Έλλη Λαμπέτη: Όταν δίχασε τη χώρα «υιοθετώντας» την Ελίζα
Αυτή είναι μια ιστορία που σημάδεψε όχι μόνο τη Λαμπέτη και τους άλλους πρωταγωνιστές, αλλά και μια ελληνική κοινωνία που δεν ήταν έτοιμη να τη ζήσει.
Περιεχόμενα
Με τη Χούντα να καταστρατηγεί οποιαδήποτε μορφή ελεύθερης σκέψης, στις αρχές της δεκαετίας του 1970, μια υπόθεση που αφορά ένα ανήλικο παιδί, μια από τις μεγαλύτερες σταρ της εποχής —την Έλλη Λαμπέτη— και ένα ζευγάρι που αποκτά παιδί εκτός γάμου, μοιάζει με μια από εκείνες τις ιστορίες που θα μπορούσε να έχει εμπνευστεί ο Νίκος Φώσκολος, ο κατεξοχήν… σαπουνοπεράς της εποχής.
Η Ελίζα (η Έλλη) και οι άλλοι…
Η Ελίζα —Λίζα στις εφημερίδες της εποχής— γεννήθηκε στις 13 Ιουνίου 1969. Ήταν κόρη του Παύλου Πισσάνου, διαφημιστή και τηλεοπτικού παραγωγού, και της Καρολίνας Λυρίτου, μοντέλου της εποχής. Το ζευγάρι δεν ήταν παντρεμένο και η απόκτηση ενός παιδιού εκτός γάμου αποτελούσε σκάνδαλο για τη συντηρητική κοινωνία, πόσο μάλλον για το καθεστώς της Χούντας, ανεξαρτήτως της λάμψης των επαγγελμάτων των γονιών.
Υπάρχει μάλιστα ένας πολύ συγκεκριμένος όρος που χρησιμοποιείται στη δικαστική απόφαση της συγκεκριμένης υπόθεσης, η οποία θα εκδοθεί χρόνια αργότερα, και περιγράφει ολόκληρη την εποχή: «κλεψιγαμία».
Υπάρχουν εκατοντάδες πικρές ιστορίες με παιδιά που γεννιούνται κάτω από αυτό το καθεστώς. Η ιστορία της Ελίζας φαίνεται να παίρνει μια αίσια καμπή όταν ο Παύλος Πισσάνος, ο πατέρας της, την αναγνωρίζει ως κόρη του με συμβολαιογραφική πράξη. Απλώς χρειάστηκε να περάσουν περίπου δέκα μήνες για να συμβεί αυτό.
Ο Πισσάνος γνωρίζει την Έλλη Λαμπέτη και της εκμυστηρεύεται όσα συμβαίνουν στη ζωή του. Εκείνη αναλαμβάνει δράση. Σύμφωνα με διήγησή της σε δημοσιογράφο, η Λαμπέτη θυμόταν «με φρίκη» την πρώτη φορά που αντίκρισε την Ελίζα, στο άσυλο της Ηλιούπολης: ένα παιδί «μέσα στην βρωμιά και τις πληγές».
Η Λαμπέτη κινεί τις διαδικασίες και παίρνει την Ελίζα στο σπίτι της. Πρόκειται για μια σχέση προσωρινή μεν, με προοπτική δε. Δεν προκύπτει κάποια πράξη «υιοθεσίας», μόνο καθεστώς επιτροπείας ή κηδεμονίας, όπως περιγράφεται στα δημοσιεύματα της εποχής.
Ο Πισσάνος παραμένει με τη νόμιμη σύζυγό του μέχρι να εκδοθεί το διαζύγιό του.
Έλλη Λαμπέτη: Ποια είναι η μητέρα της Ελίζας
Η Έλλη Λαμπέτη ήταν η κορυφαία θεατρική πρωταγωνίστρια της γενιάς της. Κάτι σαν την «Αλίκη», αλλά στο θέατρο, όχι στον κινηματογράφο. Απευθυνόταν, βέβαια, σε ένα πιο εκλεπτυσμένο κοινό, όμως απολάμβανε τον θαυμασμό όλων. Επί δύο δεκαετίες, η Λαμπέτη βρισκόταν στην κορυφή του ελληνικού θεάτρου, με δικό της θίασο και επιλεγμένες κινηματογραφικές δουλειές.
Μετά από έναν αποτυχημένο τρίχρονο γάμο με τον Μάριο Πλωρίτη και έπειτα από έναν θυελλώδη, πρωτοσέλιδο έρωτα με τον Δημήτρη Χορν, η δεκαετία του 1970 βρίσκει τη Λαμπέτη παντρεμένη με τον συγγραφέα Φρέντερικ Γουέικμαν. Ο Αμερικανός σύζυγος της σταρ είναι ο συγγραφέας του The Hucksters, στην κινηματογραφική μεταφορά του οποίου πρωταγωνιστεί ο Κλαρκ Γκέιμπλ, ενώ το Shore Leave, πέρα από φιλμ, έγινε και παράσταση στο Μπρόντγουεϊ.
