Veronal

Στην Γυναίκα είχα αρχίσει να δουλεύω σχετικά μικρός. Το 1970, όταν ήμουν 24 ετών. Εκεί μαζί με τα άλλα παιδιά της ηλικίας μου, τις νεαρές κοπέλες που με τα χρόνια άφησαν το δικό τους στίγμα στο περιοδικό, είχα γνωρίσει και μία κυρία κάπως μεγαλύτερης ηλικίας, στην οποία όλοι φέρονταν με σεβασμό. Ήταν η Έλλη Παππά. Λίγο πολύ ήξερα την ιστορία της. Τις σχέσεις με το κομμουνιστικό κόμμα, την σχέση της με το Νίκο Μπελογιάννη, την σύλληψή τους και την καταδίκη τους σε θάνατο. Η Έλλη Παππά, είχε γλυτώσει την εκτέλεση για έναν πολύ ανθρώπινο λόγο. Ήταν έγκυος.

Με την Έλλη, όπως και με τους περισσότερους συνεργάτες του περιοδικού, είχαμε γίνει με τον καιρό φίλοι. Και όπως συμβαίνει με τους φίλους, συχνά κουβεντιάζαμε, μια και η Έλλη είχε αναλάβει μια γεωπολιτική στήλη, με διεθνή θέματα που είχαμε καθιερώσει στην Ελλάδα. Και παρ’ όλο που η Έλλη , μια και ήταν έξυπνος και καλλιεργημένος άνθρωπος, είχε καταλάβει πολύ καλά, ότι η Σοβιετική Ένωση, δεν εκπροσωπούσε με τίποτα αυτό που ήταν το νεανικό όραμα της, εντούτοις, περισσότερο για συναισθηματικούς λόγους έμενε πιστή στην νεανική της αγάπη.

Κάποια εποχή η Έλλη Παππά μου έκανε ένα δώρο γενεθλίων. Ένα βιβλίο. Δεν ήταν ένα βιβλίο που είχε αγοράσει από κάποιο βιβλιοπωλείο, αλλά ένα βιβλίο που το είχε αφαιρέσει από την βιβλιοθήκη της και αυτό γιατί απλώς δεν υπήρχε πια στα βιβλιοπωλεία, παρά μόνο ίσως ξεχασμένο σε κάποιο ράφι. Ήταν το Συμπόσιο του Πλάτωνα. Ήταν λίγο φθαρμένο από την χρήση. Όπως μου είχε πει και η ίδια η Έλλη Παππά δεν μπορούσε να θυμηθεί πόσες φορές το είχε διαβάσει. Ο λόγος που μου είχε κάνει δώρο αυτήν την συγκεκριμένη έκδοση ήταν εξ αιτίας του ανθρώπου που το είχε μεταφράσει. Κάποιου Γιάννη Συκουτρή, του οποίου το όνομα άκουγα για πρώτη φορά και που η ίδια θεωρούσε ότι ήταν η καλύτερη μετάφραση που θα μπορούσε να βρει κανείς για το έργο του Πλάτωνα. Και έτσι έμαθα και την μικρή δραματική ιστορία αυτού του ιδιόρρυθμου ανθρώπου. Ο Γιάννης Συκουτρής είχε βάλει σαν σκοπό της ζωής του, με κάποιο τρόπο να αναβιώσει την αρχαία ελληνική φιλοσοφία μέσα από μεταφράσεις που θα μπορούσαν να κάνουν αυτήν την διανοητική περιουσία, κτήμα και των νεώτερων γενεών που ίσως δεν μπορούσαν να διαβάσουν το πρωτότυπο έργο. Και η μετάφραση του Συμποσίου είναι πράγματι αυτό που θα έπρεπε. Μαζί με τη μετάφραση όμως ο Συκουτρής είχε κάνει και κάτι άλλο. Είχε γράψει άλλο ένα βιβλίο κυριολεκτικά, με το πώς ήταν η αρχαία Αθήνα και τα ήθη και τα έθιμα των κατοίκων της, την εποχή που ο Πλάτωνας έγραψε το Συμπόσιο. Μια εμπεριστατωμένη πραγματεία για τον αρχαίο κόσμο. Μέσα σ’ αυτήν πολυσέλιδη εισαγωγή του ο Συκουτρής είχε γράψει και για ένα από τα βασικά έθιμα της αρχαίας Αθήνας, σύμφωνα με τα οποία κάποιοι μεγαλύτεροι σε ηλικία αναλάμβαναν να μυήσουν τους νεώτερους στα πράγματα της ζωής. Και ένα από αυτά που θα τους μυούσαν, ίσως το βασικότερο, ήταν και ο Έρωτας. Δηλαδή μέσα από ερωτικές ομοφυλοφιλικές σχέσεις.

