Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου: Ποιο βιβλίο μας έκανε αναγνώστες;

Το βιβλίο που μας έκανε αναγνώστες το θυμόμαστε ακριβώς πώς ήρθε στα χέρια μας και τι πιτζάμες φορούσαμε όταν το διαβάζαμε. Το βιβλίο που μας έκανε αναγνώστες άνοιξε τον δρόμο για τα αμέτρητα βιβλία που βρέθηκαν μετά στο διάβα μας, ώστε να μπορούμε να τα κρίνουμε, να τα αγαπήσουμε ή να τα μισήσουμε. Δεν είναι άξιο απορίας που όλοι το θυμόμαστε, ενώ δεν θυμάστε όλα τα βιβλία που έχουμε διαβάσει;

Συντάκτες της ομάδας του ΚΛΙΚ ανοίγουν την καρδιά και το πατάρι τους, και βρίσκουν εκείνο το βιβλίο που τους σημάδεψε με τον πιο ελπιδοφόρο τρόπο.

«Τομ Σόγιερ» του Μαρκ Τουέιν – Νούλα Μπίτσικα

Το 2002 ήταν μια εκπληκτική χρονιά κατά τη διάρκεια της οποίας οι μόνες υποχρεώσεις που είχα ήταν να κρατάω το μολύβι σταθερό και να προφέρω τα «ξ» και «ρ» σωστά. Τα Χριστούγεννα εκείνης της κουραστικής χρονιάς, ο κύριος Μιχάλης, ο ηλικιωμένος που έμενε στο ισόγειο της πολυκατοικίας μου, μας χτύπησε την πόρτα και μας είπε πως είχε ένα ξεχωριστό δώρο για μένα, και όχι για τους γονείς μου που γιόρταζαν. Ήταν ορθογώνιο και κόκκινο: ήταν το πρώτο εντελώς δικό μου βιβλίο! Στο εξώφυλλο απεικονιζόταν ένα παιδί να φωνάζει με τα χέρια μπροστά, και από κάτω έγραφε «Εκδόσεις Οικονόμου», άσχετα με το ότι στην πρώτη σελίδα έγραφε άλλη έκδοση. Σε εκείνη την πρώτη σελίδα η αφιέρωση έγραφε «Στην αγαπημένη μου τροχαλία Νούλα, με αγάπη, Μιχάλης», γιατί ο ηλικιωμένος αυτός κύριος είχε την ευτυχία να με απολαμβάνει να τρέχω 24/7 σαν κατσίκι πάνω από το διαμέρισμά του, εξού και το «τροχαλία»: ποτέ δεν παραπονέθηκε όμως όσες φορές μας έβλεπε. Μόνο άνοιγε την πόρτα του έμπαινε χαμογελαστός στο σπίτι του κρατώντας τον Ριζοσπάστη του, και αποκαλύπτοντας ένα σπίτι γεμάτο βιβλία, σε βιβλιοθήκες ξύλινες και φίσκα. Ο Τομ Σόγιερ ήταν το βιβλίο που με έκανε να ψάχνω βιβλία με χαρακτήρες που τα κάνουν όλα ώπα και φεύγουν, επειδή η μόνη σιγουριά είναι η φυγή και το ξεβόλεμά της· σκηνές δολοφονίας και μυστήρια, κανένας κόσμος «μικρών» και «μεγάλων», ένας είναι ο κόσμος. Ο κύριος Μιχάλης όμως, με έκανε να θέλω να έχω όλες εκείνες τις βιβλιοθήκες και τη χαρά που προσφέρει η ησυχία ανάμεσά τους, η μόνη συντροφιά που δεν μπορεί να σε πληγώσει, εκτός και αν μιλάμε για ένα κόψιμο από χαρτί.

«Ο Μικρός Πρίγκιπας» του Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ – Μανταλένα-Μαρία Διαμαντή

Ο Μικρός Πρίγκιπας ήταν από τα πρώτα βιβλία που με άγγιξαν βαθιά και σιωπηλά — σαν ένα μυστικό που δεν καταλαβαίνεις αμέσως, αλλά το κουβαλάς μέσα σου για πάντα. Το διάβασα παιδί και ένιωσα πως κάτι μέσα μου άλλαζε, χωρίς να μπορώ τότε να το εξηγήσω.

Και ίσως γι’ αυτό, από τότε που τα παιδιά μου ήταν μικρά, τους το διαβάζω ξανά και ξανά.

