Ο κόσμος αλλάζει χέρια: Ποιος γράφει τους κανόνες της νέας εποχής;

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Ο κόσμος δεν αλλάζει πάντα με έναν πόλεμο, μια επανάσταση ή μια ιστορική συμφωνία. Μερικές φορές αλλάζει αθόρυβα, μέσα από οικονομικές αποφάσεις, εμπορικές διαπραγματεύσεις, στρατηγικές συμμαχίες και πολιτικές επιλογές που στην αρχή μοιάζουν ασύνδετες μεταξύ τους.

Σήμερα, τέσσερα μεγάλα κέντρα ισχύος βρίσκονται στο επίκεντρο μιας βαθιάς γεωπολιτικής αναδιάταξης. Η Ουάσιγκτον, το Πεκίνο, η Μόσχα και οι Βρυξέλλες δεν ανταγωνίζονται απλώς για μεγαλύτερη επιρροή. Εκφράζουν διαφορετικές αντιλήψεις για το πώς πρέπει να λειτουργεί ο κόσμος, ποιος έχει το δικαίωμα να καθορίζει τους κανόνες του και ποια συμφέροντα θα διαμορφώσουν τις διεθνείς σχέσεις των επόμενων δεκαετιών.

Η περίοδος κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούσαν να διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό την παγκόσμια ατζέντα χωρίς ισοδύναμους ανταγωνιστές έχει παρέλθει. Αυτό δεν σημαίνει ότι η αμερικανική ισχύς έχει εξαφανιστεί. Σημαίνει ότι η άσκησή της συναντά περισσότερους περιορισμούς και ότι άλλες δυνάμεις διαθέτουν πλέον σημαντικά μέσα οικονομικής, τεχνολογικής και στρατηγικής επιρροής.

Η Κίνα επιδιώκει να διευρύνει τον ρόλο της στο διεθνές εμπόριο και στην τεχνολογία. Η Ρωσία προσπαθεί να αναθεωρήσει τις ισορροπίες ασφαλείας στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά μεγαλύτερη ανεξαρτησία στις στρατηγικές της αποφάσεις, χωρίς να απομακρυνθεί από τις διατλαντικές συμμαχίες.

Και στο κέντρο αυτής της αναμέτρησης βρίσκεται ένα ερώτημα που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία: ποιος θα γράψει τους κανόνες της νέας εποχής;

Η Αμερική του Τραμπ και η επαναδιαπραγμάτευση της ισχύος

Για πολλές δεκαετίες μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτέλεσαν τον βασικό πυλώνα του διεθνούς συστήματος.

Η στρατιωτική τους υπεροχή, η κυριαρχία του δολαρίου, η τεχνολογική τους πρωτοπορία και το εκτεταμένο δίκτυο συμμαχιών τους προσέφεραν δυνατότητες επιρροής που καμία άλλη χώρα δεν διέθετε στον ίδιο βαθμό.

Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο έφερε μια διαφορετική προσέγγιση στην άσκηση αυτής της ισχύος.

Ο Αμερικανός πρόεδρος αντιμετωπίζει τις διεθνείς σχέσεις με ιδιαίτερη έμφαση στη διαπραγμάτευση, στην οικονομική ανταποδοτικότητα και στην άμεση προάσπιση των αμερικανικών συμφερόντων.

Οι εμπορικοί δασμοί, οι πιέσεις προς τους συμμάχους για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες και η προσπάθεια αναδιαμόρφωσης των οικονομικών σχέσεων με την Κίνα αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Ωστόσο, οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026 δημιούργησαν νέα δεδομένα στην αμερικανική πολιτική σκηνή.

Οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν πλειοψηφίες τόσο στη Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και στη Γερουσία, περιορίζοντας τη δυνατότητα της κυβέρνησης να προωθεί ανεμπόδιστα τη νομοθετική της ατζέντα.

