Η Πόλη Unplugged: Στο WOW Festival άκουσα τα αυτονόητα

Θα ήταν λάθος να δούμε το WOW Festival στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος σαν ένα ακόμα πολιτιστικό event στο ημερολόγιο της πόλης. Το πολυσυλλεκτικό φεστιβάλ που εστιάζει στη γυναικεία εμπειρία και στις σύγχρονες προκλήσεις γύρω από την ισότητα των φύλων, την ορατότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα, με ομιλίες, εργαστήρια, performances, μουσική και δράσεις είναι μια μια πλατφόρμα ανταλλαγής ιδεών και εμπειριών που ενώνει φωνές από διαφορετικά πεδία: ακαδημαϊκούς, καλλιτέχνες, ακτιβιστές, επαγγελματίες και κυρίως καθημερινούς ανθρώπους.

Αν αφήσεις στην άκρη το θεσμικό περίγραμμα και το ζήσεις, το WOW είναι κάτι πολύ πιο απλό και ταυτόχρονα πολύ πιο δύσκολο, είναι ένα φεστιβάλ που περιστρέφεται γύρω από πράγματα που θα έπρεπε να είναι αυτονόητα αλλά δυστυχώς, στη μεγάλη εικόνα του κόσμου, δεν είναι ακόμα.

Μουσική, αγορά και μια μικρή ηθική δήλωση

Πριν μπεις στον πυρήνα του φεστιβάλ, το πάρκο σε προετοιμάζει. Περιμετρικά, μια έκθεση φωτογραφίας ξεδιπλώνεται σαν μια ανοιχτή αφήγηση. Εικόνες που μιλούν για το σώμα, την ταυτότητα, τη μητρότητα και τη διαφορετικότητα αγκαλιάζουν το πάρκο σαν κορδέλα αφύπνισης. Είναι όμορφες γιατί είναι αληθινές και γιατί αποτυπώνουν πρόσωπα χωρίς φίλτρα, σε στιγμές που δεν ζητούν έγκριση.

Στον υπαίθριο χώρο, DJs και συγκροτήματα κάνουν την περατζάδα στο Κανάλι να μοιάζει με περατζάδα στο Άμστερνταμ. Δίπλα, μια αγορά με έντονο προσανατολισμό στη θηλυκότητα, με μικρά brands, χειροποίητα αντικείμενα και σχέδια με πολιτική και κοινωνική διάσταση είναι η ηθική κατανάλωση που μπορείς να κάνεις στη βόλτα σου.

Αλγοριθμική αρρενωπότητα: το scroll διαπαιδαγωγεί τα σημερινά αγόρια

Στον Φάρο, την ώρα που έφτασα το Σάββατο, τη δεύτερη μέρα του φεστιβάλ, βρισκόταν σε εξέλιξη ένα σεμινάριο για την «Αλγοριθμική Αρρενωπότητα». Ως μαμά προέφηβων αγοριών που ξημεροβραδιάζονται μπροστά σε μια οθόνη, το θέμα δεν είναι θεωρητικό, είναι προσωπικό. Το τικ σ’ αυτό το σεμινάριο είχε μπει πρώτο-πρώτο.

Ο Γιώργος Νικολαΐδης, συντονιστής της G-ALL (Συμμαχία των Φύλων) και εκπαιδευτής σε θέματα ισότητας, πήρε τον λόγο και περιέγραψε κάτι που ακούγεται αστείο μέχρι να συνειδητοποιήσεις πόσο σοβαρό είναι και να σου κοπεί το γέλιο. Ξεκίνησε, είπε, ψάχνοντας ασκήσεις αποκατάστασης μετά από τραυματισμό. Βρήκε κάποια βίντεο τα οποία άρχισαν να γίνονται όλο και πιο «αρρενωπά». Ο αλγόριθμος έπειτα τον οδήγησε σε περιεχόμενο για τεστοστερόνη, μετά σε συμβουλές για το πώς να ελέγξεις την τεστοστερόνη στο σώμα σου, και τελικά σε βίντεο που του έλεγαν να μην αυνανίζεται για να μην χάσει την ορμή του γιατί αν τη χάσει δεν θα μπορεί να βγει έξω να κυνηγήσει ερωτικά θηράματα, όπως πρέπει να κάνει ένας άνδρας: «Εγώ ξεκίνησα από συνταγή γιατρού και έφτασα στον αυνανισμό. Φανταστείτε ένα 17χρονο παιδί» είπε.