Όταν όλοι παρακολουθούσαν τη Λαμπέτη (όχι στο θέατρο)
Πέντε χρόνια αργότερα, όμως, ο Παύλος Πισσάνος εμφανίζεται και πάλι, αυτή τη φορά με την Καρολίνα ως σύζυγό του. Το παντρεμένο ζευγάρι θέλει πίσω την Ελίζα, όμως η Έλλη Λαμπέτη έχει δεθεί πλέον με το μικρό κορίτσι που μεγαλώνει σαν κόρη της.
Έχει περάσει ήδη από μια επώδυνη δοκιμασία, έναν καρκίνο του μαστού εξαιτίας του οποίου υπεβλήθη σε μαστεκτομή στις ΗΠΑ. Η Λαμπέτη αρνείται να δώσει το παιδί πίσω και οι Πισσάνοι προσφεύγουν στη Δικαιοσύνη. Η ιδιωτική διαφορά μετατρέπεται σε δημόσιο πόλεμο και η Ελλάδα αρχίζει να παρακολουθεί το δράμα της Λαμπέτη.
Και αυτή τη φορά δεν πρόκειται για θέατρο.
Η αρχή του «πολέμου»
Την Πρωταπριλιά του 1974 συνέβη κάτι που η Λαμπέτη θα ήθελε να είναι φάρσα. Αποδείχθηκε, όμως, πως θα ήταν η νέα της πραγματικότητα. Σε μια απελπισμένη κίνηση, που ακόμη και ο Φώσκολος θα έβρισκε υπερβολική, ο Παύλος Πισσάνος εμφανίζεται στο εξοχικό σπίτι της Λαμπέτη στους Δελφούς. Τον συνοδεύουν τέσσερις άνδρες.
«Ήρθα να πάρω τη Λίζα και θα την πάρω. Δεν θα φύγω με άδεια χέρια», της λέει, σύμφωνα με τη διήγηση της ίδιας της ηθοποιού.
Η απάντηση της Λαμπέτη είναι αντάξια μιας πρωταγωνίστριας.
«Η Λίζα θα φύγει από εδώ μόνο πάνω από το πτώμα μου».
Και δεν μένει στα λόγια.
Ενώ ο Πισσάνος βρίσκεται ακόμη στο σπίτι, η Λαμπέτη πηγαίνει στην κουζίνα και δίνει εντολή στην Ελένη, την κοπέλα που εργάζεται εκεί, να φυγαδεύσει την Ελίζα από το πίσω μονοπάτι και να παραμείνουν στο σπίτι μιας γειτόνισσας, της κυρίας Ανθούλας.
Όσο η Λαμπέτη προσπαθεί να καθυστερήσει τον Πισσάνο στην εξώπορτα, η Ελίζα φεύγει με την Ελένη από την πίσω πόρτα. Εκεί όμως βρίσκεται η Καρολίνα, η οποία χυμάει και παίρνει τη μικρή από τα χέρια της Ελένης.
Χρειάζεται η αστυνομία για να λυθεί η διαφορά. Η Λαμπέτη κρατά το παιδί, υποστηρίζοντας πως έχει στα χέρια της δικαστική απόφαση που της δίνει αυτό το δικαίωμα.
Σχεδόν έναν χρόνο αργότερα, οι ρόλοι θα αντιστραφούν.
Διαβάστε επίσης
Ο Φλεβάρης του 1975
Αποφασισμένοι να πάρουν το παιδί τους πίσω, οι Πισσάνοι προσφεύγουν στη Δικαιοσύνη. Τον Μάιο του 1974 το Πρωτοδικείο Αθηνών καλείται ουσιαστικά να λύσει το πρόβλημα που κανένας από τους εμπλεκομένους δεν είχε καταφέρει να λύσει.
Στις 10 Μαΐου 1974, η εφημερίδα Μακεδονία γράφει για τη δικαστική απόφαση: «Κατά τακτά διαστήματα η μικρή της Λαμπέτη θα βλέπη τους γονείς της». Έτσι, η Ελίζα παραμένει με τη Λαμπέτη. Το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη ότι βρίσκεται ήδη στο πέμπτο έτος της ηλικίας της, έχει μεγαλώσει κοντά στην ηθοποιό και ζει σε συνθήκες που θεωρεί ιδανικές για την ανάπτυξή της. Μια απότομη αλλαγή περιβάλλοντος θα μπορούσε να διαταράξει την ψυχική της ισορροπία.