Το εκλογικό αποτέλεσμα συνδέθηκε, μεταξύ άλλων, με τις ανησυχίες των ψηφοφόρων για το κόστος ζωής και τις οικονομικές συνέπειες των εμπορικών πολιτικών.

Για τους διεθνείς εταίρους της Ουάσιγκτον, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα νέο πεδίο υπολογισμών.

Οι κυβερνήσεις που διαπραγματεύονται εμπορικές συμφωνίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες καλούνται να αξιολογήσουν όχι μόνο τις προθέσεις του Λευκού Οίκου, αλλά και τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες που ενδέχεται να επηρεάσουν την εφαρμογή τους.

Η αμερικανική ισχύς παραμένει τεράστια. Όμως η δυνατότητα μετατροπής της σε σταθερή διεθνή πολιτική εξαρτάται και από την εσωτερική πολιτική συναίνεση.

Αυτό αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ιδιαιτερότητες της σημερινής αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Η Κίνα και η στρατηγική της οικονομικής επιρροής

Εάν η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να διαθέτει το ισχυρότερο παγκόσμιο δίκτυο στρατιωτικών συμμαχιών, το Πεκίνο έχει επενδύσει συστηματικά στη διεύρυνση της οικονομικής του παρουσίας.

Η Κίνα αποτελεί βασικό εμπορικό εταίρο για δεκάδες χώρες και κατέχει σημαντική θέση σε κρίσιμες βιομηχανικές αλυσίδες.

Από τις σπάνιες γαίες και τις μπαταρίες μέχρι τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τις τηλεπικοινωνιακές υποδομές, η κινεζική παραγωγική ικανότητα δημιουργεί σχέσεις αλληλεξάρτησης που έχουν πλέον σαφή γεωπολιτική διάσταση.

Το Πεκίνο δεν χρειάζεται να αντικαταστήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε κάθε τομέα για να αυξήσει την επιρροή του.

Μπορεί να αξιοποιεί τη θέση του στις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού, την πρόσβαση στη μεγάλη εγχώρια αγορά του και τις επενδύσεις του σε αναπτυσσόμενες οικονομίες.

Οι τελευταίες εξελίξεις στις εμπορικές σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας είναι αποκαλυπτικές.

Στις 9 Νοεμβρίου, το Πεκίνο ανακοίνωσε την παράταση της αναστολής πρόσθετων δασμών 24% σε αμερικανικά προϊόντα για δύο ακόμη μήνες, διατηρώντας ωστόσο βασικό δασμό 10%.

Η απόφαση εντάσσεται στην προσπάθεια διατήρησης μιας εύθραυστης εμπορικής ανακωχής ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου.

Παράλληλα, οι δύο πλευρές συνεχίζουν τις διαπραγματεύσεις για ευρύτερες εμπορικές διευθετήσεις, ενώ αναμένεται νέα συνάντηση μεταξύ Ντόναλντ Τραμπ και Σι Τζινπίνγκ.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνει τη σύνθετη φύση του αμερικανοκινεζικού ανταγωνισμού.

Οι δύο χώρες είναι στρατηγικοί ανταγωνιστές, αλλά παραμένουν οικονομικά αλληλεξαρτώμενες.

Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να περιορίσει την εξάρτησή της από κινεζικές πρώτες ύλες και τεχνολογίες. Το Πεκίνο επιδιώκει να προστατεύσει την πρόσβασή του στις διεθνείς αγορές και να ενισχύσει την τεχνολογική του αυτάρκεια.

Καμία πλευρά δεν μπορεί να αγνοήσει το οικονομικό κόστος μιας πλήρους ρήξης.

Έτσι, η αντιπαράθεση δεν εξελίσσεται μόνο μέσα από απειλές και κυρώσεις, αλλά και μέσα από συνεχείς διαπραγματεύσεις.

Η οικονομία έχει μετατραπεί σε ένα από τα σημαντικότερα πεδία άσκησης γεωπολιτικής ισχύος.

