Jasper Johns | O διάσημος pop art καλλιτέχνης που ενέπνευσε τον Andy Warhol

O Jasper Johns εμφανίστηκε στη καλλιτεχνική σκηνή τη δεκαετία του 1950. Μεγάλο μέρος του έργου που δημιούργησε οδήγησε το αμερικανικό κοινό μακριά από τη μορφή του εξπρεσιονισμού και προς ένα καλλιτεχνικό κίνημα. Aπεικόνιζε πολλές σημαίες και χάρτες, και αυτό δημιούργησε ένα πιο ξεχωριστό στυλ. Θεωρείται επίσης μια από τις ηγετικές δυνάμεις στην pop art. Ακόμη και μέχρι σήμερα, πολλά από τα έργα που πωλούνται σε δημοπρασία, φέρνουν εξαιρετικά υψηλές τιμές και πωλούνται σε ποσά ρεκόρ.

Ο Αμερικανός καλλιτέχνης Jasper Johns δεν άφησε κανένα μέσο ανέγγιχτο σε όλη την επιδίωξή του για τη ζωγραφική τελειότητα. Από την ανατροπή αφηρημένουν εξπρεσιονισμού μέχρι την πρωτοπορία μιας αναζωπύρωσης των Νεο-Νταντά στη Νέα Υόρκη, πλέον αναγνωρίζεται καλύτερα για τις απεικονίσεις του συνηθισμένων οικιακών αντικειμένων όπως η σημαία των ΗΠΑ. Η λαμπρή βιογραφία του αναδεικνύει περαιτέρω αυτή τη λαμπρή καριέρα. 

Target with Four Faces, 1955

Τα πρώτα χρόνια

Jasper Johns and His Target by Ben Martin, 1959, μέσω Getty Images

Ο καλλιτέχνης γνώρισε μια ταραχώδη ανατροφή. Γεννημένος στη Γεωργία των ΗΠΑ το 1930, οι γονείς του χώρισαν μετά τη γέννησή του, μεταφέροντάς τον από τον έναν συγγενή στον άλλο. Πέρασε τα παιδικά του χρόνια με τον παππού και τη γιαγιά του στη Νότια Καρολίνα, όπου έδειξε ενδιαφέρον για τα πορτρέτα που εμφανίζονται σε όλο το σπίτι. Από εκεί και πέρα, ήξερε ότι ήθελε να γίνει καλλιτέχνης. Ενώ παρακολούθησε το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καρολίνας, οι δάσκαλοί του του συνέστησαν να μετακομίσει στη Νέα Υόρκη για να ακολουθήσει την τέχνη, κάτι που έκανε σύμφωνα με τις οδηγίες τους το 1948. Η Σχολή Σχεδίου Parsons αποδείχθηκε μια εκπαιδευτική αναντιστοιχία για τον άστοχο Johns, ωστόσο, με αποτέλεσμα να εγκαταλείψει τις σπουδές του. Επιρρεπής στο να κληθεί στον πόλεμο της Κορέας, έφυγε για το Σεντάι της Ιαπωνίας το 1951, όπου έμεινε στάσιμος μέχρι την τιμητική του απόλυση το 1953. Δεν ήξερε ότι ολόκληρη η ζωή του θα άλλαζε όταν επέστρεφε στη Νέα Υόρκη. 

Jasper Jones & Robert Rauschenberg 

Μέχρι το 1954, ο Jasper Johns εργαζόταν με πλήρες ωράριο στη Marboro Books, μια αλυσίδα καταστημάτων με έκπτωση που πουλούσε εκδόσεις. Εκεί, συνάντησε επίσης έναν συνάδελφο που έμοιαζε με δύναμη της φύσης, σχεδόν πέντε χρόνια μεγαλύτερό του, τον Robert Rauschenberg.

Ο καλλιτέχνης κάλεσε τον Johns να τον βοηθήσει να διακοσμήσει τις βιτρίνες του καταστήματος για τον Bonwit Teller. Οι δυο νέοι ερωτεύτηκαν. Μέσα σε ένα χρόνο, νοίκιασαν στούντιο στο ίδιο κτίριο του Μανχάταν στην οδό Pearl Street, φιλικοί γείτονες της αναδυόμενης καλλιτέχνιδας Rachel Rosenthal. Μέσω του Rauschenberg, ο Johns γνώρισε επίσης μια ανεπίσημη εισαγωγή στον κόσμο της σύγχρονης τέχνης, στον οποίο ένιωθε σχετικά ανώριμος. Στην πραγματικότητα, αφού συνάντησε τους συνομηλίκους John Cage και Merce Cunningham, ο Johns ένιωσε ακόμη πιο εκφοβισμένος από το επίμονο τρίο. «Ήταν πιο έμπειροι και με ισχυρά κίνητρα να κάνουν αυτό που έκαναν. Και ωφελήθηκα από αυτό. Αυτό ενίσχυσε ένα είδος κίνησης προς τα εμπρός». είχε πει σε συνέντευξή του. Ωστόσο, σύντομα μετέτρεψε τον φόβο του σε αποφασιστικότητα.

