Η πόλη unplugged: Στο ImproVIBE οι παραστάσεις γεννιούνται επιτόπου πάνω στη σκηνή
Το improv comedy δεν είναι απλώς «βγαίνω στη σκηνή χωρίς κείμενο και βλέπουμε». Είναι μια συλλογική πράξη εμπιστοσύνης.
Έχω τελειώσει δραματική σχολή, έχω εργαστεί σαν ηθοποιός, έχω περάσει πολλές φορές από τη διαδικασία του αυτοσχεδιασμού. Η τοποθέτηση βιογραφικού δεν είναι τυχαία, είναι για να πω ότι ξεκίνησα να πάω στο ImproVIBE όντας σίγουρη ότι θα δω έναν αυτοσχεδιασμό όπως τον ξέρω. Παρ’ όλα αυτά, εκεί κάνουν κάτι διαφορετικό, μια αυτοσχεδιαστική πράξη που έχει τους δικούς της κανόνες και μια ταυτότητα που δεν χωράει εύκολα στις κλασικές θεατρικές κατηγορίες.
Το improv comedy δεν είναι απλώς «βγαίνω στη σκηνή χωρίς κείμενο και βλέπουμε». Είναι μια συλλογική πράξη εμπιστοσύνης. Στον συμπαίκτη, στο κοινό, στο λάθος. Είναι το θέατρο της στιγμής, είναι ένα ό,τι συμβεί, συνέβη. Δεν επαναλαμβάνεται, δεν διορθώνεται και δεν σώζεται. Και ίσως γι’ αυτό είναι τόσο ζωντανό, τόσο αστείο και τόσο ανθρώπινο. Το χιούμορ δεν έρχεται από το punchline, αλλά από τη σύνδεση.
Κατεβαίνω στου Ψυρρή, στην οδό Λεπενιώτου, εκεί όπου τα βράδια μυρίζουν ιστορίες. Η ομάδα του Μενέλαου Πρόκου έχει εδώ την έδρα της, σ’ ένα υπέροχο ψυρριώτικο σπίτι όπου γίνονται μαθήματα, παραστάσεις και jams. Ο χώρος μοιάζει περισσότερο με σαλόνι φίλων, είναι ζεστός, ανοιχτός και χωρίς ίχνος επιτήδευσης. Λίγο πριν την παράσταση, μιλάς, γελάς και νιώθεις ότι κάπως ανήκεις ήδη εδώ.
Ο Μενέλαος Πρόκος άνοιξε το ImproVIBE το 2012. Είχε ζήσει δεκατρία χρόνια στο εξωτερικό, κάποια από αυτά στο Austin του Τέξας, όπου ζούσε σχεδόν μέσα σε ένα θέατρο improv, κάνοντας μαθήματα και παραστάσεις. Όταν γύρισε στην Ελλάδα και προσπάθησε να βρει κάτι αντίστοιχο, δεν υπήρχε απολύτως τίποτα. Ούτε σχολές, ούτε ομάδες, ούτε καν γνώση του όρου.: «Αφού κανείς δεν ξέρει τι είναι το improv, θα διδάξω τρεις-τέσσερις ανθρώπους για να παίζουμε», σκέφτηκε.
Αυτό το αρχικό πλάνο έγινε, δεκατέσσερα χρόνια μετά, μια σχολή με περίπου 140–150 ενεργούς μαθητές και πάνω από χίλια άτομα τον χρόνο να περνούν από εδώ, είτε για μαθήματα, είτε για παραστάσεις, είτε απλώς για να δουν τι είναι τέλος πάντων αυτό το πράγμα. Άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών, από 18 μέχρι όσο πάει, διαφορετικών επαγγελμάτων, εμπειριών, ζωών. Έχει τύχει, λέει ο Μενέλαος, να βρίσκονται στο ίδιο τμήμα μητέρα, κόρη και γιαγιά. Άλλοι έχουν θεατρικό background, άλλοι καμία σχέση. Κι όμως, λειτουργούν σαν σύνολο.
Η Αναστασία Καλογεράκη ξεκίνησε το improv χωρίς θεατρικό υπόβαθρο, σχεδόν… με το ζόρι, όπως λέει, μετά την καραντίνα. Ένας φίλος της είπε «έλα να ξεκινήσουμε ένα χόμπι». Μπήκε και δεν ξαναβγήκε. Ολοκλήρωσε την εκπαίδευση και τώρα διδάσκει και παίζει ως performer. Μου μιλάει για την αποτυχία σαν να είναι κάτι γιορτινό. Στο improv, το λάθος δεν κρύβεται. Γιορτάζεται. Υπάρχει ακόμα και «υπόκλιση αποτυχίας»: όταν νιώθεις ότι τα έκανες πατάτα, σταματάς, υποκλίνεσαι, και όλη η κοινότητα σε χειροκροτεί. «Αν βγεις τώρα έξω και φωνάξεις “απέτυχα”, θα γίνει γήπεδο», αναφέρει.
