H ευδαιμονία είναι δηλητηριώδης…Αλλά…

Τον τελευταίο καιρό δύκολα κάθομαι στο σπίτι να γράψω. Η ζωγραφική παίρνει πολύ χρόνο και αναγκαστικά γίνεται σπίτι. Η μουσική γενικά, η κιθάρα που γρατζουνάω ανεπιτυχώς, επίσης γίνεται μόνο στο σπίτι. Αν είχα μάθει πιάνο ή κιθάρα ή αν η φωνή μου μπορούσε να πετύχει καλύτερα τις νότες και ανεξάρτητα από οποια άλλη δουλειά μπορεί να έκανα, θα δούλευα οπωσδήποτε τα βράδια σε κάποιο κέντρο. Όχι σε μεγάλα κέντρα. Σε κάποιο μπαρ.

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Προχθές στο σπίτι, καθόμουν και τα σκεφτόμουν όλα αυτά, κατέληξα σε ένα περίεργο συμπέρασμα. Έχω κάνει και κάνω ακόμη διάφορα πράγματα στη ζωή μου. Γράφω μεν αλλά δεν είμαι ούτε δημοσιογράφος , ούτε συγγραφέας, ως αυτοπροσδιορισμός. Ζωγράφίζω, αλλά επίσης δεν είμαι ζωγράφος. Έβγαζα περιοδικά από τότε που άρχισα να δουλεύω και επίσης τώρα είμαι ανακατεμένος με αυτήν την έκδοση, αλλά επίσης δεν είμαι εκδότης, αν και μερικές φορές μπορεί να χρησιμοποιήσω αυτόν τον προσδιορισμό σε κάποια συζήτηση. Με προσδιορίζει για τους άλλους, αλλά όχι για μένα.

Είναι άλλο το τι κάνουμε και άλλο το τι είμαστε.

Έτσι τελικά κατέληξα στο συμπέρασμα ότι αν κάτι με προσδιορίζει έστω και μερικά είναι το ότι περισσότερο από όλα είμαι μουσικός. Αλλά ένας μουσικός που δεν μπορεί να παίξει κανένα όργανο, δεν μπορεί να τραγουδήσει ούτε μισό τραγούδι, ούτε να συνθέσει μιση μελωδία.

Το Σύμπαν είναι φτιαγμένο με μουσική

H μουσική μπορεί ευκολότερα από όλες τις τέχνες να “περίγράψει” τα συναισθήματα της χαράς και της λύπης. Αν στην συγχορδία του Μι για παράδειγμα παίζει το σολ σε δίεση τότε η αρμονία είναι ευχάριστη η και θριαμβευτική. Γι αυτό λέγεται και ματζόρε. Αν μετατοπίσεις το σολ δίεση ένα ημιτόνιο πίσω και γίνει απλό σολ, τότε η αρμονική του Μι γίνεται μινόρε, οπότε ο ήχος είναι λυπητερός.

Εδώ και χιλιετίες οι άνθρωποι μέσα στα άλλα προσπαθούσαν να προσδιορίσουν τα συναισθήματα της χαράς και της λύπης και συγχρόνως να μπορέσουν να προσδιορίσουν ποιο είναι το επιδιωκόμενο αυτής της ζωής. Πως θα φτάσουμε σε κάποιο είδος ευτυχίας , όπως το λέμε εμείς σήμερα, η “ευδαιμονίας” όπως το έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες.

Κάποιο απόγευμα, αυτές τις μέρες, είχα κουβέντα με μια φίλη και αφού τελείωσε αυτή η κουβέντα, ανέβασα μια φωτογραφία μου εκείνης της μερας και έγραψα “Night of day 46.  Η ευδαιμονία είναι δηλητηριώδης, να ξέρεις…”. Μια άλλη φίλη λίγο αργότερα σχολίασε : “Η ψυχική πληρότητα δηλητηριώδης ???”.