Μεγαλώνοντας μαζί του.

Μεγαλώνοντας μαζί τους.

Στην αρχή το άκουγαν σαν ένα παραμύθι — με πλανήτες, αστέρια και έναν μικρό πρίγκιπα που ταξιδεύει. Μετά άρχισαν να κάνουν ερωτήσεις. Να στέκονται σε λέξεις, σε σιωπές, σε νοήματα. Και σήμερα που είναι πια έφηβοι, το ακούμε σχεδόν αλλιώς. Σαν μια ιστορία που δεν τους μιλά μόνο για φαντασία, αλλά για τη ζωή την ίδια.

«Μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά, την ουσία τα μάτια δεν τη βλέπουν».

Κάθε φορά που φτάνουμε σε αυτή τη φράση, είναι σαν να σταματά ο χρόνος για λίγο. Γιατί τώρα μπορούν να την καταλάβουν διαφορετικά. Όχι σαν κάτι όμορφο μόνο — αλλά σαν κάτι αληθινό.

Και εγώ, διαβάζοντάς το μαζί τους όλα αυτά τα χρόνια, νιώθω πως ξανασυστήνομαι όχι μόνο με εκείνο το παιδί που ήμουν, αλλά και με τους ανθρώπους που γίνονται. Το ίδιο βιβλίο, οι ίδιες λέξεις — κι όμως κάθε φορά πιο βαθιές, πιο ουσιαστικές.

Ανάμεσα σε ένα αστέρι και ένα τριαντάφυλλο, δεν γεννήθηκε μόνο η αγάπη τους για τα βιβλία. Γεννήθηκε ένας κοινός τρόπος να βλέπουμε τον κόσμο. Και αυτό, ίσως, είναι το πιο πολύτιμο δώρο.

«Ο Χάρι Πότερ και η Φιλοσοφική Λίθος» της Τζ. Κ. Ρόουλινγκ – Γιάννης Καντέα-Παπαδόπουλος

Σχεδόν τριάντα χρόνια μετά την πρώτη φορά που το διάβασα, αντιλαμβάνομαι πως μοιάζει με ενοχλητικά κλισέ μιλένιαλ επιλογή. Από την άλλη, όλα τα κλισέ προκύπτουν εξαιτίας της αλήθειας που κρύβουν, οπότε μισή ντροπή δική σας, μισή δική μου. Αν και τη μεγαλύτερη ντροπή θα έπρεπε να νιώθει η τρανσφοβική συγγραφέας του, σημείο στο οποίο θα μου επιτρέψετε να διαχωρίσω τη θέση μου. Στην αθώα εποχή των early ‘00s, σε κάθε περίπτωση, η ανάγνωση της «Φιλοσοφικής Λίθου» ισοδυναμούσε με αγνή απόλαυση. Φύσει μικροκαμωμένος, κρατώντας το βιβλίο οριακά με έκρυβε, αλλά δε θα ξεχάσω ποτέ πόσο πολύ ανυπομονούσα να γυρίσω από το σχολείο για να διαβάσω. Το ένα μετά το άλλο, τα μάτια μου εξαΰλωναν τις σελίδες των βιβλίων «Χάρι Πότερ» με τέτοια ταχύτητα που η μάνα μου, θυμάμαι, μεταξύ σοβαρού και αστείου άρχισε να φοβάται ότι θα πάθω τίποτα. Βέβαια, εκτός από την ευφορία της διαφυγής σε ένα κόσμο φαντασίας, η ανάγνωση των συγκεκριμένων ογκοδέστατων τόμων είχε μια ευχάριστη συνέπεια. Για μια περίοδο πίστευα πως έτσι, ζουμερά, πολυσέλιδα και πληθωρικά ήταν όλα τα βιβλία ή έστω, εκείνα που ένιωσα την ανάγκη να συνεχίσω να διαβάζω. Για αυτό και έμοιαζε αυτονόητο πως μετά τον «Χάρι Πότερ» πήραν σειρά τα «Έραγκον», «Η Τριλογία του Κόσμου», «Τα Χρονικά της Νάρνια» κ.ο.κ. Αλλά και πιο «ενήλικα» μυθιστορήματα όπως το «Σογκούν» (Τζέιμς Κλάβελ) και η καθηλωτική «Χαβάη» (Τζέιμς Α. Μίτσενερ). Αργότερα ξεφύλλισα και έργα που δεν είχαν γράψει Τζέιμς, πάντως σίγουρα, αν δεν ήταν το «Χάρι Πότερ» δεν ξέρω πόσο εύκολα θα εξοικειωνόμουν με λογοτεχνικά έπη, ανεξαρτήτως μεγέθους.

