«Τα έχω χορτάσει όλα στη ζωή μου»: Η Πάολα Ρεβενιώτη αγάπησε όσο λίγοι τη ζωή
Η Πάολα Ρεβενιώτη μας θύμιζε διαρκώς πως η ζωή είναι για να την απολαμβάνεις.
Περιεχόμενα
68 χρόνια καύλας, απελευθεύρωσης και επανάστασης έζησε η Πάολα Ρεβενιώτη, η ακτιβίστρια, κινηματογραφίστρια και πολιτικός που άνοιξε δρόμο για τα δικαιώματα, την ορατότητα και την ισότητα των τρανς ατόμων. Την Πέμπτη 9 Ιουλίου έγινε γνωστός ο θάνατός της από τη δημοσιογράφο Δανάη Μαραγκουδάκη, μετά από πολύμηνη μάχη με τον καρκίνο.
Η Πάολα, όμως, άφησε αυτό τον κόσμο έχοντας αγαπήσει παράφορα τη ζωή και μιλώντας συνέχεια για το πόσο «χόρτασε» από αυτή, αρνούμενη να αισθανθεί θύμα ή να επιστρέψει στις δυσκολίες της ζωής της να την ρίξουν στη μιζέρια. Και αυτό κρατάμε από εκείνη περισσότερο ακόμα κι απ’ τα συγκλονιστικά ντοκιμαντέρ της ή τις αλλαγές που ώθησε: την υπενθύμιση που έδινε συνεχώς πως η ζωή είναι για να την απολαμβάνεις, να επιμένεις και να διεκδικείς.
Διαβάστε επίσης
Ο δημοσίευση της Δανάης Μαραγκουδάκη
«Η αγαπημένη μας φίλη Paola Revenioti έφυγε από την ζωή χτες βράδυ στο νοσοκομείο Σισμανόγλειο μετά από πολύμηνη μάχη με τον καρκίνο σε ηλικία 68 ετών.
»Μας αφήνει ένα από τα πιο σημαντικά κεφάλαια στην ιστορία της κουήρ κοινότητας. Με το Κράξιμο, με τις φωτογραφίες της, με τα ντοκιμαντέρ της και κυρίως με το πώς έζησε, υπερασπιζόταν σταθερά την ελευθερία, την καύλα, τη ζωή.
»Την αποχαιρετούμε με βαθιά λύπη, αγάπη αλλά κι ευγνωμοσύνη για το αποτύπωμά της στις ζωές μας και κάθε τρανς και κουήρ ανθρώπου που ήρθε σε επαφή μαζί της, με το έργο και τον δημόσιο λόγο της.
»Αναπνέουμε πιο ελεύθερα χάρη σε εκείνη. Θα μιλάμε πάντοτε για την παρακαταθήκη που μας αφήνει συλλογικά.
»Θα ακολουθήσουν περισσότερες πληροφορίες για την κηδεία εντός της ημέρας.
Δανάη Μαραγκουδάκη, Ελίζα Τριανταφύλλου, Βασίλης Θανάσης».
Ποια ήταν η Πάολα Ρεβενιώτη
Η Πάολα Ρεβενιώτη ήταν τρανς γυναίκα, κινηματογραφίστρια, εκδότρια, καλλιτέχνης, ακτιβίστρια και πρωτοπόρα φυσιογνωμία του ελληνικού ΛΟΑΤΚΙ+ κινήματος. Από νεαρή ηλικία βιοπορίστηκε ως σεξεργάτρια. Το 1981 ίδρυσε το ιστορικό περιοδικό «ΚΡΑΞΙΜΟ», το οποίο χαρακτήριζε ως «περιοδικό επαναστατικής ομοφυλόφιλης έκφρασης» και αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την ελληνική ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Είχε πάρε συνεντεύξεις από κορυφαίους Έλληνες όπως ο Ντίνος Χριστιανόπουλος και ο Κώστας Ταχτσής. Υπήρξε από τις πρωτοστάτριες ορισμένων από τις πρώτες εκδηλώσεις Pride στην Αθήνα, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’90.
Η συνεισφορά της στα δικαιώματα των ΛΟΑΤKI+ ατόμων στην Ελλάδα θεωρείται μεγάλη και μνημονεύεται συχνά ως «θρύλος» της αθηναϊκής τρανς κουλτούρας.