Σήμερα το πρωί καθώς έπλενα την βεράντα ο γείτονας μου ο Γιάννης , που είναι και καουμπόης, αλλά χωρίς άλογο, όπως και εγώ είμαι μουσικός χωρίς μουσική με ρώτησε : ” Γιατί είναι κακό να είμαστε ευτυχισμένοι;”.

Μερικά πράγματα χρειάζονται ακρίβεια. Οι λέξεις ειδικά. Η ψυχική πληρότητα δεν είναι δηλητηριώδης. Όπως και δεν είναι ακριβώς κακό να είμαστε ευτυχισμένοι. Αν το αντέχουμε. Γιατί η ευτυχία είναι τρομακτική. .

Δεν έγραψα ούτε ότι η ευδαιμονία είναι κάτι κακό. Έγραψα ότι είναι δηλητηριώδης. Άλλο “κακό” και άλλο “δηλητηριώδης”.

Πιθανόν και να γνωρίζετε ότι πολλά φάρμακα, που μας θεραπεύουν φτιάχνονται από δηλητήρια.

Για να εξηγήσω τι εννοώ θα πρέπει να κόψω την λέξη “ευδαιμονία” στα δυο συστατικά της και επειδή όλοι ξέρουμε ότι το “εύ” σημαίνει “καλό” ας πάμε στο δεύτερο συστατικό της που προέρχεται από την λέξη “δαίμων”, μια πάρα πολύ σημαντική λέξη για τους αρχαίους Έλληνες. Υπάρχουν διάφορες ερμηνείες της λέξης “δαίμων”.

Όταν λέμε “έζησε κατά τον δαίμονα εαυτού”, κάτι που είναι γραμμένο στον τάφο του Τζιμ Μόρισον στο Παρίσι, οι περισσότεροι ταυτίζουν την λέξη “δαίμων” με την συνείδηση. Παρόλα αυτά ίσως και να μην εννοούσε ακριβώς αυτό η επιγραφή στον τάφο του Μόρισον…

Γνωρίζοντας πως έζησε ο Τζιμ Μόρισον και κυρίως τους “δαίμονες” του, όπως αναφέρεται συχνά στις βιογραφίες του, δηλαδή την ποίηση, την μουσική, τις γυναίκες, τα ναρκωτικά, την κατάθλιψη και το ποτό, μάλλον εννοούσε κάτι πιο περίπλοκο.

Ο Δαίμων όπως τον εννοούσαν ο Σωκράτης και ο Πλάτωνας

Η λέξη «δαίμων» στην αρχαία Ελλάδα είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα από τη σημερινή λέξη «δαίμονας» — και κυρίως δεν σήμαινε το κακό, σατανικό ον που μας έρχεται σήμερα στο μυαλό.

Το αρχαίο δαίμων σήμαινε μια θεϊκή ή υπερφυσική δύναμη, συχνά ενδιάμεση ανάμεσα στους θεούς και στους ανθρώπους, η οποία μπορούσε να επηρεάζει τη μοίρα, την τύχη ή την πορεία ενός ανθρώπου. Δεν ήταν από τη φύση της ούτε καλή ούτε κακή. Ανάλογα με το πλαίσιο μπορούσε να είναι ευεργετική, δυσμενής ή απλώς μια απρόσωπη θεϊκή δύναμη.

Ήδη στον Όμηρο η λέξη χρησιμοποιείται μερικές φορές σχεδόν σαν το θεός, ιδιαίτερα όταν ο άνθρωπος αισθάνεται ότι κάποια αόρατη δύναμη επεμβαίνει στα γεγονότα χωρίς να ξέρει ακριβώς ποιος θεός είναι. Αργότερα η έννοια αποκτά περισσότερο την ιδέα μιας ενδιάμεσης πνευματικής οντότητας.

Στον Πλάτωνα αυτό γίνεται πολύ καθαρό. Στο Συμπόσιο, για παράδειγμα, ο Έρως χαρακτηρίζεται «δαίμων μέγας» και εξηγείται ότι το δαιμόνιο βρίσκεται ανάμεσα στο θνητό και στο αθάνατο και λειτουργεί ως μεσολαβητής μεταξύ ανθρώπων και θεών. Εδώ λοιπόν ο «δαίμων» δεν έχει απολύτως τίποτε το σατανικό.