Η Ρωσία και η προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της ευρωπαϊκής ασφάλειας

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 αποτέλεσε σημείο καμπής για το ευρωπαϊκό σύστημα ασφαλείας.

Ο πόλεμος επανέφερε στο προσκήνιο ζητήματα εδαφικής κυριαρχίας, στρατιωτικής αποτροπής και ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.

Για τη Μόσχα, η σύγκρουση συνδέεται με την προσπάθεια διατήρησης και επέκτασης της επιρροής της στον μετασοβιετικό χώρο, καθώς και με τις απαιτήσεις της για αλλαγές στις ευρωπαϊκές διευθετήσεις ασφαλείας.

Για την Ουκρανία, πρόκειται για αγώνα υπεράσπισης της εδαφικής της ακεραιότητας και της πολιτικής της ανεξαρτησίας.

Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ο πόλεμος ανέδειξε την ανάγκη ενίσχυσης της άμυνας και της ενεργειακής ασφάλειας.

Οι διπλωματικές εξελίξεις του Νοεμβρίου 2026 δείχνουν ότι η αναζήτηση συμφωνίας παραμένει δύσκολη.

Οι συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, με αμερικανική διαμεσολάβηση, επανέφεραν στο τραπέζι την προοπτική μιας πολιτικής διευθέτησης.

Ωστόσο, οι εδαφικές διαφορές και το ζήτημα των μελλοντικών εγγυήσεων ασφαλείας εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρά εμπόδια.

Η Ρωσία διαθέτει σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες, πυρηνικό οπλοστάσιο και μόνιμη θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Ταυτόχρονα, αντιμετωπίζει τις συνέπειες των δυτικών κυρώσεων, το οικονομικό κόστος του πολέμου και τη μακροχρόνια επιβάρυνση των σχέσεών της με την Ευρώπη.

Η στρατηγική της θέση είναι επομένως αντιφατική.

Η Μόσχα εξακολουθεί να μπορεί να επηρεάζει καθοριστικά ζητήματα διεθνούς ασφάλειας, αλλά η δυνατότητά της να μετατρέψει τη στρατιωτική ισχύ σε ευρύτερη πολιτική αποδοχή παραμένει περιορισμένη.

Αυτό εξηγεί γιατί η Ρωσία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας, χωρίς να διαθέτει τις οικονομικές δυνατότητες των Ηνωμένων Πολιτειών ή της Κίνας.

Η Ευρώπη αναζητά τη δική της θέση

Ανάμεσα στην αμερικανική στρατηγική, την κινεζική οικονομική επέκταση και τη ρωσική στρατιωτική πολιτική, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δύσκολο ερώτημα.

Μπορεί να εξελιχθεί σε αυτόνομο γεωπολιτικό παράγοντα ή θα συνεχίσει να εξαρτάται σε κρίσιμους τομείς από τις αποφάσεις άλλων δυνάμεων;

Η συζήτηση για τη στρατηγική αυτονομία δεν είναι καινούργια.

Τα τελευταία χρόνια, όμως, απέκτησε μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, των εμπορικών εντάσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και του ανταγωνισμού με την Κίνα.

Η Ευρώπη διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες ενιαίες αγορές του κόσμου, σημαντική ρυθμιστική επιρροή και ισχυρή βιομηχανική και επιστημονική βάση.

Παράλληλα, αντιμετωπίζει δυσκολίες στον συντονισμό της εξωτερικής πολιτικής, στην αμυντική παραγωγή και στην ανάπτυξη ορισμένων κρίσιμων τεχνολογιών.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία δεν σημαίνει απαραίτητα απομάκρυνση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σημαίνει κυρίως τη δυνατότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να λαμβάνει αποφάσεις και να προστατεύει τα συμφέροντά της ακόμη και όταν οι προτεραιότητες της Ουάσιγκτον διαφέρουν.

Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών είναι χαρακτηριστικές.

