. Το ’77 έκανα τους τρεις πρώτους παιδικούς δίσκους. Κοντά στα παιδιά βρίσκω τον εαυτό μου, ελευθερώνομαι. Τα παιδιά μου χαρίζουν μια ελευθερία και ’γω τους χαρίζω ένα κομμάτι από την τέχνη μου. Ξέρουν να με κερδίζουν και ξέρω να τα κερδίζω. Στις περιοδείες μου σε όλο τον κόσμο – τρεις φορές γύρισα τον κόσμο – έρχονταν πάντα τα παιδιά στο διάλλειμα και σκαρώναμε επί τόπου παιδικά παράσταση πίσω από τις κουρτίνες του θεάτρου. Αυτό υπήρξε η ξεκούρασή μου, η χαρά της ζωής μου. Ό,τι τρέλες και να κάνουν τα παιδιά, τα συγχωρώ· έχω κάνει μεγαλύτερες».

Το 1996 ξεκινά τη δική της δισκογραφική, τη Verso, αφενός για να μην εξαρτάται από τις καθιερωμένες δισκογραφικές και τους ανθρώπους τους, αφετέρου για να μπορεί να κυκλοφορεί παιδικούς δίσκους, ένα είδος που δεν ήταν δημοφιλές στις εταιρίες. Δημιουργεί τη δική της μέθοδο βιωματικής μουσικής εκπαίδευσης, τα τραγούδια που προκύπτουν απ’ αυτήν φτάνουν μέχρι το Πανεπιστήμιο Κορνέλ της Νέας Υόρκης.

«Στην αρχή, είχα κάποια γκρουπ παιδιών που έρχονταν από το εξωτερικό για να γραφτούν σε ελληνικά σχολεία, και ήταν δεύτερη γλώσσα τους η ελληνική. Για δώδεκα χρόνια διδάσκαμε με τις δασκάλες τους ελληνικά, και γι’ αυτό βγήκαν και καινούργια τραγούδια, για τις ανάγκες των παιδιών. Σιγά σιγά, αυτό έφτασε να αναπτυχθεί τόσο πολύ που άρχισαν να μπαίνουν στην ομάδα και εμιγκρεδάκια από διάφορες χώρες που βρίσκονται εδώ, Ρωσσάκια, Αλβανάκια, Ρουμανάκια. Για μένα, αυτό είναι θείο δώρο, να μου εμπιστεύονται οι άνθρωποι τα παιδιά τους. Όσα τραγούδια ξεχώρισαν, τα έστειλα στο Πανεπιστήμιο του Cornell, που έχει έδρα Νέων Ελληνικών, τα δίδαξαν και τα δοκίμασαν εκεί για δύο εξάμηνα, γράφτηκαν κείμενα που υποστήριξαν ότι τα παιδιά έχουν ευεργετηθεί απ’ αυτό» σχολιάζει.

Και σήμερα; Σήμερα η Κωχ συνεχίζει για ζει μια ζωή γεμάτη, ακατάτακτη, με την προσφορά και τη μουσική στο κέντρο της. Απ’ το προφίλ της στο facebook και μόνο, όπου αποκαλεί τους ακόλουθούς της «αγαπημένοι μου» και γράφει πότε για τις ελιές της στη Μάνη, το δεύτερο σπίτι της, και τα μαθήματα κυανοτυπίας που παρακολουθεί και άλλοτε για τον αγώνα της Παλαιστίνης ή τη σχέση της διαρκείας με την Κύπρο, πάντα διάφανη, ακέραιη, ακμαία και γεμάτη αγάπη για την ίδια τη ζωή. Κι αν αργήσει η παράσταση που ετοίμαζε με τον Δήμο Αβδελιώδη, λόγω του ατυχήματός της, δεν πειράζει. Ας αναρρώσει κι εμείς εδώ θα είμαστε να την περιμένουμε.