Μια νέα Γιάλτα; Ποιος θα μοιράσει τον κόσμο και τι ετοιμάζουν Τραμπ, Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ;
Ογδόντα ένα χρόνια μετά την ιστορική διάσκεψη που επηρέασε τη μεταπολεμική Ευρώπη, οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και της Κίνας ετοιμάζονται να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι
Περιεχόμενα
- Τι αποφασίστηκε πραγματικά στη Γιάλτα
- Γιατί συναντιούνται τώρα οι τρεις ηγέτες
- Τι επιδιώκει ο Ντόναλντ Τραμπ
- Ο Πούτιν και η επιστροφή στο τραπέζι των μεγάλων δυνάμεων
- Ο Σι Τζινπίνγκ και η Κίνα που διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο
- Η Ουκρανία και η μεγάλη απουσία
- Πού βρίσκεται η Ευρώπη;
- Μια νέα παγκόσμια τάξη ή μια φωτογραφία με ιστορικό συμβολισμό;
- Το πραγματικό δίδαγμα της Γιάλτας
Η συνάντηση της 19ης Νοεμβρίου, το διπλωματικό παρασκήνιο, τα πυρηνικά όπλα και το ερώτημα εάν ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα εποχή σφαιρών επιρροής.
Η ιστορία επιστρέφει στο τραπέζι των ισχυρών
Τον Φεβρουάριο του 1945, σε ένα παλάτι της Κριμαίας, τρεις άνδρες συναντήθηκαν για να συζητήσουν το μέλλον ενός κόσμου που είχε σχεδόν καταστραφεί. Ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Ιωσήφ Στάλιν γνώριζαν ότι ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του. Εκείνο που παρέμενε αβέβαιο ήταν η μορφή που θα αποκτούσε η ειρήνη.
Οι φωτογραφίες τους, καθισμένων δίπλα δίπλα στη Γιάλτα, έγιναν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της σύγχρονης ιστορίας. Πίσω από τα χαμόγελα και τις διπλωματικές χειραψίες βρίσκονταν διαφορετικά συμφέροντα, βαθιές καχυποψίες και αποφάσεις που επρόκειτο να επηρεάσουν εκατομμύρια ανθρώπους.
Ογδόντα ένα χρόνια αργότερα, μια άλλη συνάντηση επαναφέρει εκείνες τις εικόνες στη διεθνή συζήτηση.
Στις 19 Νοεμβρίου 2026, ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ αναμένεται να συναντηθούν στην κινεζική πόλη Σενζέν, στο περιθώριο της συνόδου της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού, γνωστής ως APEC.
Πρόκειται για μια πρωτοφανή τριμερή συνάντηση των ηγετών των τριών μεγάλων πυρηνικών δυνάμεων, σε μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς σχέσεις χαρακτηρίζονται από πολέμους, οικονομικούς ανταγωνισμούς και αυξανόμενη αμφισβήτηση των ισορροπιών που διαμορφώθηκαν μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Η σύγκριση με τη Γιάλτα είναι αναπόφευκτη, αν και ιστορικά δεν πρόκειται για δύο ταυτόσημες περιστάσεις.
Το 1945 οι Σύμμαχοι συζητούσαν την οργάνωση της μεταπολεμικής Ευρώπης. Το 2026 οι τρεις ηγέτες καλούνται να διαχειριστούν έναν κόσμο στον οποίο καμία δύναμη δεν μπορεί να επιβάλει μόνη της τις επιλογές της χωρίς σημαντικό κόστος.
Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει εντυπωσιακά επίκαιρο: μπορούν τρεις ισχυροί ηγέτες να επηρεάσουν το μέλλον χωρών που δεν βρίσκονται στο ίδιο τραπέζι;
Τι αποφασίστηκε πραγματικά στη Γιάλτα
Η Διάσκεψη της Γιάλτας πραγματοποιήθηκε από τις 4 έως τις 11 Φεβρουαρίου 1945, όταν η ναζιστική Γερμανία βρισκόταν πλέον κοντά στην ήττα.
Οι τρεις ηγέτες συζήτησαν το μέλλον της Γερμανίας, την τύχη της Πολωνίας, την αναδιοργάνωση της Ευρώπης και τη δημιουργία ενός νέου διεθνούς οργανισμού που θα αναλάμβανε τη διατήρηση της ειρήνης.