Flag

Flag από τον Jasper Johns, 1954, μέσω MoMA, Νέα Υόρκη

Η Pearl Street μετατράπηκε σε επίκεντρο δημιουργικότητας χάρη στους νέους κατοίκους της. O νεο-ντανταϊσμός ήταν ένα στυλ που συνδυάζει την υψηλή τέχνη με την καθημερινή ζωή, εξαπλώθηκε επίσης αστραπιαία στα πιο εντυπωσιακά μυαλά της Νέας Υόρκης. Ο Jasper Johns απορρόφησε αυτό το φρέσκο ​​περιβάλλον, ξεκινώντας το καλλιτεχνικό του ταξίδι το 1954 αφού είχε ονειρευτεί μια κολοσσιαία αμερικανική σημαία. Δημιούργησε το θρυλικό έργο του “Flag” την επόμενη μέρα, που κατασκευάστηκε χρησιμοποιώντας μια αρχαία εγκαυστική μέθοδο στάζοντας ζεστό κερί μέλισσας, χυμό δέντρων και χρωστική ουσία σε καμβά. Ο Johns προσέγγισε το θέμα του ως ένα μοναδικό αντικείμενο, όχι μόνο ως σύμβολο.  Παρά τη μετα-φιλοσοφία, το νόημα του πίνακα διέφερε επίσης μεταξύ των θεατών, οι οποίοι ερμήνευσαν οτιδήποτε, από τον πατριωτισμό μέχρι την καταπίεση. Ο καλλιτέχνης απέφυγε σκόπιμα τους καθορισμένους συνειρμούς για να δημιουργήσει δυαδικά στοιχεία σχετικά με «πράγματα που φαίνονται και δεν εξετάζονται».

Usuyuki, 1982

Η δόξα

Το 1955, ο Jasper Johns δημιούργησε το “Target with four faces”, κάτι μεταξύ ενός καμβά και ενός γλυπτού. Εδώ ήταν, μια εφημερίδα βουτηγμένη σε εγκαυστική στρώση δημιουργώντας οπτικά εφέ, δεμένα κάτω από τέσσερις επιχρισμένες αποδόσεις του κάτω προσώπου μιας γυναίκας. Ο Johns αφαίρεσε σκόπιμα τα μάτια του μοντέλου του για να διασφαλίσει ότι το κοινό θα αναγκαζόταν να αντιμετωπίσει τη διφορούμενη σχέση μεταξύ της ζωγραφικής του Target και των τρισδιάστατων στοιχείων, επιβεβαιώνοντας την αντικειμενικότητά του. Εκτέθηκε κατά τη διάρκεια μιας ομαδικής έκθεσης του Εβραϊκού Μουσείου το 1957 και αυτό το εντυπωσιακό έργο τέχνης τράβηξε τελικά την προσοχή του Leo Castelli.  Τον Μάρτιο του ίδιου έτους, η επίσκεψη του Castelli στο στούντιο του Rauschenberg εκτροχιάστηκε γρήγορα όταν παρατήρησε μια ακόμη αυξανόμενη συλλογή. Πρόσφερε στον Johns μια σόλο παράσταση επί τόπου. 

Solo-Show 

Jasper Johns Installation View, The Leo Castelli Gallery

To solo-show του Jasper Johns ήταν μεγάλη επιτυχία. Ο Castelli πήρε ένα ρίσκο εκθέτοντας τον άπειρο καλλιτέχνη, αλλά τελικά το στοίχημά του απέδωσε ανεβάζοντας στα ύψη τη φήμη του Johns. Οι κριτικές ήταν διθυραμβικές σηματοδοτώντας μια μνημειώδη καμπή για τη σύγχρονη τέχνη. Ο αφηρημένος εξπρεσιονισμός είχε γίνει σχεδόν απαρχαιωμένος. Στη θέση του εμφανίστηκαν τολμηροί καλλιτέχνες όπως ο Johns και ο Rauschenberg, μια γενιά που τόλμησε να αψηφήσει τα όρια πέρα ​​από ένα απλό επίπεδο επιφάνειας. 

