Bookmarkers: Μπορεί ένα βιβλίο να νικήσει το scroll; Η νέα πρωτοβουλία του Γρηγόρη Δημητριάδη μάς θυμίζει γιατί αξίζει να διαβάζουμε

Η πρωτοβουλία του Γρηγόρη Δημητριάδη για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας ξεκίνησε επίσημα από το Bookloft και φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε μια ενεργή κοινότητα ανθρώπων που εξακολουθούν να πιστεύουν στη δύναμη της ανάγνωσης.

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Υπάρχει μια μικρή ειρωνεία στη ζωή μας σήμερα. Πιθανότατα δεν υπήρξε ποτέ εποχή κατά την οποία να διαβάζαμε τόσες πολλές λέξεις μέσα σε μία ημέρα και, ταυτόχρονα, να δυσκολευόμασταν τόσο πολύ να διαβάσουμε πραγματικά.

Διαβάζουμε μηνύματα πριν ακόμη σηκωθούμε από το κρεβάτι. Ειδήσεις καθώς πίνουμε καφέ. Captions, αναρτήσεις, τίτλους, notifications, emails, σχόλια. Περνάμε από τη μία πληροφορία στην επόμενη σχεδόν χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Το δάχτυλο κινείται στην οθόνη γρηγορότερα απ’ όσο προλαβαίνει πολλές φορές η σκέψη να επεξεργαστεί αυτό που μόλις είδε.

Κι όμως, το βιβλίο ζητά κάτι εντελώς διαφορετικό από εμάς.

Ζητά χρόνο.

Ζητά συγκέντρωση.

Κυρίως, ζητά να μείνουμε.

Ίσως γι’ αυτό μια πρωτοβουλία για τη φιλαναγνωσία σήμερα έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από όσο θα είχε πριν από μερικές δεκαετίες. Γιατί πλέον δεν προσπαθεί απλώς να μας πείσει να αγοράσουμε ή να ανοίξουμε περισσότερα βιβλία. Προσπαθεί, κατά κάποιον τρόπο, να ξανακερδίσει την προσοχή μας.

Και κάπου εδώ εμφανίζονται οι Bookmarkers.

Μια βραδιά που είχε στο κέντρο της το βιβλίο

Το βράδυ της Τετάρτης, στο βιβλιοπωλείο Bookloft, παρουσιάστηκε επίσημα η νέα πρωτοβουλία του Γρηγόρη Δημητριάδη για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και την ανάδειξη της θέσης που μπορεί –και ίσως πρέπει– να εξακολουθεί να έχει το βιβλίο στην καθημερινή ζωή.

Μαζί του μίλησαν ο Θανάσης Λάλας, ο ιδιοκτήτης του Bookloft Μιχάλης Καρακώστας και ο Μάκης Τσίτας από το diastixo.gr. Διαφορετικές φωνές, αλλά με έναν κοινό παρονομαστή: την πεποίθηση ότι η ανάγνωση δεν είναι μια παλιά συνήθεια που πρέπει απλώς να διασωθεί από νοσταλγία. Είναι μια ανάγκη που αποκτά διαφορετική σημασία ακριβώς επειδή άλλαξε τόσο πολύ ο τρόπος με τον οποίο ζούμε.

Το αγαπάω το βιβλίο. Το βιβλίο προσφέρει πάρα πολλά πράγματα. Δεν είναι μόνο οι γνώσεις, το λεξιλόγιο. Είναι ένα ταξίδι ολόκληρο. Συνομιλείς εσύ ουσιαστικά με έναν συγγραφέα. Και αυτό γίνεται κάθε φορά. Δεν υπάρχει μέρα στη ζωή μου να μην ανοίξω βιβλίο έστω και για λίγο, έστω και για τρία λεπτά.» – Γρηγόρης Δημητριάδης

Ο Γρηγόρης Δημητριάδης περιέγραψε τη δική του σχέση με το βιβλίο με έναν τρόπο εξαιρετικά απλό: δεν περνά ημέρα χωρίς να ανοίξει ένα, έστω και για λίγα λεπτά.