Από εκείνες τις διαπραγματεύσεις προέκυψαν σημαντικές συμφωνίες, αλλά και ασάφειες που επρόκειτο να αποκτήσουν ιδιαίτερη σημασία τα επόμενα χρόνια.
Η μεταπολεμική διαίρεση της Ευρώπης δεν αποφασίστηκε αποκλειστικά στη Γιάλτα. Διαμορφώθηκε σταδιακά μέσα από τη στρατιωτική πραγματικότητα, τις μεταγενέστερες συμφωνίες και την αντιπαράθεση ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τις δυτικές δυνάμεις.
Παρόλα αυτά, η Γιάλτα παρέμεινε στη συλλογική μνήμη ως το σύμβολο μιας εποχής κατά την οποία οι μεγάλες δυνάμεις διαπραγματεύονταν την τύχη ολόκληρων περιοχών.
Για τους λαούς της Ανατολικής Ευρώπης, η ιστορική αυτή εμπειρία συνδέθηκε με την απώλεια πολιτικής αυτονομίας και την επιβολή σοβιετικής επιρροής.
Αυτή ακριβώς η ιστορική κληρονομιά εξηγεί γιατί κάθε αναφορά σε μια «νέα Γιάλτα» προκαλεί ανησυχία, ιδιαίτερα στις χώρες που βρίσκονται ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δυτική Ευρώπη.
Γιατί συναντιούνται τώρα οι τρεις ηγέτες
Η επικείμενη συνάντηση δεν προέκυψε ξαφνικά.
Οι σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών, Ρωσίας και Κίνας έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι τρεις χώρες διαθέτουν τεράστια στρατιωτική ισχύ, διαφορετικές οικονομικές δυνατότητες και σημαντική επιρροή στις διεθνείς εξελίξεις.
Στις 13 Νοεμβρίου, ο Λευκός Οίκος επιβεβαίωσε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος θα συναντηθεί με τους ομολόγους του στις 19 Νοεμβρίου. Ακολούθησε επιβεβαίωση και από το Κρεμλίνο.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, βασικό αντικείμενο των συνομιλιών αναμένεται να αποτελέσει ο έλεγχος των πυρηνικών εξοπλισμών.
Ο Τραμπ επιθυμεί να ανοίξει μια νέα συζήτηση για τον περιορισμό των πυρηνικών όπλων, στην οποία θα συμμετέχει και η Κίνα.
Η επιδίωξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τη λήξη, τον Φεβρουάριο του 2026, της τελευταίας μεγάλης συμφωνίας περιορισμού των στρατηγικών πυρηνικών όπλων μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας.
Ωστόσο, οι διαφορές παραμένουν μεγάλες.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία διαθέτουν πολύ μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια από την Κίνα, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα περίπλοκη οποιαδήποτε προσπάθεια διαμόρφωσης κοινών περιορισμών.
Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν ήδη επισημάνει ότι δεν αναμένουν άμεση συμφωνία.
Η συνάντηση αντιμετωπίζεται περισσότερο ως ένα πρώτο βήμα παρά ως το τελικό στάδιο μιας διαπραγμάτευσης.
Και αυτό έχει σημασία. Διότι άλλο πράγμα είναι η έναρξη ενός διαλόγου και εντελώς διαφορετικό η διαμόρφωση μιας νέας παγκόσμιας συμφωνίας.
Τι επιδιώκει ο Ντόναλντ Τραμπ
Για τον Αμερικανό πρόεδρο, η συνάντηση προσφέρει την ευκαιρία να αναδείξει τον ρόλο της Ουάσιγκτον στη διαχείριση των μεγαλύτερων διεθνών κρίσεων.
Η αμερικανική εξωτερική πολιτική βρίσκεται αντιμέτωπη με πολλαπλές προκλήσεις: τον ανταγωνισμό με την Κίνα, τον πόλεμο στην Ουκρανία, τη σύγκρουση με το Ιράν και την ανάγκη διατήρησης της αμερικανικής επιρροής σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη.
Η δυνατότητα απευθείας συνομιλίας με τους ηγέτες της Ρωσίας και της Κίνας προσφέρει στον Τραμπ ένα σημαντικό διπλωματικό βήμα.
Το ζήτημα των πυρηνικών εξοπλισμών επιτρέπει επίσης στην αμερικανική πλευρά να παρουσιάσει μια πρωτοβουλία με παγκόσμια σημασία.
Παράλληλα, ο Τραμπ αναμένεται να θέσει το ζήτημα του πολέμου με το Ιράν, επιδιώκοντας να διερευνήσει τις δυνατότητες αποκλιμάκωσης.