«Το Δώρο της Παπλωματούς» του Τζεφ Μπριμπό – Πετρίνα Κίτη

Μου έκαναν δώρο «Το Δώρο της Παπλωματούς» κάπου στο δημοτικό και ακόμα όταν το σκέφτομαι με πιάνει ένα μαγικό συναίσθημα. Είχα τρελαθεί με την εικονογράφηση, τα χρώματα και τα σχέδια ήταν σχεδόν ψυχεδελικά και ένιωθα πως οι εικόνες από τα πάτσγουορκ παπλώματα δραπέτευαν απ’ τη σελίδα. Η ηρωίδα, μια γλυκιά γιαγιούλα, χαρίζει τα πανέμορφα παπλώματά της σε όσους τα έχουν ανάγκη, και δείχνει πως η ευτυχία γεννιέται όταν μοιραζόμαστε. Τότε μπορεί να μην το καταλάβαινα πλήρως, αλλά τώρα που το σκέφτομαι είχε μια βουδιστική φιλοσοφία από πίσω, έναν αλτρουισμό που έγινε μέρος της ζωής μου. Τις προάλλες το έκανα δώρο και στη μικρή μου ανιψιά.

«Kamillo Kromo» του Φραντσέσκο Αλτάν – Λίλα Σταμπούλογλου

Αν κάτι έχει χαραχτεί μέσα μου είναι οι χαμαιλέοντες. Κάθε φορά που βλέπω αυτό το ζωάκι, θυμάμαι αυτομάτως το παιδικό βιβλίο «Kamillo Kromo» του Ιταλού σκιτσογράφου Φραντσέσκο Αλτάν. Η ιστορία του μικρού χαμαιλέοντα που δεν μπορούσε να αλλάξει χρώματα ενώ όλοι οι συμμαθητές του τα κατάφερναν, αλλά τελικά αποδείχτηκε ξεχωριστός και τους έσωσε όλους, ήταν η πρώτη συνειδητοποίηση ότι πρέπει να πιστεύω στον εαυτό μου και να μην απογοητεύομαι. Πολλά χρόνια μετά, το διάβασα στα παιδιά μου με την ευχή να λειτουργήσει μέσα τους με τον ίδιο τρόπο.

«Τα 88 ντολμαδάκια», του Ευγένιου Τριβιζά – Άννα Φαρδή

«Ξανά»: αυτό έλεγα, σύμφωνα με τους γονείς μου, κάθε φορά που τελείωναν την ανάγνωση ενός παιδικού βιβλίου και ήλπιζαν πως με είχε πάρει ο ύπνος, είτε αυτό ήταν ο «Πίκος Παπίκος» ή οι «Μύθοι του Αισώπου». Ευτυχώς γλύτωσαν μόλις έμαθα ανάγνωση και έτσι μπορούσα πλέον να καταβροχθίζω μόνη μου ξανά και ξανά και ξανά τα αγαπημένα μου βιβλία και φυσικά να ζητάω καινούργια· η επίσκεψη στη σχολική και δημοτική βιβλιοθήκη ήταν οι αγαπημένες μου εκδρομές. Βρέθηκε όμως ένα βιβλίο που έκανε αυτό το «ξανά» τελείως διαφορετικό: ο λόγος για τα «88 ντολμαδάκια» του Ευγένιου Τριβιζά, που νιώθω ακόμα την αίσθηση του στα παιδικά χέρια μου, τα μυστικά που έκρυβε το καλειδοσκοπικό σχέδιο του εξωφύλλου, την αγωνία να επιλέξεις την εξέλιξη της ιστορίας κάθε φορά αλλά και να ανακαλύψεις όλους τους πιθανούς δρόμους που θα μπορούσες να είχες πάρει. Ή ακόμα και τη δυσκολία του να καταφέρεις να ξαναστήσεις μια ιστορία με ακριβώς τον ίδιο τρόπο, ώστε να έχει τη διαδρομή που σου άρεσε περισσότερο: δηλαδή, για μένα, τη μεγαλύτερη.