Και ίσως αυτή η μικρή λεπτομέρεια να λέει περισσότερα από οποιαδήποτε μεγάλη διακήρυξη υπέρ της φιλαναγνωσίας.

Γιατί η ανάγνωση δεν χρειάζεται απαραίτητα να ξεκινήσει από τις εκατό σελίδες την ημέρα, από λίστες με κλασικά έργα που «πρέπει» να έχουμε διαβάσει ή από την ενοχή ενός βιβλίου που βρίσκεται εδώ και έξι μήνες στο κομοδίνο μας.

Μπορεί να ξεκινήσει από τρία λεπτά.

Τα τρία λεπτά που αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο διαβάζουμε

Αυτό, για μένα, είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της συγκεκριμένης ιστορίας.

Ζούμε στην εποχή των μεγάλων στόχων. Πρέπει να γυμναζόμαστε συγκεκριμένες ώρες, να κοιμόμαστε οκτώ ώρες, να πίνουμε τόσο νερό, να κάνουμε τόσα βήματα, να διαβάζουμε τόσα βιβλία τον χρόνο.

Κάπως έτσι ακόμη και η ανάγνωση κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα ακόμη task.

Αλλά το βιβλίο δεν είναι KPI.

Δεν χρειάζεται να αποδείξεις σε κανέναν πόσες σελίδες διάβασες.

Υπάρχουν ημέρες που μπορείς να χαθείς σε ένα μυθιστόρημα για δύο ώρες και άλλες που θα διαβάσεις τρεις σελίδες πριν κοιμηθείς. Η αξία βρίσκεται περισσότερο στη συνέχεια της σχέσης παρά στην επίδοση.

Όπως ειπώθηκε στην παρουσίαση, το βιβλίο δεν προσφέρει μόνο γνώση ή καλύτερο λεξιλόγιο. Δημιουργεί μια ιδιότυπη συνομιλία ανάμεσα στον αναγνώστη και σε έναν άνθρωπο που μπορεί να έζησε σε άλλη χώρα, σε άλλη εποχή ή ακόμη και αιώνες πριν από εκείνον.

Και αυτό είναι κάτι που καμία ταχύτητα της τεχνολογίας δεν έχει καταφέρει να κάνει περιττό.

**Δεν διαβάζουμε απλώς ιστορίες – δοκιμάζουμε άλλες ζωές **

Αυτό ήταν πάντοτε ένα από τα μικρά θαύματα της λογοτεχνίας.

Μπορείς να βρίσκεσαι στο σπίτι σου και, μέσα σε λίγες σελίδες, να έχεις μεταφερθεί σε έναν κόσμο στον οποίο δεν θα ζούσες ποτέ.

Να δεις μια κοινωνία μέσα από τα μάτια ενός ανθρώπου που δεν σου μοιάζει καθόλου. Να καταλάβεις έναν χαρακτήρα που αρχικά αντιπαθούσες. Να αναγνωρίσεις ένα συναίσθημα που νόμιζες ότι ήταν αποκλειστικά δικό σου και να ανακαλύψεις ότι κάποιος το είχε περιγράψει εκατό χρόνια πριν.

Το βιβλίο μάς προσφέρει κάτι εξαιρετικά σπάνιο: την ευκαιρία να μπούμε για λίγο στο μυαλό κάποιου άλλου.

Και ίσως αυτή να είναι μία από τις μεγαλύτερες αξίες του σε μια εποχή που μας ενθαρρύνει διαρκώς να επιβεβαιώνουμε όσα ήδη πιστεύουμε.

Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ότι σταματήσαμε να διαβάζουμε

Θα ήταν εύκολο να παρουσιάσουμε την ιστορία ως άλλη μία μάχη ανάμεσα στο «καλό βιβλίο» και στο «κακό κινητό».