Υπάρχει όμως και η άλλη αλήθεια, την οποία το δικαστήριο επίσης αναγνωρίζει: οι Πισσάνοι είναι οι φυσικοί γονείς της. Και το δικαστήριο δεν πρόκειται να τους εξαφανίσει από τη ζωή της κόρης τους.
Πλέον, οι συναντήσεις γίνονται βάσει συγκεκριμένου προγράμματος, με τη δικαστική απόφαση να προβλέπει σταδιακή επανασύνδεση της Ελίζας με τους γονείς της. Από την 1η Ιανουαρίου 1975, όμως, η φυσική παρουσία της ηθοποιού στις συναντήσεις της Ελίζας με τους γονείς της δεν είναι πλέον απαραίτητη.
Τον Φεβρουάριο του 1975 οι Πισσάνοι παίρνουν την Ελίζα στο πλαίσιο της επικοινωνίας τους μαζί της και δεν την επιστρέφουν. Στις 15 Φεβρουαρίου, η Μακεδονία χτυπά την ιστορία στην πρώτη σελίδα: «Μετά τη μυστηριώδη απαγωγή – Όλοι τώρα ψάχνουν για τη μικρή Λίζα».
Η Λαμπέτη, φίλοι και συγγενείς ψάχνουν το παιδί. Οι γονείς του έχουν γίνει άφαντοι και η εφημερίδα επιτίθεται ακόμη και στην αστυνομία για τη βραδύτητά της. Η Ελλάδα έχει πλέον ένα ακόμη δράμα, αχρείαστο επίσης. Μια σταρ ψάχνει απεγνωσμένα το παιδί που μεγάλωσε και περνά στην αντεπίθεση καταθέτοντας μήνυση.
Έτσι, στις 20 Φεβρουαρίου 1975, η εφημερίδα Μακεδονία αναγγέλλει: «Νέα μήνυση για τη Λίζα κατέθεσε η κ. Λαμπέτη». Ο υπέρτιτλος, όμως, έχει ιδιαίτερη σημασία: «Βάσει του νόμου περί επιτροπείας». Η εφημερίδα αναφέρεται στη Λαμπέτη ως «επίτροπο» της ανήλικης Λίζας, μια ακόμη ένδειξη ότι δεν υπήρχε η απλή και ολοκληρωμένη «υιοθεσία» που αναπαράγεται συχνά μέχρι σήμερα.
Παράλληλα, η εφημερίδα Ακρόπολις εντοπίζει τους Πισσάνους. Η μητέρα της Ελίζας, η Καρολίνα, καταθέτει τη δική της αλήθεια: υποστηρίζει πως η ηθοποιός κράτησε την κόρη του ζευγαριού χωρίς τη δική τους συγκατάθεση. Ισχυρίζεται, επίσης, πως η Λαμπέτη προσπάθησε να αποκόψει το παιδί από τους φυσικούς του γονείς και να παρουσιάσει τον εαυτό της ως τη μοναδική του μητέρα.
Αν όσα ισχυρίζεται είναι αληθινά, απαντάται και το ερώτημα «γιατί δεν προχώρησε τα χαρτιά της υιοθεσίας η Λαμπέτη». Ίσως επειδή οι φυσικοί γονείς του παιδιού δεν είχαν καμία πρόθεση να της επιτρέψουν να το κάνει.
Η υπόθεση επιστρέφει στη Δικαιοσύνη, με την κοινή γνώμη να καταναλώνει άπειρες ώρες συζήτησης στις αυλές και τα καφενεία. Η δίκη ορίζεται για τις 10 Μαρτίου 1975. Μόνο που εκείνη την ημέρα δεν υπάρχει απόφαση. Η υπόθεση αναβάλλεται… τελικά επ’ αόριστον.
Η δίκη που δεν έχασε η Λαμπέτη
Αναζητώντας σήμερα την ιστορία της Ελίζας, θα διαβάσεις συχνά ότι η Λαμπέτη έχασε τη δικαστική μάχη και αναγκάστηκε να παραδώσει το παιδί στους φυσικούς του γονείς.
Είναι ένας ωραίος, καθαρός επίλογος. Μόνο που δεν είναι αυτός που προκύπτει από τις εφημερίδες της εποχής. Η δίκη αναβλήθηκε και η Λαμπέτη τελικά παραιτήθηκε από τη διεκδίκηση. Στις 17 Απριλίου 1975, ο Ριζοσπάστης δημοσιεύει: «Η Λίζα Πισσάνου θα μείνει με τους φυσικούς γονείς της».
Κάπου εκεί σταματούν και τα πρωτοσέλιδα γύρω από την υπόθεση. Λίγους μήνες αργότερα, η Έλλη Λαμπέτη επιστρέφει στο θέατρο με το «Δεσποινίς Μαργαρίτα». Ενσαρκώνει μια δασκάλα απέναντι σε μια τάξη παιδιών.
Μόνο που τα παιδιά της παράστασης είναι φανταστικά.