@paolareveniotiεπίσκεψη στο Άουσβιτς μπίρκεναου ποτέ ξανά τέτοια βαρβαρότητα και δεν πρέπει να ξεχνάμε το ολοκαύτωμα και να καταδικάζουμε το φασισμό και τον ρατσισμό παντού♬ Relaxing Japanese-style piano song inviting nostalgia – Akiko Akiyama
Τα τελευταία χρόνια η ακτιβίστρια είχε στραφεί κυρίως στον κινηματογράφο τεκμηρίωσης, δημιουργώντας ντοκιμαντέρ με επίκεντρο ιστορικά, κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα («Καλιαρντά», «Πικροδάφνες»), ενώ παράλληλα δημοσίευε περιεχόμενο στα social media όπου διατηρούσε την ιστορική μνήμη κτιρίων και δρόμων της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Στις παραγωγές της έδινε ιδιαίτερη έμφαση στους ανθρώπους και τις ομάδες του περιθωρίου, σε συνεργασία με την ομάδα Paola Team Documentaries. Παράλληλα, ήταν ραδιοφωνική παραγωγός στο ΡΑΔΙΟΜέΡΑ.
Επιπλέον, είχε ενεργό πολιτική δράση. Το 2019 εντάχθηκε στο ΜέΡΑ25 και στις εθνικές εκλογές του 2023 ήταν υποψήφια βουλεύτρια στην Α΄ Αθηνών.
Η Πάολα Ρεβενιώτη μέσα από τις συνεντεύξεις της
Για τις τρανς και τον έρωτα
«Πριν από 30-40 χρόνια, οι τρανς, παρά την περιθωριοποίηση που βίωναν, δοξάστηκαν από τους άνδρες. Όμως, δυστυχώς, αυτές οι εποχές έχουν τελειώσει. Ο εξευγενισμός μιας πόλης και μιας κοινωνίας, έχει αλλάξει τη σεξουαλικότητα, έχει αλλάξει τι είναι αποδεκτό και τι όχι.
Πλέον, οι άνθρωποι, σε αυτή την υποκριτική κοινωνία που ζούμε, το μόνο που ξέρουν να κάνουν καλά είναι να κρίνουν. Έχουμε χάσει την κ@ύλα μας, έχουμε γίνει απρόσωποι, πίσω από ένα PC, έχουμε ξεχάσει να ζούμε, να ερωτευόμαστε. Και άσε με εμένα, έχω ζήσει τον έρωτα. Κρίμα είναι για τα νέα παιδιά που δεν έχουν ζήσει την πραγματική ελευθερία, το φλερτ και τον έρωτα.
Εδώ και πολλά χρόνια έχουν τελειώσει για μένα οι έρωτες, τους βαρέθηκα και αυτούς. Ένα μεγάλο κεφάλαιο για μένα είναι ο γιος μου. Είμαι περήφανη για αυτόν και για τον τρόπο που τον μεγάλωσα. Δεν τον διάλεξα εγώ, αυτός με διάλεξε. Ήξερε τα πάντα για μένα, με αγάπησε, τον αγάπησα και έγινε το παιδί μου» (news247.gr, στον Πάνο Κωδώνα)
«Τα νέα παιδιά έχουν την εντύπωση ότι τώρα υπάρχει ορατότητα, τώρα υπάρχει απελευθέρωση, του κώλου τα εννιάμερα. Και τότε υπήρχε ορατότητα. Μόνο που είχε άλλους κώδικες. Και τότε υπήρχαν οι ακτιβίστριες οι αδερφές, μόνο που δεν είχαν κάποιο πολιτικό μανδύα, όπως έχουν σήμερα. Δηλαδή ακτιβίστρια ήταν η Πετρονία η Πειραιώτισσα, που ‘τανε μαγκόπουστας και έπαιρνε όλα τα τεκνά κι όποιος την έλεγε πούστη τον πλάκωνε στο ξύλο. Ήτανε εκατοντάδες τέτοιες αδερφές και υπήρχε μια μεγάλη ορατότητα στην ομοφυλοφιλία προς τα έξω, μέχρι τη μεταπολίτευση». (bovary.gr, στην Αγγελική Καρυστινού)