Δεν είναι όμως τόσο απλό.

Η τεχνολογία δεν εξαφάνισε την ανάγνωση. Αντιθέτως, μας έκανε να διαβάζουμε σχεδόν ασταμάτητα. Αυτό που άλλαξε είναι η ποιότητα της προσοχής μας.

Συνηθίσαμε στη γρήγορη εναλλαγή.

Στην πληροφορία που πρέπει να μας κερδίσει αμέσως.

Στο βίντεο που, αν δεν μας ενδιαφέρει στα πρώτα δευτερόλεπτα, το προσπερνάμε.

Στον τίτλο που πολλές φορές αρκεί χωρίς να χρειαστεί να διαβάσουμε το άρθρο.

Το βιβλίο αρνείται να λειτουργήσει έτσι.

Δεν υπόσχεται πάντοτε άμεση ανταμοιβή. Ένας συγγραφέας μπορεί να χρειαστεί πενήντα σελίδες για να δημιουργήσει έναν κόσμο που τελικά δεν θα θέλεις να εγκαταλείψεις.

Και αυτή η καθυστέρηση της ανταμοιβής μοιάζει σχεδόν επαναστατική σήμερα.

«Νομίζω πρέπει να υπερασπιστούμε το οτιδήποτε έχει σχέση με το βιβλίο. Γιατί το βιβλίο δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια απεικόνιση αυτού που συμβαίνει εκεί έξω. Και μπαίνει μέσα στην ψυχή μας και διαμορφώνει τον δικό μας χαρακτήρα.» – Θανάσης Λάλας

Να υπερασπιστούμε το βιβλίο – αλλά όχι ως μουσειακό αντικείμενο

Στην παρουσίαση των Bookmarkers, ο Θανάσης Λάλας μίλησε για την ανάγκη να υπερασπιστούμε ό,τι σχετίζεται με το βιβλίο, επισημαίνοντας τη δύναμή του να περνά μέσα μας και να διαμορφώνει τον χαρακτήρα μας.

Αυτή η «υπεράσπιση», όμως, έχει νόημα μόνο εάν δεν αντιμετωπίσουμε το βιβλίο ως κάτι ιερό αλλά αποκομμένο από τη σύγχρονη ζωή.

Το ζητούμενο δεν είναι να πούμε στους νεότερους ανθρώπους ότι «παλιά διαβάζαμε περισσότερο».

Ούτε να μετατρέψουμε τη φιλαναγνωσία σε ένδειξη πνευματικής ανωτερότητας.

Αντίθετα.

Το ενδιαφέρον βρίσκεται στο πώς το βιβλίο μπορεί να ξαναμπεί φυσικά σε έναν κόσμο που έχει αλλάξει.

Να συνυπάρξει με το TikTok, το podcast, τη σειρά που βλέπουμε το βράδυ, το smartphone και όλα όσα αποτελούν πλέον κομμάτι της καθημερινότητάς μας.

Δεν χρειάζεται να διαλέξουμε ανάμεσα στους δύο κόσμους.

Χρειάζεται να θυμηθούμε ότι δεν προσφέρουν όλοι το ίδιο πράγμα.

Από μια παρουσίαση σε μια κοινότητα

Και εδώ ακριβώς φαίνεται να βρίσκεται η μεγαλύτερη φιλοδοξία των Bookmarkers.

Η πρωτοβουλία δεν σχεδιάστηκε για να τελειώσει με μία εκδήλωση.

Το επόμενο διάστημα προβλέπεται να ακολουθήσουν δράσεις γύρω από το βιβλίο και την ανάγνωση, με στόχο τη δημιουργία μιας ενεργής κοινότητας αναγνωστών και την προσέγγιση ανθρώπων που ίσως έχουν απομακρυνθεί από το διάβασμα.