Στις 9 Νοεμβρίου, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισε να παρατείνει την αποστολή στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία έως τον Νοέμβριο του 2028, προβλέποντας χρηματοδότηση σχεδόν 300 εκατομμυρίων ευρώ.

Την ίδια ημέρα, ενεργοποιήθηκε για την Ιταλία η ειδική δημοσιονομική δυνατότητα που επιτρέπει μεγαλύτερη ευελιξία για αμυντικές δαπάνες, όπως είχε ήδη συμβεί με άλλα κράτη-μέλη.

Οι αποφάσεις αυτές αποτυπώνουν τη σταδιακή προσπάθεια της Ευρώπης να αποκτήσει μεγαλύτερες δυνατότητες στον τομέα της ασφάλειας.

Ωστόσο, η πραγματική πρόκληση δεν είναι μόνο οικονομική.

Είναι πολιτική.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να συνδυάσει τα διαφορετικά συμφέροντα των κρατών-μελών της και να διαμορφώσει μια κοινή στρατηγική σε έναν κόσμο όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται συχνά με μεγάλη ταχύτητα.

Η G7 και η διπλωματία ενός κόσμου που αλλάζει

Η πρόσφατη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της G7 στο Παρίσι, στις 9 και 10 Νοεμβρίου, προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των νέων διεθνών ισορροπιών.

Οι εκπρόσωποι των επτά μεγάλων ανεπτυγμένων οικονομιών, μαζί με την Ευρωπαϊκή Ένωση, συζήτησαν την Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή, την ενεργειακή ασφάλεια, τις υβριδικές απειλές και τις εξελίξεις στον Ινδοειρηνικό.

Στην κοινή δήλωση που δημοσιεύθηκε στις 11 Νοεμβρίου, επαναβεβαίωσαν τη στήριξή τους στην Ουκρανία και στις προσπάθειες για μια συνολική κατάπαυση του πυρός.

Ιδιαίτερη σημασία είχε η επισήμανση ότι οι διαπραγματεύσεις για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας πρέπει να περιλαμβάνουν τους Ευρωπαίους.

Πίσω από αυτή τη διατύπωση βρίσκεται ένα ουσιαστικό πολιτικό ζήτημα.

Η Ευρώπη δεν επιθυμεί να περιοριστεί στον ρόλο του οικονομικού υποστηρικτή μιας συμφωνίας που θα έχει διαμορφωθεί αποκλειστικά από την Ουάσιγκτον και τη Μόσχα.

Επιδιώκει συμμετοχή στις αποφάσεις που θα επηρεάσουν άμεσα τη δική της ασφάλεια.

Η G7 παραμένει σημαντικός μηχανισμός συντονισμού των ανεπτυγμένων δημοκρατιών. Δεν εκπροσωπεί, όμως, το σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας ούτε περιλαμβάνει μεγάλες αναδυόμενες δυνάμεις όπως η Κίνα και η Ινδία.

Η διαφορά αυτή αναδεικνύει ένα βασικό χαρακτηριστικό της σημερινής διεθνούς πραγματικότητας.

Δεν υπάρχει ένα μόνο τραπέζι στο οποίο λαμβάνονται όλες οι αποφάσεις.

Υπάρχουν διαφορετικά διπλωματικά και οικονομικά σχήματα, με διαφορετικές συμμετοχές και συχνά ανταγωνιστικές προτεραιότητες.

Η νέα γεωπολιτική δεν περιορίζεται στα σύνορα

Οι διεθνείς ανταγωνισμοί του 21ου αιώνα δεν καθορίζονται αποκλειστικά από τον αριθμό των στρατιωτών, των πολεμικών πλοίων ή των πυρηνικών όπλων.

Η τεχνολογία, η ενέργεια, οι πρώτες ύλες και οι χρηματοπιστωτικές υποδομές αποτελούν πλέον εξίσου σημαντικά εργαλεία επιρροής.

Μια χώρα που ελέγχει κρίσιμες πρώτες ύλες μπορεί να επηρεάσει τη βιομηχανική παραγωγή άλλων οικονομιών.