Η Ιωάννα Βώβου, καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, έβαλε το θέμα σε ένα πιο ευρύ πλαίσιο. Μίλησε για μια διεθνή οπισθοδρόμηση σε βασικά ανθρώπινα δικαιώματα. Για ένα αξιακό σύστημα που χρειάστηκε δεκαετίες για να εδραιωθεί και τώρα κλονίζεται. Η λεγόμενη «ανδρόσφαιρα», είπε, δεν είναι η αιτία, είναι το σύμπτωμα. Μια στρεβλή απάντηση σε μια γενικότερη ανασφάλεια, που υπόσχεται έλεγχο μέσα από πιο συντηρητικές αφηγήσεις.

Και ναι, το βλέπεις παντού. Στο χιούμορ των creators που απευθύνονται σε προεφήβους. Στα βίντεο τους που παρουσιάζουν τις μαμάδες σαν καρικατούρες που υπάρχουν μόνο για να κυνηγούν τα παιδιά τους να φορέσουν ζακέτα και να φάνε. Στα σεξιστικά ανέκδοτα που λένε και τα παιδιά ξεκαρδίζονται.

Η Ελισάβετ Κουτσογιάννη, δασκάλα πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, έφερε την κουβέντα στην τάξη: «Αν τύχει σε αγόρι ροζ χαρτί, γίνεται χαμός», ανέφερε. Εξομολογήθηκε επίσης ότι κάποιες μέρες μοιράζει επίτηδες σε όλους τους μαθητές αυτοκόλλητα με πριγκίπισσες σαν μια μικρή πράξη αντίστασης στο στερεότυπο που κουβαλούν μέσα τους τα αγόρια, το οποίο σαν δασκάλα θέλει να σπάσει.

Ως μαμά παιδιών δημοτικού, δεν μπορούσα να μην ταυτιστώ με όσα άκουσα. Ό,τι κι αν προσπαθήσεις να χτίσεις στο σπίτι, διαλύεται με μιας όταν το παιδί βγει στον κόσμο. Το ροζ γίνεται απαγορευμένο χρώμα για το αγόρι σου που πριν το λάτρευε. Έφυγα από αυτό το σεμινάριο με τη σκέψη ότι ο αλγόριθμος είναι ένα τέρας που, αν δεν το προσέξεις, θα μεγαλώσει τα παιδιά σου αντί για σένα και δεν υπερβάλω καθόλου.

Μάνα είναι μόνο μία.. Κακώς!

Στο επόμενο σεμινάριο που είχα βάλει τικ, με τίτλο ‘’Κορίτσι σήμερα’’, η 14 χρονη Κατερίνα Γαγάνη άνοιξε τη συζήτηση διαβάζοντας ένα γράμμα για τη μητρότητα. Τι σημαίνει να είσαι μητέρα; Εγώ, αν με ρωτήσεις, θα σου πω ότι είναι μια μάχη στην οποία δεν έχεις ιδέα τι θα αντιμετωπίσεις πριν μπεις. Ξεκινάει από το παιδί και φτάνει σε μια στοίβα με άπλυτα πάνω στην οποία σου έρχεται να καταρρεύσεις γιατί για κάποιον περίεργο λόγο, αυτή η δουλειά γράφει πάνω μόνο το όνομα σου.

Η Μαρία Στρατηγάκη, Αντιδήμαρχος Ισότητας του Δήμου Αθηναίων, τόνισε ότι ενώ οι γυναίκες έχουν κάνει βήματα προς την ισότητα στον επαγγελματικό χώρο, οι άντρες δεν έχουν κάνει το αντίστοιχο βήμα προς τη φροντίδα. Η φροντίδα παραμένει, σε μεγάλο βαθμό, γυναικεία υπόθεση. Και εδώ είναι το παράδοξο, είπε, ότι η φροντίδα έχει μπει στη δημόσια συζήτηση, αλλά όχι στις ιδιωτικές ζωές.

Η Άδα Σταματάτου μίλησε χωρίς φίλτρο για τη δική της εμπειρία ως μητέρα παιδιού με αυτισμό τρίτου βαθμού. «Με λένε ηρωίδα», είπε για να το αναιρέσει. «Δεν είμαι. Έγινα γιατί δεν υπήρχε άλλη επιλογή». Περιέγραψε μια πραγματικότητα χωρίς υποστήριξη, χωρίς δομές, χωρίς «off». Μια μητρότητα που δεν εξιδανικεύεται, απλώς μαθαίνει αναγκαστικά να επιβιώνει.