Και βέβαια έχουμε το περίφημο «δαιμόνιον» του Σωκράτη. Η αθηναϊκή Δημοκρατία της εποχής καταδίκασε τον Σωκράτη σε θάνατο επειδή εισήγαγε “καινά δαιμόνια” στην κοινωνία. Εδώ η λέξη έχει την έννοια της “ιδέας” από όπου κατάγεται και η “ιδεολογία”.

Αυτοί που καταδίκασαν τον Σωκράτη προφανώς φοβόντουσαν τις ιδέες που εισήγαγε ο Σωκράτης γιατι κατανοούσαν την έννοια του “δαίμονα” ως βασικό συστατικό των “ιδεών”. Γιατί οι ιδέες , οι μεγάλες ιδέες, είναι πράγματι “δαίμονες” που επεμβαίνουν στα ανθρώπινα, πράγμα που είναι δύσκολα κατανοητό στην σημερινή εποχή, που μπορεί να δει μόνο, ότι έχει υλική μορφή.

Οι περισσότεροι νεκροί στην Ιστορία της ανθρωπότητας, είναι θύματα κάποιων Ιδεών.

Ο Σωκράτης περιγράφει μια εσωτερική θεϊκή ένδειξη ή «φωνή» που τον απέτρεπε από ορισμένες πράξεις. Δεν ήταν «ο προσωπικός του δαίμονας» με τη χριστιανική σημασία. Ήταν κάτι σαν εσωτερικό θεϊκό σημάδι, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εμείς σήμερα μπορούμε απλώς να το μεταφράσουμε ως «συνείδηση» ή «ένστικτο».

Ο Σωκράτης όπως και ο Πλάτων είχαν πολύ σαφή γνώση του “δαιμονικού” κόσμου με την έννοια του μεταφυσικού.

Και έτσι γίνεται ακόμη πιο σαφής η έννοια της ευδαιμονίας:

εὖ + δαίμων → εὐδαίμων → εὐδαιμονία.

Αρχικά το εὐδαίμων μπορούσε να σημαίνει περίπου «αυτός που έχει καλό δαίμονα», «αυτός που ευνοείται από τη μοίρα/θεϊκή δύναμη», άρα ο ευτυχής, ο ευνοημένος. Με την εξέλιξη όμως της ελληνικής φιλοσοφίας —και ιδίως στον Αριστοτέλη— η εὐδαιμονία παύει να εξαρτάται απλώς από το αν σου έλαχε ένας «καλός δαίμων» και γίνεται πολύ περισσότερο η ολοκληρωμένη, άξια, επιτυχημένη ανθρώπινη ζωή.

Όμως ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης είναι διαφορετικοί φιλόσοφοι. Ο Πλάτων και ο Σωκράτης μελετούσαν όλες τις ηθικές αξίες και ότι συνδεόταν με την έννοια της ηθικής σε επίπεδο προσωπικό αλλά και κοινωνικό και πολιτικό.

Αλλά εννοούσαν τον κόσμο ως κάτι συνολικό όπου υπήρχε έντονα η έννοια του φυσικού σε συνδυασμό με τον μεταφυσικό κόσμο.

Ο Αριστοτέλης ήταν αντίθετα πιο γήινος, μελετώντας τον υλικό κόσμο. Τα περισσότερα έργα του Αριστοτέλη δεν διασώθηκαν αυτούσια . Μερικά από αυτά που έχουν φτάσει σε έμας, είναι βασισμένο περισσότερο σε σημειώσεις για τα έργα που είχε σκοπό να γράψει. Για να γράψει τις περίφημες πραγματείες του όπως αυτή για τα “Φυσικά” φερ’ ειπείν, λειτούργησε μεθοδικά, δημιουργώντας έτσι μια από τις αρχές της επιστημονικής μελέτης. Μάζευε νεκρά έντομα, πτηνά, ψάρια και ζώα και μελετούσε συστηματικά τα εντόσθια τους για να κατανοήσει με ποιον μηχανισμό λειτουργούσαν τα κέθε είδους όντα. Ο Αριστοτέλης ήταν φιλόσοφος αλλά και επιστήμων, για αυτό και η γραφή του είναι θα λέγαμε πιο στεγνή και κουραστική από την γραφή του Πλάτωνα.