Ωστόσο, η επιτυχία μιας τέτοιας πρωτοβουλίας δεν εξαρτάται μόνο από την αμερικανική βούληση.
Η Μόσχα και το Πεκίνο έχουν διαφορετικές προτεραιότητες, ενώ οι μεταξύ τους σχέσεις δημιουργούν μια σύνθετη διπλωματική πραγματικότητα.
Η αμερικανική πρόκληση είναι να διαπιστώσει εάν υπάρχουν πεδία συνεργασίας χωρίς να θεωρεί δεδομένη τη σύγκλιση των άλλων δύο δυνάμεων.
Ο Πούτιν και η επιστροφή στο τραπέζι των μεγάλων δυνάμεων
Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, η συμμετοχή σε μια τριμερή συνάντηση με τον Αμερικανό πρόεδρο και τον Κινέζο ηγέτη έχει ιδιαίτερη διπλωματική σημασία.
Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022, οι σχέσεις της Μόσχας με τη Δύση έχουν επιδεινωθεί δραματικά.
Οι οικονομικές κυρώσεις, η στρατιωτική υποστήριξη της Ουκρανίας από δυτικές χώρες και η αντιπαράθεση γύρω από την ευρωπαϊκή ασφάλεια έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον βαθιάς δυσπιστίας.
Η παρουσία του Ρώσου προέδρου δίπλα στους ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας μπορεί να ενισχύσει την εικόνα της Ρωσίας ως δύναμης που εξακολουθεί να συμμετέχει στις σημαντικότερες διεθνείς διαπραγματεύσεις.
Για τη Μόσχα, το ζήτημα δεν περιορίζεται στην πυρηνική ισορροπία.
Αφορά και τη θέση που επιδιώκει να διατηρήσει σε μια διεθνή τάξη όπου η οικονομική και τεχνολογική ισχύς της Κίνας αυξάνεται.
Η Ρωσία διαθέτει σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες και τεράστιους ενεργειακούς πόρους, αλλά η οικονομία της είναι αισθητά μικρότερη από εκείνες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας.
Αυτή η ασυμμετρία επηρεάζει αναπόφευκτα και τη διπλωματική της θέση.
Η συνάντηση της Σενζέν προσφέρει επομένως στον Πούτιν μια ευκαιρία να επιβεβαιώσει τον διεθνή ρόλο της χώρας του, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι υπόλοιποι συμμετέχοντες αποδέχονται τις ρωσικές θέσεις.
Ο Σι Τζινπίνγκ και η Κίνα που διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο
Για το Πεκίνο, η συνάντηση πραγματοποιείται σε ένα ιδιαίτερα συμβολικό περιβάλλον.
Η Κίνα φιλοξενεί τη σύνοδο APEC, επιδιώκοντας να προβάλει τον ρόλο της ως κεντρικού παράγοντα της οικονομικής συνεργασίας στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού.
Η Σενζέν δεν αποτελεί τυχαία επιλογή.
Η πόλη έχει εξελιχθεί από μια σχετικά περιορισμένη αστική περιοχή σε ένα από τα σημαντικότερα τεχνολογικά και βιομηχανικά κέντρα του κόσμου.
Αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της οικονομικής μεταμόρφωσης της Κίνας τις τελευταίες δεκαετίες.
Για τον Σι Τζινπίνγκ, η φιλοξενία μιας συνάντησης με τους ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας ενισχύει τον συμβολισμό της κινεζικής διπλωματικής παρουσίας.
Το Πεκίνο, ωστόσο, αντιμετωπίζει και ένα δύσκολο δίλημμα.
Από τη μία πλευρά, επιδιώκει να αναγνωρίζεται ως ισότιμος συνομιλητής της Ουάσιγκτον στα σημαντικότερα διεθνή ζητήματα.
Από την άλλη, δεν επιθυμεί απαραίτητα να αποδεχθεί περιορισμούς στους πυρηνικούς εξοπλισμούς του με τους ίδιους όρους που θα ίσχυαν για τις δύο χώρες με τα μεγαλύτερα οπλοστάσια.
Η Κίνα έχει επίσης συμφέρον να διατηρήσει σταθερές εμπορικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ακόμη και όταν οι δύο πλευρές ανταγωνίζονται για την τεχνολογία, τις πρώτες ύλες και την οικονομική επιρροή.