Μια δύναμη που διαθέτει προηγμένες τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να αποκτήσει πλεονεκτήματα στην παραγωγικότητα, στην επιστημονική έρευνα και στην άμυνα.

Ένα κράτος με ισχυρό χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορεί να επηρεάζει τις διεθνείς συναλλαγές μέσω κυρώσεων, περιορισμών ή πρόσβασης σε κεφάλαια.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι εμπορικές διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα έχουν αποκτήσει τόσο μεγάλη στρατηγική σημασία.

Δεν αφορούν μόνο το ύψος των δασμών.

Αφορούν την πρόσβαση σε τεχνολογίες, την παραγωγή ημιαγωγών, τις σπάνιες γαίες και τον έλεγχο κρίσιμων τμημάτων της παγκόσμιας οικονομίας.

Η νέα διεθνής τάξη διαμορφώνεται επομένως σε πολλαπλά επίπεδα.

Στα πεδία των συγκρούσεων, στις αίθουσες διαπραγματεύσεων, στα εργοστάσια, στα ερευνητικά εργαστήρια και στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Η εποχή των πολλών κέντρων ισχύος

Η έννοια της πολυπολικότητας χρησιμοποιείται ολοένα συχνότερα για να περιγράψει τον σημερινό κόσμο.

Ωστόσο, η ύπαρξη πολλών ισχυρών κρατών δεν σημαίνει ότι διαθέτουν ίσες δυνατότητες ή ότι επηρεάζουν τις διεθνείς εξελίξεις με τον ίδιο τρόπο.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν σημαντικά πλεονεκτήματα στη στρατιωτική ισχύ, στην τεχνολογία και στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Η Κίνα διαθέτει τεράστια παραγωγική βάση και σημαντική οικονομική παρουσία σε πολλές περιοχές του πλανήτη.

Η Ρωσία εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα στρατιωτικής και πυρηνικής ασφάλειας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ασκεί ιδιαίτερη επιρροή μέσω της οικονομικής της αγοράς, των εμπορικών συμφωνιών και της ρυθμιστικής της ισχύος.

Παράλληλα, χώρες όπως η Ινδία, η Βραζιλία, η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία επιδιώκουν μεγαλύτερο περιθώριο ανεξάρτητων επιλογών.

Δεν επιθυμούν απαραίτητα να ενταχθούν αποκλειστικά σε ένα από τα μεγάλα γεωπολιτικά στρατόπεδα.

Αντίθετα, συχνά επιλέγουν διαφορετικές συνεργασίες ανάλογα με το ζήτημα.

Μια χώρα μπορεί να συνεργάζεται στρατιωτικά με τις Ηνωμένες Πολιτείες, να διατηρεί στενές εμπορικές σχέσεις με την Κίνα και ταυτόχρονα να επιδιώκει ενεργειακές συμφωνίες με άλλους εταίρους.

Αυτή η ευελιξία αποτελεί χαρακτηριστικό της νέας διεθνούς πραγματικότητας.

Οι συμμαχίες δεν εξαφανίζονται, αλλά γίνονται πιο σύνθετες.

Ποιος θα καθορίσει τους κανόνες του αύριο;

Το ερώτημα που αναδύεται από αυτή τη γεωπολιτική αναδιάταξη δεν αφορά μόνο την κατανομή της ισχύος.

Αφορά και τη φύση του διεθνούς συστήματος.

Θα εξακολουθήσουν οι διεθνείς οργανισμοί και οι πολυμερείς συμφωνίες να αποτελούν το βασικό πλαίσιο συνεργασίας;

Θα ενισχυθεί η πρακτική των απευθείας συμφωνιών μεταξύ μεγάλων δυνάμεων;

Θα διατηρηθούν κοινοί κανόνες στο εμπόριο και στην τεχνολογία ή θα δημιουργηθούν περισσότερο διαχωρισμένα οικονομικά συστήματα;

Οι απαντήσεις δεν είναι ακόμη σαφείς.