Για τον Αριστοτέλη οι έννοιες του “δαίμονα” και της “ευδαιμονίας”  έδειχναν περισσότερο προς την ηθική και την μοίρα παρά σε κάποια αόρατα “όντα”

Υπάρχει μάλιστα μια γλωσσική ειρωνεία : σήμερα αν πεις για κάποιον «είναι δαιμονισμένος», μάλλον δεν εννοείς κάτι καλό.  Στην αρχαία ελληνική σκέψη όμως ο δαίμων μπορούσε να βρίσκεται πίσω από μία από τις ωραιότερες λέξεις που μας άφησε η ελληνική φιλοσοφία:

ευ-δαιμονία.

Και υπάρχει ακόμη ένα επίπεδο : η σχέση δαίμων – μοίρα – χαρακτήρας.

Εκεί μπαίνει ο Ηράκλειτος με το περίφημο «ἦθος ἀνθρώπῳ δαίμων». Και αυτή η φράση είναι σημαντική, γιατί μία ισχυρή ανάγνωσή της είναι περίπου: ο χαρακτήρας του ανθρώπου είναι η μοίρα του.

Στον Αριστοτέλη, που είναι σύγχρονος αλλά και νεότερος του Πλάτωνα η λέξη απέκτησε πολύ διαφορετική σημασία: μια ζωή που πηγαίνει καλά ως σύνολο, μια ζωή που πραγματώνει τις ανθρώπινες δυνατότητές της.

Έχει χαθεί τελείως δηλαδή η έννοια του “δαίμονα” όπως την εννοούν ο Πλάτωνας και ο Σωκράτης.

Γι’ αυτό η αριστοτελική εὐδαιμονία δεν σημαίνει «αισθάνομαι ωραία». Μπορεί σήμερα να είσαι στενοχωρημένος και παρ’ όλα αυτά να ζεις μια ευδαίμονα ζωή. Η ευτυχία, όπως τη χρησιμοποιούμε σήμερα, περιγράφει συχνά μια ψυχική κατάσταση. Η ευδαιμονία περιγράφει περισσότερο έναν τρόπο ύπαρξης και ζωής.

Στον Αριστοτέλη συνδέεται με την περίφημη ιδέα της «ἐνεργείας κατ’ ἀρετήν»: ο άνθρωπος ευδαιμονεί όταν ασκεί καλά εκείνες τις δυνατότητες που τον χαρακτηρίζουν ως άνθρωπο — λογική, κρίση, αρετή, σχέσεις, συμμετοχή στη ζωή. Και μάλιστα όχι για ένα ωραίο απόγευμα. Χρειάζεται ολόκληρη ζωή. Γι’ αυτό και η περίφημη φράση του: «μία χελιδὼν ἔαρ οὐ ποιεῖ» — ένα χελιδόνι δεν φέρνει την άνοιξη.

Αν ήθελα λοιπόν να τη μεταφέρω σε σημερινά ελληνικά, χωρίς φιλοσοφική ορολογία, θα έλεγα:

Ευτυχία είναι: «Νιώθω καλά».
Ευδαιμονία είναι: «Ζω καλά».

Για τον Αριστοτέλη η ευδαιμονία σήμαινε κυρίως “ζω ηθικά”

Λίγο πριν πεθάνει ο Πλάτωνας που έζησε από το από το 427 ως το 347 π.Χ. γεννήθηκε ο Επίκουρος που έζησε από το 341 ως το 270π.Χ. οπότε μέσα στη εξίσωση μπήκε και η ηδονική ευδαιμονία. 