Επομένως, η κινεζική στάση δεν μπορεί να ερμηνευθεί αποκλειστικά μέσα από τη στρατηγική συνεργασία με τη Ρωσία.
Το Πεκίνο διατηρεί τη δική του ατζέντα και επιδιώκει να προστατεύσει τα μακροπρόθεσμα συμφέροντά του.
Η Ουκρανία και η μεγάλη απουσία
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της επικείμενης συνάντησης αφορά ένα θέμα που, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα αμερικανικές δηλώσεις, δεν περιλαμβάνεται στην προγραμματισμένη ατζέντα.
Τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Παρά τη συμμετοχή του Ρώσου προέδρου, Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν αναφέρει ότι ο Τραμπ δεν σχεδιάζει να συζητήσει επισήμως το ουκρανικό ζήτημα κατά την τριμερή συνάντηση.
Η πληροφορία αυτή δημιουργεί ένα αξιοσημείωτο παράδοξο.
Μια συνάντηση που παραπέμπει συμβολικά στη Γιάλτα πραγματοποιείται ενώ ένας μεγάλος πόλεμος συνεχίζεται στην ευρωπαϊκή ήπειρο, αλλά η σύγκρουση αυτή δεν αναμένεται να αποτελέσει κεντρικό αντικείμενο των συνομιλιών.
Για την Ουκρανία, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η κυβέρνηση του Κιέβου έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι οποιαδήποτε ειρηνευτική διαδικασία πρέπει να λαμβάνει υπόψη την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της χώρας.
Η ανησυχία ότι οι μεγάλες δυνάμεις θα μπορούσαν να συζητήσουν ζητήματα ευρωπαϊκής ασφάλειας χωρίς τη συμμετοχή των άμεσα ενδιαφερομένων επαναφέρει τις ιστορικές μνήμες του 1945.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι προετοιμάζεται κάποια συμφωνία για το μέλλον της Ουκρανίας στο πλαίσιο της συγκεκριμένης συνάντησης.
Η διάκριση αυτή είναι ουσιαστική.
Η ιστορική αναλογία μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση των ανησυχιών, αλλά δεν αποτελεί απόδειξη για τις πραγματικές προθέσεις των ηγετών.
Πού βρίσκεται η Ευρώπη;
Ίσως το σημαντικότερο ερώτημα για τους Ευρωπαίους να μην αφορά όσα θα συζητηθούν στη Σενζέν, αλλά τη δική τους θέση στη διεθνή πραγματικότητα.
Το 1945, η Βρετανία συμμετείχε στη Διάσκεψη της Γιάλτας ως μία από τις τρεις μεγάλες συμμαχικές δυνάμεις.
Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές δυνάμεις του κόσμου, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει δυσκολίες στη διαμόρφωση ενιαίας εξωτερικής πολιτικής και στρατηγικής ασφάλειας.
Οι διαφορετικές προτεραιότητες των κρατών-μελών, η εξάρτηση από την αμερικανική στρατιωτική προστασία και οι οικονομικές σχέσεις με την Κίνα δημιουργούν σύνθετες ισορροπίες.
Η Ευρώπη έχει άμεσο συμφέρον από τον περιορισμό των πυρηνικών εξοπλισμών, τη σταθερότητα στην Ουκρανία και την αποφυγή μιας ευρύτερης σύγκρουσης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Ωστόσο, δεν συμμετέχει ως ενιαίος συνομιλητής στην επικείμενη τριμερή συνάντηση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι στερείται επιρροής ή ότι οι αποφάσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια μπορούν να ληφθούν ανεξάρτητα από τα ευρωπαϊκά κράτη.
Αναδεικνύει, όμως, τη σημασία της κοινής διπλωματικής παρουσίας σε μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς ισορροπίες μεταβάλλονται.
Η συζήτηση για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης αποκτά έτσι ακόμη μεγαλύτερη επικαιρότητα.
Μια νέα παγκόσμια τάξη ή μια φωτογραφία με ιστορικό συμβολισμό;
Οι συναντήσεις κορυφής συχνά δημιουργούν προσδοκίες μεγαλύτερες από τα πραγματικά αποτελέσματά τους.
Η παρουσία τριών ηγετών στο ίδιο τραπέζι δεν συνεπάγεται απαραίτητα συμφωνία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα παραμένουν στρατηγικοί ανταγωνιστές. Η Ρωσία βρίσκεται σε αντιπαράθεση με μεγάλο μέρος της Δύσης. Και οι τρεις χώρες έχουν διαφορετικές αντιλήψεις για τη διεθνή ασφάλεια και τη θέση τους στον κόσμο.