Η φιλοσοφία τους, άλλωστε, δεν είναι «ελάτε να μάθετε improv». Αυτό που τους ενδιαφέρει είναι το πώς αυτές οι αρχές μεταφέρονται στην καθημερινότητα: να μη φοβάσαι την πιθανότητα της αποτυχίας, να απλοποιείς τη σκέψη σου, να συνεργάζεσαι, να αναδεικνύεις τον άλλον, να ζεις τη στιγμή χωρίς να κολλάς στο πριν και στο μετά. Το αν στο τέλος θα ανέβεις σε μια σκηνή είναι κάτι έξτρα, ένα bonus.
Η εκπαίδευση στη σχολή αποτελείται από εννέα επίπεδα, κύκλους έξι εβδομάδων, ένα τρίωρο την εβδομάδα. Παράλληλα, υπάρχουν τα Athens Improv Jam κάθε Πέμπτη, ανοιχτά στο κοινό και δωρεάν, όπου όχι μόνο βλέπεις αλλά μπορείς και να ανέβεις να παίξεις. Υπάρχουν και οι κυριακάτικες βραδιές Improv όπου γίνονται πιο πειραματικές παραστάσεις, σε ένα ασφαλές περιβάλλον που επιτρέπει να δοκιμάσεις, να αποτύχεις και να ξαναδοκιμάσεις.
Ανεβαίνω στον πάνω όροφο όπου είναι η σκηνή καθώς ο αυτοσχεδιασμός ξεκινάει σε λίγο. Φανταστείτε ένα θέατρο τσέπης με πολύχρωμες θέσεις και τόσο οικείο που είναι σαν να βλέπεις παράσταση στο σαλόνι σου. Δεν υπάρχει απόσταση. Ούτε τέταρτος τοίχος. Μόνο παρόν. Εκείνων που παρακολουθούν κι εκείνων που αυτοσχεδιάζουν.
Στην αρχή, βγαίνει ο Μενέλαος για solo improv. Ζητά από το κοινό δύο αντικείμενα, κάτι περίεργο που μπορεί να έχει κάποιος στην τσάντα του. Ένας δίνει ένα φορητό κρεμαστράκι, ένας άλλος ένα μαχαίρι. Το κοινό γελάει και ο αυτοσχεδιασμός ξεκινά επιτόπου. Πολλαπλοί χαρακτήρες χτίζονται εκείνη τη στιγμή, από το μηδέν, χωρίς καμία ιδέα για το τι θα συμβεί στο επόμενο δευτερόλεπτο. Αυτό ακριβώς συμβαίνει στις βραδιές Improv, δεν ξέρεις αν θα δεις κωμωδία ή δράμα, αν θα βγει κάτι καλό ή αν θα εκτροχιαστεί θεαματικά. Αλλά όλα αυτά είναι μέσα στο παιχνίδι. Και είπαμε, η αποτυχία εδώ γιορτάζεται με χειροκρότημα.
Μετά τον Μενέλαο, ανεβαίνουν στη σκηνή η Χαρά και ο Νίκος για να απλώσουν μια μπουγάδα ανθρώπινων σχέσεων μέσα από την ιστορία δύο ανθρώπων που γνωρίστηκαν, τα έχασαν κάπου στην πορεία και μετά τα ξαναβρήκαν. Αυτοσχεδιαστικά καρέ ενός ζευγαριού που γεννήθηκαν γύρω από την άμμο μιας γάτας που κανείς τους δεν ήθελε να καθαρίσει.
Στο τέλος, η ομάδα των μαθητών της σχολής έκανε τον δικό της αυτοσχεδιασμό και το στόρι που προέκυψε επιτόπου έμοιαζε με σουρεαλιστικό θρίλερ: μια κοπέλα που το όνειρό της ήταν να γίνει σέρφερ φτάνει να δολοφονήσει τη βασική της ανταγωνίστρια για να το καταφέρει. Μιλάμε για τρελό γέλιο και οσκαρικούς αυτοσχεδιασμούς με αποκορύφωμα μια τούμπα στο κύμα όπου όλη η ομάδα έγινε ένα για να σηκώσει τη σέρφερ και να την αναποδογυρίσει.
Φεύγοντας από τη Λεπενιώτου, έχω την αίσθηση ότι είδα κάτι παραπάνω από μια παράσταση. Είδα μια μικρή κοινότητα μέσα στην πόλη, που θέλει κάτι να αλλάξει στην οπτική που βλέπουμε τα πράγματα. Να μας δείξει ότι το λάθος δεν είναι ντροπή, η αποτυχία χειροκροτείται και το γέλιο δεν είναι αυτοσκοπός αλλά αποτέλεσμα σύνδεσης. Περπατώντας προς το μετρό ήθελα να φωνάξω «απέτυχα!» και να υποκλιθώ προς πάσα κατεύθυνση. Φυσικά δεν τόλμησα να το κάνω, αλλά και μόνο που το σκέφτηκα, ένιωσα ότι κάτι μέσα μου είχε ήδη αλλάξει.
ImproVIBE, Λεπενιώτου 8 Ψυρρή