Όταν κυκλοφόρησε το Συμπόσιο του Πλάτωνα, με τη μετάφραση του Γιάννη Συκουτρή και οι συντηρητικοί συμπολίτες μας διάβασαν τα όσα έλεγε ο Συκουτρής για τους αρχαίους προγόνους μας και για τις ομοφυλοφιλικές τους σχέσεις, έγινε πραγματικός σεισμός. Ο Συκουτρής θεωρήθηκε λίγο πολύ προδότης, που αποκάλυπτε «τέτοια» πράγματα για την αρχαία Ελλάδα. Και μάλλον μην αντέχοντας την πίεση τελικά αυτοκτόνησε. Με ένα κουτί Βερονάλ. Η επίσημη εκδοχή ήταν ότι πέθανε από ανακοπή, γιατί εκτός από την ομοφυλοφιλία , και η αυτοκτονία ήταν άλλο ένα απαγορευμένο μέγεθος την εποχή του Μεσοπολέμου.

Για μένα το Συμπόσιο του Πλάτωνα, σίγουρα ένα από τα καλύτερα βιβλία που έχουν γραφτεί ποτέ και ίσως το καλύτερο που έχω διαβάσει, ήταν ένας σταθμός στη ζωή μου και διαμόρφωσε από πολλές μεριές την στάση μου απέναντι στην ζωή και στα μεγέθη της. Η πραγματεία του Γιάννη Συκουτρή για την αρχαία Αθήνα, στο πρόλογο του βιβλίου, δεν μου έμαθε μόνο πολλά, για τα ήθη και τα έθιμα εκείνης της εποχής, αλλά μου έμαθε επίσης ότι και το κυνήγι της αλήθειας, ειδικά σ’ αυτήν την δουλειά που είχα αρχίσει να κάνω, πολλές φορές απαιτεί θυσίες. Όπως και η ίδια η ζωή.

Πολλές φορές μου είχε έρθει στο μυαλό, η μικρή και συγχρόνως πολύ μεγάλη ιστορία αυτού του ανυποχώρητου ανθρώπου, του Γιάννη Συκουτρή. Και ήταν καιρός κάποιος να γράψει γι αυτήν την τόσο σημαντική πορεία ζωής. Τον Τάκη Θεοδωρόπουλο, που έγραψε το Βερονάλ, δεν τον γνωρίζω προσωπικά, αλλά διαβάζω συχνά, τα σημειώματά του στην Καθημερινή. Το Βερονάλ, είναι μια πολύ καλή δουλειά και ένας εξαιρετικός φόρος τιμής για έναν σημαντικό άνθρωπο, που έδωσε την μάχη της ζωής του χωρίς υποχωρήσεις.

Ο Τάκης Θεοδωρόπουλος

Όπως λέει και ο Τάκης Θεοδωρόπουλος « Ένας από τους λόγους που με έκαναν να γράψω αυτό το αφήγημα είναι ότι ο πρωταγωνιστής του, περιώνυμος αυτόχειρας της Ελλάδας του εικοστού αιώνα, ενσαρκώνει μια από τις πτυχές της νεοελληνικής συλλογικής συνείδησης. Επιστήμη ή τέχνη, η φιλολογία υπήρξε ο πυλώνας που συνέδεσε το εύθραυστο οικοδόμημα της σύγχρονης Ελλάδας με το στερέωμα της κλασικής αρχαιότητας, τη γεννήτρια του πνευματικού της ρεύματος-κάτι σαν τον φωτεινό κίονα που περιγράφει ο Πλάτων στον μύθο του Ηρός, στο δέκατο βιβλίο της  Πολιτείας του, ο οποίος διασφαλίζει τη σταθερότητα του σύμπαντος, τη διάκριση του Πάνω από τον Κάτω κόσμο».