Ακόμη και στο ζήτημα των πυρηνικών όπλων, όπου υπάρχει κοινό ενδιαφέρον για την αποφυγή μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης, οι διαφωνίες είναι σημαντικές.
Η συνάντηση μπορεί να οδηγήσει στην έναρξη νέων διαπραγματεύσεων, σε μια περιορισμένη κοινή δήλωση ή απλώς στη διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας.
Μπορεί επίσης να αναδείξει τις διαφορές που εξακολουθούν να χωρίζουν τις τρεις δυνάμεις.
Εκείνο που έχει ήδη σημασία είναι το ίδιο το γεγονός ότι οι ηγέτες τους αναζητούν έναν κοινό χώρο συζήτησης.
Σε μια εποχή όπου οι στρατιωτικές συγκρούσεις και ο οικονομικός ανταγωνισμός αυξάνουν την αβεβαιότητα, η απευθείας επικοινωνία μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο περιορισμού των κινδύνων.
Αλλά η διπλωματία των μεγάλων δυνάμεων δημιουργεί πάντοτε και ένα δεύτερο ερώτημα: ποιος εκπροσωπεί τα συμφέροντα εκείνων που δεν συμμετέχουν;
Το πραγματικό δίδαγμα της Γιάλτας
Η ιστορία του 1945 δεν προσφέρει μια απλή απάντηση για όσα συμβαίνουν σήμερα.
Η Γιάλτα πραγματοποιήθηκε σε έναν κόσμο που έβγαινε από έναν καταστροφικό παγκόσμιο πόλεμο. Οι τρεις ηγέτες ανήκαν σε μια στρατιωτική συμμαχία που είχε συγκροτηθεί για την αντιμετώπιση της ναζιστικής Γερμανίας.
Σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα δεν αποτελούν συμμάχους με κοινό στρατηγικό στόχο.
Οι μεταξύ τους σχέσεις χαρακτηρίζονται από ανταγωνισμό, επιλεκτική συνεργασία και διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον της διεθνούς τάξης.
Υπάρχει, ωστόσο, ένα στοιχείο που συνδέει τις δύο εποχές.
Η επίγνωση ότι ορισμένες αποφάσεις των μεγάλων δυνάμεων μπορούν να επηρεάσουν ανθρώπους και κοινωνίες πολύ πέρα από τα σύνορά τους.
Η συνάντηση της 19ης Νοεμβρίου δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί και κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα ποιο θα είναι το αποτέλεσμά της.
Μπορεί να αποδειχθεί η αρχή μιας ουσιαστικής διπλωματικής διαδικασίας ή να παραμείνει μια ιστορική φωτογραφία χωρίς σημαντικές συμφωνίες.
Το βέβαιο είναι ότι πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία ο κόσμος αναζητά νέες ισορροπίες.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο στοιχείο της σύγκρισης με τη Γιάλτα.
Το 1945, τρεις ηγέτες συναντήθηκαν ενώ ένας παγκόσμιος πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του και η ανθρωπότητα προσπαθούσε να φανταστεί την επόμενη ημέρα.
Το 2026, τρεις άλλοι ηγέτες ετοιμάζονται να συναντηθούν ενώ οι συγκρούσεις συνεχίζονται και η μορφή της επόμενης διεθνούς τάξης παραμένει αβέβαιη.
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται με τους ίδιους πρωταγωνιστές ούτε με τις ίδιες συνθήκες.
Μας υπενθυμίζει, όμως, ότι οι μεγάλες διπλωματικές συναντήσεις αποκτούν πραγματική σημασία όχι μόνο από όσα αποφασίζονται μέσα στις αίθουσες, αλλά κυρίως από τις συνέπειες που έχουν έξω από αυτές.
Και το μεγαλύτερο ερώτημα για τη Σενζέν δεν είναι εάν θα γεννηθεί μια νέα Γιάλτα.
Είναι εάν οι τρεις ισχυροί θα καταφέρουν να συμφωνήσουν σε κανόνες που θα περιορίζουν τις συγκρούσεις ή εάν ο κόσμος θα συνεχίσει να κινείται προς μια εποχή όπου η ισχύς θα καθορίζει ολοένα περισσότερο τις διεθνείς σχέσεις.