Στη συζήτηση τέθηκε κι ένα άλλο κρίσιμο ζήτημα: η απουσία ουσιαστικών πολιτικών στήριξης στη μητρότητα. Ναι, υπάρχουν λύσεις τύπου «νταντάδες της γειτονιάς» ή ΚΔΑΠ αλλά αυτές καλύπτουν το σύμπτωμα, όχι την αιτία. Το πραγματικό πρόβλημα είναι η έλλειψη χρόνου των γονιών  και η αδυναμία του κράτους να το αντιμετωπίσει.

Ο άνδρας μπορεί να πιει και μια μπύρα μετά τη δουλειά

Το επόμενο τικ μου ήταν ένα σεμινάριο για την πατρότητα. Με συντονίστρια τη Μαίρη Συνατσάκη, το πάνελ άνοιξε ένα θέμα που σπάνια συζητιέται χωρίς αμηχανία και δεν είναι άλλο από τα κοινωνικά στερεότυπα που περιορίζουν τους πατέρες να είναι πατέρες πλήρους απασχόλησης. Η Ζωή Φράγκου, ψυχολόγος, το έθεσε απλά: «Η γονεϊκότητα θεωρείται γυναικεία υπόθεση. Σε μια κοινωνία που επιβραβεύει τους hustlers, το να ζητήσεις χρόνο για την οικογένεια μοιάζει σχεδόν ύποπτο, ειδικά αν είσαι άνδρας. Εδώ δεν τολμάμε να πούμε ότι έχουμε χόμπι». Η ίδια αναφέρθηκε στο παράδειγμα της Ιαπωνίας, όπου παρά τη γενναιόδωρη πατρική άδεια, μόλις 1 στους 20 άντρες την αξιοποιεί. Όχι γιατί δεν θέλει αλλά γιατί φοβάται το κοινωνικό κόστος.

Οι προσωπικές μαρτυρίες που ακολούθησαν από τους άνδρες του πάνελ ήταν αποκαλυπτικές. Πατέρες που νιώθουν ενοχή. Εργασιακά περιβάλλοντα που θεωρούν δεδομένο ότι «κάποιος άλλος» θα φροντίσει το παιδί. Ένας άτυπος κανόνας που λέει ότι ο άντρας πρέπει να είναι διαθέσιμος πάντα σε οτιδήποτε άλλο εκτός από το να επιστρέψει σπίτι και να δώσει χρόνο και ενέργεια στο ρόλο του, όπως το κάνει μια γυναίκα και μητέρα. Κι όλα αυτά γιατί η πλειοψηφία των εργασιακών χώρων στην Ελλάδα είναι οικογενειακές μικρομεσαίες επιχειρήσεις που προφανώς και κουβαλούν τη νοοτροπία της κοινωνίας μέσα τους. Και στο τέλος του ωραρίου, οι άντρες μπορούν να πάνε και για μια μπύρα χωρίς να αγχώνονται να γυρίσουν αμέσως για να αναλάβουν φροντίδες παιδιών και σπιτιών. Αφού κάποιος άλλος θα το κάνει.

Επικεντρωνόμαστε στην ισότητα, μιλάμε και ξαναμιλάμε γι’ αυτήν, αλλά ακούγοντας μονοκοπανιά τρία σεμινάρια στο WOW καταλαβαίνεις ότι το ζητούμενο πριν απ’ όλα είναι ένας επαναπροσδιορισμός των ρόλων συνολικά. Κι αυτό δεν έρχεται από τη μελέτη της θυληκότητας, αυτήν την κουβέντα την έχουμε εξαντλήσει. Στην αρρενοπώτητα πρέπει να εντρυφήσουμε και να μιλήσουμε με την ίδια ένταση γι’ αυτήν και για το πού τραβάει.

Έμαθα κάτι καινούργιο σ’ αυτό το φεστιβάλ; Όχι. Άκουσα αυτά που ήξερα, αυτά που βιώνω καθημερινά σαν γυναίκα και μητέρα, σαν εργαζόμενη, σαν πολίτης. Έφυγα μετά από τέσσερις ώρες με την ενοχλητική αίσθηση ότι τα αυτονόητα για μένα, δεν είναι για όλους. Κι ότι εγώ ξεκίνησα να πάω σ’ αυτό το φεστιβάλ αλλά εκείνοι που θα έπρεπε να πάνε σε τέτοιου είδους πρωτοβουλίες, μένουν άφαντοι. Σ’ ένα παράλληλο σύμπαν θα τους τραβούσα με το ζόρι εκεί μέσα. Να τα ακούσουν όλα. Και μετά να επιστρέψουν σπίτι τους και να κάνουν τη θεωρία, πράξη, και πάλι με το ζόρι. Αρχικά, βάζοντας ένα πλυντήριο με τα άπλυτα τους, αντί να το θεωρούν δεδομένο ότι θα το κάνει η γυναίκα τους.