O χωρισμός των Jasper Johns & Robert Rauschenberg

Painting With Two Balls I by Jasper Johns, 1962

Καθώς η πολύχρωμη pop art άνθισε στις αρχές της δεκαετίας του 1960, Johns προσπάθησε για μια αντίθετη παλέτα. Πολλοί αποδίδουν αυτή τη ζοφερή αλλαγή χρώματος στην επιδείνωση της σχέση τους με τον Rauschenberg, με τον οποίο έκοψε επίσημα τους δεσμούς του το 1961, αγοράζοντας ένα άλλο στούντιο στη Νότια Καρολίνα. Σε αντίθεση με τους χαρούμενους καμβάδες του Johns όπως το False Start (1959) και Painting With Two Balls (1960), το μεταγενέστερο έργο του αντανακλούσε αυτό το συναισθηματικό χάος μέσα από θλιβερές αποχρώσεις του μαύρου, του γκρι και του λευκού. Το Painting Bitten By A Man (1961), για παράδειγμα, είναι ένα μικροσκοπικό έργο τέχνης που φημολογείται ότι περιέχει σημάδια από δόντια. Μια σιωπηλή σύνθεση που χαρακτηρίζει έναν κύκλο που σχεδιάζεται με πυξίδα στη γωνία της, το Periscope (1962) συμβολίζει επίσης την προσωπική του θλίψη. 

H ώριμη περίοδος

Walkaround Time, Jasper Johns, του James Klosty, 1968, μέσω BBC Radio 4

Τα τέλη της δεκαετίας του 1960 παρουσίασαν μοναδικές ευκαιρίες στον Jasper Johns να επεκτείνει το πολυεπιστημονικό ρεπερτόριό του. Σύντομα, έκανε μεταξοτυπία έργα ενσωματώνοντας αποκόμματα εφημερίδων που συζητούσαν το Κρεμλίνο της Ρωσίας. Ωστόσο, σε αντίθεση με τους συνομηλίκους που χρησιμοποιούν αυτή τη μέθοδο αντιγραφής, ο Johns ζωγράφισε γύρω από τους τίτλους του, ανυπομονώντας να αφήσει το δικό του αρχικό σημάδι. Μέχρι το 1968, άρχισε τη δεκατριάχρονη θητεία του ως Καλλιτεχνικός Σύμβουλος του Merce Cunningham και της συνιδιοκτήτριας εταιρείας Dance Company, όπου σχεδίασε τη διακόσμηση για τη Walkaround Time παραγωγή. Σχεδιασμένο σύμφωνα με το είδωλό του Marcel Duchamp The Large Glass (1915), ο Johns διατύπωσε εικόνες από το έργο του Duchamp, όπως το “The Seven Sisters”, σε φύλλο βινυλίου. Στη συνέχεια τέντωσε αυτά πάνω από επτά μεταλλικά πλαίσια κύβων, τα οποία ενσωματώθηκαν στη χορογραφημένη ρουτίνα του Κάνινγκχαμ. Οι χορευτές έτρεξαν στη σκηνή κρατώντας τους έτοιμους κύβους του σε φόρο τιμής στον πρόγονο της avant-garde. Δυστυχώς, μια ξαφνική πυρκαγιά έπληξε στη συνέχεια το στούντιο του John πίσω στο σπίτι στη Νότια Καρολίνα.

Μοιράζοντας το χρόνο του μεταξύ του St. Martin και της Νέας Υόρκης, ο Johns χρησιμοποίησε πιο αφηρημένες μεθόδους κατά τη δεκαετία του 1970. Λίγα χρόνια νωρίτερα, είχε ενώσει τις δυνάμεις του με την Tatyana Grosman στην Universal Limited Art Editions, όπου έγινε ο πρώτος που χρησιμοποίησε το χειροποίητο όφσετ λιθογραφικό πιεστήριο το 1971. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα το Decoy, μια μυστηριώδη εκτύπωση που περιείχε φαινομενικά παράλογες συγχωνεύσεις προηγούμενων μοτίβων. Μέχρι το 1975, πειραματίστηκε περαιτέρω καλύπτοντας το γυμνό του σώμα με baby oil, στρώνοντας πάνω σε ένα φύλλο χαρτιού και σκορπίζοντας κάρβουνο στα υπολείμματά του. Το Skin (1975) είναι κυριολεκτικά ένα αποτύπωμα σαν φάντασμα της εκπληκτικής καλλιτεχνικής παρουσίας του Johns. Βλέποντας στο Savarin (1977), ο Αμερικανός καλλιτέχνης εισήγαγε επίσης τη διασταύρωση στους πίνακές του, αυτή τη φορά ως αυτοαναφορικό σκηνικό σε ένα παλαιότερο χάλκινο γλυπτό. Ο Τζονς δημιούργησε αυτήν την τερατώδη λιθογραφία ως αφίσα για την επερχόμενη έκθεση στο Whitney Museum του 1977 , η οποία περιελάμβανε 200 πίνακες, γλυπτά και σχέδια από το 1955 και μετά. 