Ο Επίκουρος και η Ηδονική Ευδαιμονία

Πολλοί θεωρούν τον Επίκουρο ως “καλοπερασάκια”, αλλά αυτό είναι μάλλον απλοϊκό.

Επίκουρος είναι όμως ένα δεύτερο, ξεχωριστό θέμα.

Με πολύ λίγα λόγια, για τον Επίκουρο η ευδαιμονία δεν βρίσκεται στην ένταση της απόλαυσης αλλά στην απουσία της οδύνης και της ταραχής. Ο τελικός σκοπός είναι η ἡδονή, αλλά η λέξη εύκολα παρεξηγείται σήμερα. Δεν εννοεί αχαλίνωτη καλοπέραση, πλούτο, φαγοπότι ή συνεχή αισθησιακή απόλαυση.

Η ιδανική κατάσταση έχει δύο βασικά στοιχεία: ἀπονία, δηλαδή να μην υποφέρει το σώμα, και ἀταραξία, δηλαδή να μην ταράζεται η ψυχή από φόβους και αγωνίες.

Και για να φτάσει κανείς εκεί χρειάζεται κυρίως μέτρο στις επιθυμίες, φιλία, ελευθερία από περιττές φιλοδοξίες και φόβους, και σωστή σκέψη. Ιδιαίτερα πρέπει να απαλλαγεί από δύο τεράστιους φόβους: τον φόβο των θεών και τον φόβο του θανάτου.

Η περίφημη λογική του για τον θάνατο είναι εκπληκτικά απλή: όσο υπάρχουμε εμείς, ο θάνατος δεν είναι εδώ· όταν έρθει ο θάνατος, δεν υπάρχουμε εμείς. Άρα δεν υπάρχει στιγμή κατά την οποία συνυπάρχουμε με τον θάνατό μας ώστε να τον βιώσουμε.

Και ίσως η καλύτερη συμπύκνωση του Επίκουρου είναι:

Ευτυχισμένος δεν είναι εκείνος που αποκτά όσα περισσότερα μπορεί, αλλά εκείνος που χρειάζεται όσο το δυνατόν λιγότερα για να είναι καλά.

Αυτό είναι παράφραση της σκέψης του, όχι αυτούσιο απόφθεγμα. Και έχει μια καταπληκτική επικαιρότητα: 2.300 χρόνια πριν από την καταναλωτική κοινωνία, ο Επίκουρος είχε ουσιαστικά καταλάβει ότι αν η ευτυχία εξαρτάται από την επόμενη επιθυμία που πρέπει να ικανοποιηθεί, το παιχνίδι δεν τελειώνει ποτέ.

Εν συντομία ο Επίκουρος έκανε μια πολύ έξυπνη ταξινόμηση των επιθυμιών.

Η ευδαιμονία στην σημερινή εποχή

Στην σημερινή βιαστική εποχή , δεν βρίσκουμε χρόνο ούτε να φιλοσοφούμε αλλά ούτε καν για να διαβάσουμε κάνα βιβλίο γιατί είμαστε όλη μέρα απσχολημένοι με τις δουλειές μας για να τα βγάλουμε πέρα ή να σκρολάρουμε πάνω κάτω στα social media.

Εχουμε μέσα στα άλλα καταργήσει και την έννοια του “δαίμονα” από τη ζωή μας, πράγμα που καταργεί μιαν αόρατη μεν αλλά πραγματική παράμετρο της ζωής μας.

Έτσι και η λέξη “ευδαιμονία” έχει γενικά καταργηθεί και αντικατασταθεί από την λέξη “ευτυχία”. Και αν κάποιος την χρησιμοποιεί ακόμη έχει χαθεί η έννοια της λέξης “δαίμων” ως συστατικό της ευδαιμονίας.

Το κυνήγι της ευτυχίας έχει μετατραπεί κυρίως σε κυνήγι του χρήματος.

Οι εικόνες που προβάλλονται καθημερινά σε κάθε μέσον, στον κινηματογράφο, στην τηλεόραση στα social media, στην διαφήμιση και σε όσα έντυπα έχουν απομείνει, είναι εικόνες ευτυχισμένου πλούτου.