«Όλος ο αρσενικός πληθυσμός από πού έμαθε να κάνει σεξ; Τα πιτσιρίκια δεν πηδάγανε κορίτσια. Πηδάγανε τον κομμωτή τον Γιαννάκη στη γειτονιά, πηδάγανε τις αδερφούλες, ήτανε διάχυτη η ομοφυλοφιλία. Ήταν συνηθισμένο φαινόμενο τα παιδιά και οι έφηβοι ή οι πιο μεγάλοι να πηγαίνουν όλοι με άντρες, γιατί δεν είχαν ενοχές. Λέγανε “τώρα αν γαμήσουμε ένα αγοράκι, είμαστε διπλά άντρες”. Ήταν μια εποχή που υπήρχε ο πούστης, ο κωλομπαράς και το τσόλι, το τεκνό. Δεν υπήρχαν αυτά για τη σεξουαλικότητα, όπως είναι σήμερα. Γκέι, μπαισέξουαλ… Ήτανε διάχυτο παντού. Τα καλιαρντά τελείωσαν με τη μεταπολίτευση. Ήτανε μια μεγάλη εποχή όμως αυτή. Υπήρχαν τα Ζάππεια». (Antivirus, στον Πέτρο Αλεξανδρή)
«Ο έρωτας είναι κυρίαρχος, δεν είναι μόνο το σεξ, είναι το βλέμμα, είναι ένας τρόπος ζωής το να είσαι ερωτικός. Εμένα τα αγόρια μου άρεσαν πάντα. Τα έχω χορτάσει όλα στη ζωή μου, παράπονα δεν έχω. Έχω κάνει έρωτα, έχω ερωτευτεί, με έχουν ερωτευτεί. Αυτό που μου αρέσει είναι οι ματιές των αγοριών, όταν βλέπεις ότι σε θέλουν. Τώρα στην εποχή μας αυτό μπορεί βέβαια να θεωρηθεί και σεξουαλική παρενόχληση. Παλιά τον έρωτα τον διεκδικούσαμε στον δρόμο, έβγαινες και φλέρταρες». (bovary.gr)
«Έχω ζήσει πολλές όμορφες στιγμές, γιατί ήξερα πως από τη στιγμή που έκανα τις επιλογές μου, θα πλήρωνα και το ανάλογο τίμημα. Εμείς τότε αντιμετωπίζαμε πάντα τη ζωή με χιούμορ, μάθαμε να ξεπερνάμε τα δύσκολα. Μια κυρία, όταν είχαν παιχτεί οι «Πικροδάφνες», στη Γαλλία, μου είπε: «Δεν θα πεθάνετε ποτέ, κυρία Ρεβενιώτη. Με τόση χαρά και αισιοδοξία που έχετε για τη ζωή». Ξέρεις, δεν δέχτηκα ποτέ ότι είμαστε θύματα, δεν έπεσα σε αυτή στην παγίδα κι έτσι γλίτωσα. Βλέπεις, αυτή η κοινωνία που σε βρίζει, είναι η ίδια που έρχεται και σε παρακαλάει το βράδυ για ένα πήδημα. Οπότε, καταλαβαίνεις την υποκρισία και λες: “Εγώ μια χαρά είμαι, αυτοί είναι οι μίζεροι και οι κακομοίρηδες”».
Για τα Εξάρχεια
«Εκεί ήταν η γειτονιά μου, εκεί έμενα. Τώρα όμως δεν πηγαίνω, γιατί δεν θυμίζει τα Εξάρχεια που έμενα. Φασαίοι, γαλλικά και αγγλικά ακούς, όλοι οι εναλλακτικοί της Ευρώπης γιατί θεωρούν εναλλακτική την Αθήνα, και έχουν κατακλύσει όλη την Αθήνα και δεν μπορεί ένας Αθηναίος να βρει σπίτι, και εννοείται ότι είναι γεμάτο μπάτσους. Εντάξει δεν έχεις και πολλές καλές αναμνήσεις να θυμάσαι από εκεί αλλά έφυγα κι εγώ από τα Εξάρχεια. Εγώ γνώρισα του Εξαρχιώτες τους φωτισμένους, όταν ήμουν παιδάκι τότε, που ήταν ο Μπαλής, ο Κωνσταντινίδης, θρυλικά ονόματα των Εξαρχείων, που είχαν ζήσει τον Μάιο του ‘68, ήταν ανοιχτόμυαλοι, φέρνανε την καινούργια αριστερά, καινούργιο λόγο στην Ελλάδα. Γιατί υπήρχε αυτός ο ξύλινος λόγος, της βουλευτικής αριστεράς και του ΚΚΕ. Αργότερα τα εξάρχεια εκφυλίστηκαν, αλλά ξέρεις τι γίνεται, δεν μπορούσαν να με δεχτούν με τίποτα. Διότι ήμουν από τις τρανς, που δεν ήθελαν να περνάς καλά. Δεν ήθελαν να είσαι ευτυχισμένη, δεν ήθελαν να είσαι καλοντυμένη. Ήθελαν να είσαι ένα θύμα της κοινωνίας που αυτοί που είναι ανοιχτόμυαλοι να σε στηρίζουν». (dreamonline.gr, στη Βασιλική Παρίση)
