Εύθραυστη δημοκρατία

«Στο πλαίσιο του Fast Forward Festival 2, η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση ενημερώνει το κοινό ότι υποχρεώθηκε να διακόψει την προβολή του έργου με τον τίτλο “Stills” του Kris Verdonck στη συμβολή των οδών Παρνασσού και Παπαρηγοπούλου (πλατεία Κλαυθμώνος) κατόπιν καταγγελιών επί του περιεχομένου αυτού».

Οι καταγγελίες λέγεται ότι προήλθαν από διερχόμενο ιερέα, ο οποίος σοκαρίστηκε από τη θέα των γυμνών σωμάτων και μέσα σε λίγες ώρες, με τη βοήθεια της δικαιοσύνης (;) και της αστυνομίας, κατάφερε να διακόψει τη βιντεοπροβολή του Βέλγου δημιουργού. Και δεν είναι βέβαιο διόλου τυχαίο πως ο αρχικός προορισμός των Stills, ήταν τα ηγεμονικά κτίρια που χτίστηκαν επί Μουσολίνι έξω από τη Ρώμη, προκειμένου να υμνήσουν το φασιστικό ιδεώδες.

Το παράδοξο είναι πως η επίσημη ανακοίνωση της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών ήρθε λίγες μέρες μετά το πολυαναμενόμενο άνοιγμα του νέου Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, στο κτίριο ΦΙΞ. Και αυτό από μόνο του φτάνει για να γεννήσει μια σειρά από ερωτήματα.

• Φτάνουν άραγε τα μουσεία για να αποδυναμώσουν τη θλιβερή μειονότητα ανθρώπων που αποφασίζουν δογματικά για την αισθητική αυτής της πόλης; 
• Φτάνουν τα μουσεία για να αλλάξουν την μεσαιωνική νοοτροπία της εκκλησίας, η οποία μονίμως ενοχλείται από την αισθητική των καλλιτεχνικών παρεμβάσεων στους δημόσιους χώρους, αλλά αποδέχεται σιωπηλά την πορνό αισθητική της διαφημιστικής αφισοκόλλησης; 
• Φτάνουν τα μουσεία για να μη γίνεται ο πολιτισμός αυτής της χώρας υπόθεση των νέων, ρασοφόρων τζιχαντιστών της σύγχρονης τέχνης; 

«Όλη η ομορφιά, όλο το μεγαλείο της τέχνης συνίσταται στο να μπορεί κανείς να υψωθεί πάνω απ’ όλες τις επιμέρους μορφές, τα τοπικά ήθη, τις ιδιαιτερότητες και τις κάθε λογής λεπτομέρειες» έλεγε ο Σερ Τζόσουα Ρέινολντς, προσωπογράφος της αγγλικής αριστοκρατίας, σε μια διάλεξή του το 1770. Στην Ελλάδα όμως του 21ου αιώνα ακόμη δεν έχουμε λύσει θεμελιώδη ζητήματα για την ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης, παρά τα πολυσυζητημένα κτίρια σύγχρονης τέχνης και τα ακόμη πιο πολυσυζητημένα εγκαίνια.                          