Usuyuki, 1982

Σκοτεινά θέματα

Usuyuki του Jasper Johns, 1979, μέσω του Μουσείου Whitney, Νέα Υόρκη

Τα θέματά του έγιναν πιο γενναιόδωρα κατά τη δεκαετία του 1980. Το έργο Usuyuki (1981) επιδεικνύει μια βελτιωμένη τεχνική διασταύρωσης παράλληλα με τις προόδους στη χαρακτική, χρησιμοποιώντας δώδεκα οθόνες για την παραγωγή πολλών στρωμάτων απαλής διαβάθμισης. Αφηγούμενος τα στάδια της καριέρας του, μια μειωμένη έκδοση της σκιάς του Johns βρισκόταν δίπλα σε σύμβολα όπως η Mona Lisa, η αμερικανική σημαία και ένας φόρος τιμής στον Pablo Picasso. Αριστουργήματα όπως αυτά σπάνιζαν καθώς πλησίαζε μια άλλη δεκαετία. 

Savarin, 1982

Racing Thoughts, 1983

Catenary του Jasper Johns, 1999, μέσω της Matthew Marks Gallery, Νέα Υόρκη

Διατηρώντας την αγοραία αξία του, ο Johns μείωσε την καλλιτεχνική του παραγωγή σε περίπου πέντε πίνακες ετησίως ξεκινώντας από τη δεκαετία του 1990. Στη συνέχεια εντάχθηκε στην Εθνική Ακαδημία Σχεδίου το 1990 ως Αναπληρωματικό μέλος και μέχρι το 1994 είχε εκλεγεί τακτικός Ακαδημαϊκός. Κοντά στα εξήντα, ο Johns είχε από τότε δυσαρεστηθεί με τις όλο και πιο σκοτεινές ερμηνείες της τέχνης του, αποφασίζοντας να εξαλείψει τυχόν μελλοντικά μοτίβα που απαιτούσαν προηγούμενη γνώση. Το 1996, γιόρτασε μια τεράστια αναδρομική έκθεση στο MoMA, τοπογραφώντας 200+ πίνακες που ξεκινούσαν από την πρώιμη Flag εποχή.

Fragment Of A Letter του Jasper Johns, 2009, στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης, μέσω της Boston Globe

Συνέχισε αυτά τα πειράματα στη δεκαετία του 2000. Δημιούργησε το “Sun On Six”  (2000), επαναλαμβάνοντας μοτίβα από το προηγούμενο Device (1962). Αυτή τη φορά, ο ήλιος του που δύει έχει συγκαλυφθεί σχεδόν αφηρημένος, ένα ασπρόμαυρο υποπροϊόν της θολής λαμπρότητας. Μέχρι το 2005, εγκατέλειψε προσωρινά την παραστατική ζωγραφική, συναρμολογώντας εγκαυστικά ξύλινα πάνελ. Χρόνια αργότερα, ασχολήθηκε και πάλι με τη γλυπτική αποκαλύπτοντας το Fragment Of A Letter (2009). Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2010, το έργο του “Flag”  πωλήθηκε για 110 εκατομμύρια δολάρια,  με προώθηση από τον Jean-Christophe Castelli, γιο του Leo Castelli. 

Untitled by Jasper Johns, 2018, μέσω της Matthew Marks Gallery, Νέα Υόρκη

Από τότε ο Jasper Johns μετακόμισε σε ένα προάστιο σπίτι στο Κονέκτικατ, όπου ζει και εργάζεται μέχρι σήμερα. Το 2013 κατηγόρησε τον πρώην βοηθό στο στούντιο, James Mayer για κλοπή έργων τέχνης αξίας σχεδόν επτά εκατομμυρίων δολαρίων. (Αργότερα καταδικάστηκε σε δεκαοκτώ μήνες.) Το 2019, ο γιόρτασε μια σόλο έκθεση με καλή αποδοχή στη γκαλερί Matthew Marks της Νέας Υόρκης, Current Exhibitions. 

O Jasper Johns πρωτοστάτησε στον μοντερνισμό με τόλμη ως ένας ανοιχτά queer άνθρωπος, πιστός στον εαυτό του σε μια συντηρητική εποχή.  Συνέδεσε την υψηλή τέχνη και τη σύγχρονη κουλτούρα εμπνέοντας τους πάντες, από τον θρύλο της pop, Andy Warhol μέχρι τον Αμερικανό κοσμηματοπώλη William Harper.