Η πληθωρική παρουσία των υπερπλούσιων, άλλος κότερο 200 μέτρα, άλλος σπίτι εδώ, σπίτια πάρα περα, υπερπολυτελή αυτοκίνητα και γάμοι εκατομμυρίων ευρώ ή δολαρίων, και ταξίδια στο φεγγάρι, σε συνδυασμό με το οικονομικό άγχος της επιβίωσης για τα φτωχότερα στρώματα, κάνουν περισσότερο έντονη την αντιθεση “άλλος στο φεγγάρι κι άλλος στο νταμάρι” και την πεποίθηση ότι η ευτυχία στην εποχή μας είναι συνδυασμένη κυρίως με τον πλούτο.

Η σημερινή εποχή δεν μπορεί να κατανοήσει ότι ο Έρωτας, το Χρήμα, η Εξουσία, οι μεγάλες πολιτικές και κοινωνικές ιδέες, τα ναρκωτικά και διάφορα άλλα που αλλάζουν το ψυχισμό μας είναι “δαίμονες”, γιατί δεν αναγνωρίζει την ύπαρξη κάποιου τέτοιου πεδίου, καθώς δεν υπάρχει επιστημονική απόδειξη για την υπαρξη του.

Ο κόσμος της αρχαίας Ελλάδας, αλλά και όσων πολιτισμών προηγήθηκαν όπως ο αιγυπτιακός, ο κινέζικος και άλλοι, αναγνωρίζουν έναν ενδιαμεσο χώρο ανάμεσα στο Θείο και στο ανθρώπινο.

Οι Χριστιανική Θρησκεία, αλλά και όλες οι άλλες κυρίαρχες θρησκείες της εποχής μας επίσης θεωρούν ότι ανάμεσα στο Θείο και στο ανθρώπινο υπάρχει ένας ενδιάμεσος χώρος. Στην χριστιανική θρησκεία αυτόν τον ενδιάμεσο χώρο τον καταλαμβάνουν οι Άγιοι, Όσιοι και κάποιες άλλες διαβαθμήσεις, ενώ οι δαίμονες καλύπτουν αποκλειστικά την περιοχή του Κακού.

Η σημερινή εποχή μπορεί να μην δεχεται την διαστρωμάτωση ανάμεσα στο Θείο και το ανθρώπινο, που δεχόταν ο αρχαίος κόσμος, έχει αποκτήσει όμως άλλες γνώσεις που ίσως να τις υποπτευόταν χονδρικά ο αρχαίος κόσμος, αλλά δεν είχε κανένα τρόπο να τις βεβαιώσει.

Εμείς γνωρίζουμε κάποιους “καινούργιους δαίμονες” όπως η αδρεναλίνη, η κορτιζόλη, η ντοπαμίνη, οι ενδορφίνες, οι εγκεφαλίνες, η σεροτονίνη και άλλες που ρυθμίζουν την διάθεση μας. Είναι τα χημικά που ρυθμίζουν το αν αισθανόμαστε καλά ή όχι.

Ετσι λοιπόν βρισκόμαστε σε κάποιου είδους δίλλημα.

Από την ευδαιμονία στην ψυχική πληρότητα

Η λέξη “ευδαιμονία” έχει πέσει σε αχρηστία, πιθανόν και λόγω, του δεύτερου συστατικού της και έχει αντικατασταθεί από την λέξη “ευτυχία”, που αν και της έχουμε αποδώσει μια πιο πλήρη έννοια, στην ουσία σημαίνει ότι έχει κανείς καλή τύχη.

-Αν της αποδώσουμε την πλατωνική έννοια θα πρέπει να την συσχετίσουμε με έννοιες όπως ο πλούτος, η εξουσία και ο έρωτας, οι οποίες δεν είναι στο χέρι μας να τις  χειριστούμε και αφ’ ετέρου είναι τοξικές , δηλαδή σε κάποιο μέτρο μεγάλο ή μικρό “δηλητηριώδεις” εφόσον οτιδήποτε από αυτά μας γίνει αναγκαιότητα. Πράγμα που θα γινόταν για να διατηρήσουμε την ευδαιμονία μας.