«Τα πρώτα Stills παρουσιάστηκαν στη Ρώμη, το 2006· προβλήθηκαν πάνω στα γιγαντιαία κτίρια της συνοικίας EUR, με τη σοσιαλιστικού ρεαλισμού αρχιτεκτονική. Αυτές ήταν και οι πρώτες προβολές που έκανα ποτέ. Αποφάσισα να προβάλλω γυμνά σώματα, ενσωματωμένα στην αρχιτεκτονική του τοπίου. Ένα καλό έργο τέχνης αποτελείται από τριβή» δηλώνει ο Kris Verdonck για τις βιντεοπροβολές του, όπου βρίσκουν πεδίο έκφρασης οι σπουδές του πάνω στο θέατρο, τις εικαστικές τέχνες και την αρχιτεκτονική.  «Με τη δουλειά μου σε δημόσιους χώρους, δεν θέλω να σοκάρω το κοινό. Για τους κατοίκους μιας πόλης, ο δημόσιος χώρος είναι ο ιδιωτικός τους χώρος, η επικράτειά τους. Θεωρώ ότι ένα έργο σε δημόσιο χώρο είναι σαν κάτι που θα έκανα για το καθιστικό αυτών των ανθρώπων. Είμαι πεπεισμένος ότι το κοινό μπορεί να αναγνωρίσει ένα métier, ένα καλοφτιαγμένο έργο τέχνης, ακόμα κι αν κάποιος δεν θα συμφωνούσε με το περιεχόμενό του» δήλωνε ο Βέλγος δημιουργός, για τις μνημειακών διαστάσεων, ολοζώντανες τοιχογραφίες του, αλλά προφανώς δεν είχε λάβει υπόψη του ότι η Αθήνα δεν είναι μία ακόμη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, αλλά η πρωτεύουσα του επαρχιωτισμού και της μικροαστικής αντίληψης για την τέχνη, που αποδέχεται μόνο ό,τι κατανοεί και ρίχνει στο πυρ το εξώτερον ό,τι πυροδοτεί τα χρόνια συμπλέγματα κατωτερότητας που κατατρύχουν κάθε επαρχιώτη, αιώνιο νοσταλγό της αισθητικής του καφενείου του χωριού και λάτρη της αρχιτεκτονικής των εργολάβων και του μπετόν αρμέ. Είναι η πόλη που αναγνωρίζει ως καλλιτέχνες μόνο τους «καταστροφικούς διακοσμητές, τους παραχαράκτες των κεραμικών, τους πουλημένους ζωγράφους πινακιδίων και τους ηλίθιους εικονογράφους», όπως έγραφε και το οργισμένο μανιφέστο του φουτουρισμού, έναν αιώνα πριν, θέλοντας να γκρεμίσει συθέμελα το καλλιτεχνικό status quo της εποχής, που αναγνώριζε ως τέχνη μόνο ό,τι είχε θέση στο κλασικό ιδεώδες περί ομορφιάς. «Η ιδεολογία και η αρχιτεκτονική συχνά δεν είναι μια ανθρώπινη αναλογία, αλλά αν δεν υποστηρίζονται από ανθρώπινα όντα, θα εξαφανιστούν – ή πρέπει να εξαφανιστούν. Στα Stills, συνδυάζονται πολλά στοιχεία: φυσιολογικοί άνθρωποι, αστική αρχιτεκτονική, μια οικονομικο-πολιτική ιδεολογία, η προσωρινότητα έναντι της αιωνιότητας. Τα αποτελέσματα είναι οι εύθραυστοι γίγαντες, τεράστιοι ζωγραφικοί πίνακες για μια πόλη» συνεχίζει ο ίδιος προφητικά σχεδόν. Γιατί οι γίγαντές του δικαίωσαν τελικά, με τον χειρότερο τρόπο, τον χαρακτηρισμό «εύθραυστοι» που τους έδωσε ο ίδιος ο δημιουργός, ενώ η βραχύβια προβολή του έργου του, χάρη στην ακαμψία μιας αισθητικά χωλαίνουσας μειονότητας (ελπίζω), δικαίωσε, επίσης με τον χειρότερο τρόπο, τους πρωταγωνιστές των Stills, δηλαδή τους καθημερινούς ήρωες της πόλης που ψάχνουν απεγνωσμένα να βρουν μικρές οάσεις μέσα σε ένα πνιγηρό αστικό τοπίο. Τους καθημερινούς ήρωες που επιμένουν να αγαπούν την πόλη τους σε πείσμα όλων όσοι έχουν αυτοαναγορευτεί σε παντοδύναμους φύλακες και υπέρμαχους μιας άθλιας επαρχιώτικης ως προς τη νοοτροπία αισθητικής.