Για το «Κράξιμο»
«Το Κράξιμο ήταν σημαντικό ξέρεις γιατί; Γιατί ήταν το περίσσευμα της χαράς μου, δε θα δεις τεύχος του περιοδικού να έχει πόνο, να έχει μιζέρια. Δε θα έβγαζα ποτέ περιοδικό αν ήμουν μία τρανς που από το πρωί μέχρι το βράδυ δε χαίρεται τη ζωή και γκρινιάζει. Εγώ περνούσα καλά, τα είχα καλά με τον εαυτό μου, τα είχα βάλει μεν με μία κοινωνία, αλλά από την άλλη η κοινωνία αυτή -άσχετα που ήμουν αποκλεισμένη από τον εργασιακό χώρο ως τρανς-, από την άλλη από το κρεβάτι μου πέρασαν τα ωραιότερα αγόρια του κόσμου». (in.gr, στην Όλγα Στέφου)
Για το σινεμά
«(σ.σ. οι αγαπημένες μου ταινίες είναι) Πολλές. Πάρα πολλές. Καταρχήν εγώ λατρεύω ταινίες του Hollywood. Εμπορικές ταινίες. Μ’ αρέσουν όλες οι ταινίες του Spielberg, μου αρέσει ο αμερικάνικος κινηματογράφος, μου αρέσει ο γαλλικός κινηματογράφος. Ελληνικό κινηματογράφο δεν παρακολουθώ ιδιαίτερα». (dreamonline.gr)
«(σ.σ. για τις «Πικροδάφνες») Αυτή η ταινία είναι σαν να μπαίνεις σε μια μηχανή του χρόνου και να βλέπεις πώς ήταν τα πράγματα κάποτε. Δεν ζήσαμε άσχημα τότε. Δεν μπορώ να πω, όμως με σιγουριά, αν είναι καλύτερα σήμερα τα πράγματα. Στο νομικό επίπεδο σαφώς αλλάζουν πράγματα, αλλά έχουμε ακόμα δρόμο. Δεν νοσταλγώ το παρελθόν, με γοητεύει όμως ο ερωτισμός που είχαμε, αυτή η κάβλα που υπήρχε και τώρα έχει χαθεί. Έχουν αλλάξει οι συνθήκες, ας πούμε. Είναι και το ίντερνετ, αλλά παίζει ρόλο το οικονομικό και η πανδημία. Ήταν που ήταν… Τώρα με τον κορωνοϊό, οι τρανς αντιμετώπιζαν προβλήματα επιβίωσης και δεν υπήρξε καμία πρόνοια, αν και θα έπρεπε. Παλιά εκπαιδεύονταν τα παιδιά από εμάς, γυρνούσαν, έκαναν μπουρδελότσαρκες, είχαμε μια επικοινωνία και έβλεπαν ότι μια τρανς είναι και άνθρωπος. Τώρα υπάρχει μεν η ανοχή, αλλά δεν υπάρχει η επικοινωνία, δεν γνωρίζονται οι άνθρωποι». (bovary.gr)
«Θα ήθελα να κάνω ένα ντοκιμαντέρ για το Άουσβιτς, σαν μια άσκηση μνήμης για μια νεολαία που δεν γνωρίζει και δεν ενδιαφέρεται κιόλας να μάθει για το τι ήταν το ροζ τρίγωνα στην μαύρη δεκαετία του ’40. Θέλω να ταξιδέψω και να κάνω ένα τέτοιο ντοκιμαντέρ, σαν φόρο τιμής σε εκείνους που δεν ζουν πια». (Περιοδικό Cinema)
Για την πολιτική
«Όταν έγινε η πρόταση, δέχτηκα με χαρά, γιατί εκτιμώ πάντα την προσωπικότητα του Βαρουφάκη. Μετά τους γνώρισα καλύτερα και είδα πως είναι εξαιρετικοί άνθρωποι. Τόσα χρόνια στο κόμμα δεν έχω κανένα παράπονο και μου φέρθηκαν από την αρχή, με πλήρη σεβασμό. Το κυριότερο όμως, είναι πως δεν ένιωσα ποτέ να με χρησιμοποιούν για να φανούν προοδευτικοί, όπως θα έκαναν άλλοι. Ένιωσα απόλυτα ισότιμη και την «Πάολα» την εκτιμούν ως προσωπικότητα και όχι επειδή είναι απλά τρανς γυναίκα». (Εξώστης)
Bonus
-Έχεις κάποια συμβουλή να δώσεις στη σύγχρονη Ελληνίδα;
-Να βάζουν κωλοδάχτυλο στους άντρες τους, αν θέλουν να τους κρατήσουν. Οι εποχές άλλαξαν… (Lifo, στον Ανδρέα Αγγελιδάκη)