Η σημερινή περίοδος χαρακτηρίζεται από μια ιδιαίτερη αντίφαση.

Οι μεγάλες δυνάμεις ανταγωνίζονται για μεγαλύτερη ανεξαρτησία, αλλά εξακολουθούν να εξαρτώνται η μία από την άλλη σε κρίσιμους τομείς.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα επιδιώκουν να περιορίσουν στρατηγικές εξαρτήσεις, ενώ ταυτόχρονα διαπραγματεύονται εμπορικές συμφωνίες.

Η Ευρώπη επιδιώκει αμυντική αυτονομία, αλλά εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη διατλαντική συνεργασία.

Η Ρωσία επιδιώκει μεγαλύτερη στρατηγική επιρροή, ενώ αντιμετωπίζει σημαντικούς οικονομικούς και διπλωματικούς περιορισμούς.

Αυτές οι αντιφάσεις δείχνουν ότι η νέα παγκόσμια τάξη δεν μπορεί να περιγραφεί απλώς ως αντικατάσταση μιας υπερδύναμης από κάποια άλλη.

Πρόκειται περισσότερο για μια περίοδο αναδιαπραγμάτευσης της ισχύος, των θεσμών και των διεθνών κανόνων.

Η έκβασή της θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις επιλογές των μεγάλων πρωτευουσών, αλλά και από την αντίδραση των μικρότερων κρατών, των διεθνών οργανισμών, των επιχειρήσεων και των κοινωνιών.

Ένας κόσμος που δεν έχει αποφασίσει ακόμη ποιος θα τον καθοδηγήσει

Η Ιστορία δεν ακολουθεί πάντοτε μια ευθεία πορεία.

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο κόσμος οργανώθηκε γύρω από δύο ανταγωνιστικά στρατόπεδα. Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρέθηκαν σε μια περίοδο πρωτοφανούς διεθνούς υπεροχής.

Σήμερα, το τοπίο είναι διαφορετικό.

Καμία δύναμη δεν διαθέτει απεριόριστη δυνατότητα επιβολής των επιλογών της.

Οι οικονομικές σχέσεις είναι πιο αλληλένδετες, οι τεχνολογικές εξελίξεις μεταβάλλουν ταχύτατα τις ισορροπίες και οι περιφερειακές δυνάμεις διεκδικούν μεγαλύτερο ρόλο.

Η Ουάσιγκτον, το Πεκίνο, η Μόσχα και οι Βρυξέλλες αποτελούν τέσσερα σημαντικά κέντρα αυτής της αναδιάταξης.

Δεν είναι, όμως, οι μοναδικοί παράγοντες που θα καθορίσουν το αποτέλεσμα.

Ο κόσμος που διαμορφώνεται δεν φαίνεται να οδηγείται αναγκαστικά προς μια νέα μονοπολική κυριαρχία. Ούτε υπάρχει βεβαιότητα ότι θα αποκτήσει ένα σταθερό σύστημα ισορροπιών.

Το πιθανότερο είναι ότι οι επόμενες διεθνείς διευθετήσεις θα προκύψουν μέσα από διαρκείς ανταγωνισμούς, συμβιβασμούς και μεταβαλλόμενες συμμαχίες.

Το πραγματικό διακύβευμα, επομένως, δεν είναι μόνο ποιος θα αποκτήσει περισσότερη δύναμη.

Είναι ποιος θα μπορέσει να μετατρέψει αυτή τη δύναμη σε κανόνες που θα γίνουν αποδεκτοί και από τους υπόλοιπους.

Γιατί ο κόσμος μπορεί να αλλάζει χέρια. Αλλά η Ιστορία δεν γράφεται μόνο από εκείνους που διεκδικούν την εξουσία. Γράφεται και από εκείνους που αποφασίζουν ποιους κανόνες θα αποδεχθούν.