«Δεν σας κρύβω ότι είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του ελληνικού βιβλίου που κάποια ομάδα συμπολιτών μας αποφασίζει να επέμβει στα πράγματα που αφορούν το βιβλίο ανυστερόβουλα. Το τονίζω αυτό για να το καταλάβουμε όλοι.» – Μιχάλης Καρακώστας

«Όλο αυτό το πράγμα είναι ελπιδοφόρο. Το χρειάζεται ο χώρος μας και φαίνεται ότι θα μακροημερεύσει. Είμαστε εδώ νομίζω όλοι οι άνθρωποι του βιβλίου. Το στηρίζουμε ώστε το βιβλίο να φθάσει στους αναγνώστες και οι αναγνώστες στο βιβλίο. Καλή επιτυχία!» – Μάκης Τσίτας

Ο Μιχάλης Καρακώστας χαρακτήρισε ιδιαίτερη την πρωτοβουλία ακριβώς επειδή άνθρωποι αποφασίζουν να παρέμβουν ανιδιοτελώς στα ζητήματα που αφορούν το ελληνικό βιβλίο, ενώ ο Μάκης Τσίτας μίλησε για κάτι ελπιδοφόρο που χρειάζεται ο χώρος.

Η λέξη «κοινότητα» έχει σημασία.

Γιατί το διάβασμα είναι από τη φύση του μοναχικό, αλλά το βιβλίο ποτέ δεν ήταν.

Γύρω από τα βιβλία δημιουργούνται συζητήσεις, διαφωνίες, φιλίες, ιδέες. Δανείζουμε ένα μυθιστόρημα επειδή θέλουμε κάποιος άλλος να αισθανθεί αυτό που αισθανθήκαμε. Στέλνουμε μια παράγραφο σε έναν φίλο επειδή μας τον θύμισε. Χαρίζουμε ένα βιβλίο και, πολλές φορές, αυτό που πραγματικά λέμε είναι: «Νομίζω ότι κάτι εδώ μέσα αφορά κι εσένα».

Τελικά, θυμόμαστε τα βιβλία που διαβάσαμε;

Στο τέλος του κειμένου που συνοδεύει την παρουσίαση των Bookmarkers υπάρχει μια φράση που αποδίδεται στον Ραλφ Γουόλντο Έμερσον:

“I cannot remember the books I’ve read any more than the meals I have eaten; even so, they have made me.”

Και ίσως αυτό να είναι το ωραιότερο επιχείρημα υπέρ της ανάγνωσης.

Δεν θυμόμαστε όλα τα βιβλία που έχουμε διαβάσει.

Ξεχνάμε πλοκές. Ξεχνάμε ονόματα χαρακτήρων. Ξεχνάμε ακόμη και βιβλία που κάποτε μας είχαν ενθουσιάσει.

Όπως ξεχνάμε τα περισσότερα γεύματα που έχουμε φάει στη ζωή μας.

Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μας έθρεψαν.

Κάπως έτσι λειτουργούν και τα βιβλία. Μένουν μέσα μας με τρόπους που δεν μπορούμε πάντοτε να εντοπίσουμε. Σε μια λέξη που χρησιμοποιούμε. Σε έναν τρόπο που αντιλαμβανόμαστε έναν άνθρωπο. Σε μια ιδέα που κάποτε διαβάσαμε και χρόνια αργότερα νομίζουμε ότι ήταν δική μας.

Ίσως λοιπόν το ερώτημα να μην είναι εάν το βιβλίο μπορεί πράγματι να νικήσει το scroll.

Δεν χρειάζεται να το νικήσει.

Χρειάζεται απλώς, ανάμεσα σε όλα εκείνα που διεκδικούν κάθε λεπτό της προσοχής μας, να εξακολουθούμε να του αφήνουμε λίγο χώρο.

Ακόμη κι αν είναι μόνο τρία λεπτά.

Γιατί καμιά φορά τρία λεπτά αρκούν για να ανοίξεις ένα βιβλίο.

Και ένα βιβλίο μπορεί να ανοίξει έναν ολόκληρο κόσμο