-Αν της αποδώσουμε την επικούρειο έννοια θα έπρεπε να στηρίξουμε την ευδαιμονία μας σε κάποιον ηδονισμό. Οι ηδονές επίσης αν μας γίνουν αναγκαιότητα – πράγμα που θα γινόταν για να διατηρήσουμε την ευδαιμονία μας – μετατρέπονται σε κάτι τοξικό, δηλαδή δηλητηριώδες.

-Αν της αποδώσουμε την χριστιανική έννοια, θα έπρεπε για να αποκτήσουμε κάποια ευδαιμονία να επικαλεστούμε κάποιους “δαίμονες του Κακού”, δηλαδή με άλλα λόγια κάτι σατανιστικό και αναμφίβολα δηλητηριώδες.

Το κυνήγι της ευτυχίας ή της ευδαιμονίας παρόλο που θεωρητικά είναι αυτό που επιδιώκουμε, στην ουσία είναι μια ουτοπία. Όσο πλούσιοι κι αν καταφέρουμε να γίνουμε, ακόμη κι αν συναντήσουμε τον καλύτερο έρωτα της ζωής μας, σε όποιο σκαλί της επιτυχίας και αν καταφέρουμε να ανέβουμε, η ζωή είναι ρευστή και γεμάτη απρόοπτα.

Είμαστε θνητοί και ευάλωτοι σε οποιαδήποτε, αρρωστεια, ατύχημα ή δυστύχημα.

Στη αρχαία Ρώμη όταν κάποιος στρατηγός γύριζε από κάποια νικηφόρα εκστρατεία και γνώριζε κάποιου είδους θεοποίηση από τον λαό της Ρώμης, που τον υποδεχόταν με ζητωκραυγές και ραίνοντας τον με άνθη καθώς διέσχιζε τους δρόμους της πόλης, στο άρμα του υπήρχε ένας ιερέας που κάθε τόσο του ψιθύριζε στο αυτί “memento mori” κάτι που σε ελεύθερη μετάφραση από τα λατινικά σημαίνει “θυμίσου ότι είσαι θνητός”.

Γι’ αυτό και σε κάποιο σημείο έγραψα ότι η ευτυχία είναι τρομακτική. Γιατί όποια επιτυχία κι αν κατακτήσουμε, επειδή ακριβώς την κατακτήσαμε, αντιλαμβανόμαστε ότι παρόλα αυτά είμαστε ακροβάτες στο κενό.

Δεν χρειάζεται να κυνηγάμε ούτε την ευτυχία ούτε την ευδαιμονία, γιατί αν τις κατακτήσουμε, η φύση τους είναι τόσο έντονα θετική, που αυτόματα γινονται τοξικές, γιατί μόλις κατακτήσουμε κάτι, η επόμενη έντονη επιθυμία μας είναι να το διατηρήσουμε στην κατοχή μας, κάτι που κάνει αυτές τις έννοιες αυτόματα τοξικές.

Δεν χρειάζεται να κυνηγάμε τίποτα, γιατί ότι κυνηγάμε συνήθως απομακρύνεται.

Μόνο μια βεβαιότητα υπάρχει.

Ότι είναι να συμβεί θα συμβεί.

Με λίγα λόγια το πεπρωμένο φυγείν αδύνατο.

Άρα τι θα κάνουμε. Θα περιμένουμε ακίνητοι και άπραγοι τι θα μας συμβεί ;

Όχι δεν γίνεται να περιμένουμε , γιατί ούτε αυτό είναι στο χέρι μας.

Υπάρχει κάτι που είναι καλύτερο.

Το μόνο που είναι συνετό, επαρκές και εφικτό να κάνουμε σ’ αυτή τη ζωή, είναι οι δυο λέξεις, στο σύντομο σχόλιο της φίλης μου, με το χαρακτηριστικό όνομα Σοφία : Ψυχική πληρότητα.