Τραμπ & Πούτιν (Νο 2) : Ο Άνθρωπος από την Μαντζουρία και ο δρόμος για τη Νέα Γιάλτα

Υπάρχει ένα ενδιαφέρον πράγμα να κάνετε αυτό τον καιρό,  που ίσως σας επιτρέψει να δείτε τον κόσμο με μια νέα ματιά. Είναι μια ταινία, ένα πολιτικό θρίλερ, με πράκτορες “εν υπνώσει” που θα μπορούσε και να εξηγεί κάποια μυστηριώδη σημερινά πολιτικά γεγονότα. Η ταινία είναι βασισμένη σε ένα βιβλίο με τον τίτλο The Manchurian Candidate. To βιβλίο γραμμένο το 1959 από τον συγγραφέα Richard Condon, διηγείται τις περιπέτειες ενός νεαρού άνδρα, που ανήκει σε μια από τις εξέχουσες πολιτικές οικογένειες των ΗΠΑ. Στην διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας, βρίσκεται στο πολεμικό μέτωπο, στον πόλεμο της Κορέας, ώσπου πέφτει αιχμάλωτος του εχθρού, των κομμουνιστικών δυνάμεων. Στην διάρκεια της αιχμαλωσίας του, υφίσταται πλύση εγκεφάλου και μετατρέπεται σε πράκτορα της Σοβιετικής Ένωσης “εν υπνώσει” και απελευθερώνεται και επιστρέφει στις ΗΠΑ. Ο σκοπός αυτής της κομμουνιστικής συνωμοσίας, είναι μέσω πολιτικών ελιγμών να καταφέρει να φτάσει στο ανώτατο αξίωμα στις ΗΠΑ. Και έτσι η Σοβιετική Ένωση να έχει έναν πράκτορά της, στην θέση του Προέδρου των ΗΠΑ.

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Το βιβλίο έγινε ένα από τα best seller της εποχής, καθώς έπεσε στην περίοδο της αντικομμουνιστικής υστερίας στις ΗΠΑ, που την εξέφραζε κυρίως ο γερουσιαστής Τζόζεφ Μακ Κάρθι, η περιφημη περίοδος του “Μακαρθισμού” στις ΗΠΑ, με δίκες κυρίως ανάμεσα σε εξέχουσες προσωπικότητες του Χόλιγουντ. που είχε θεωρηθεί ότι υποστήριζαν κομμουνιστικές απόψεις.

Έτσι δεν άργησε να γίνει και ταινία το 1962, από τον σκηνοθέτη Τζον Φράνκεχάιμερ, με πρωταγωνιστές τον Λώρενς Χάρβευ, τον Φρανκ Σινάτρα και την Άντζελα Λάνσμπουρυ (θα την βρείτε στο YouTube).

Το βιβλίο ξαναέγινε ταινία πιο πρόσφατα, το 2004, από τον σκηνοθέτη Τζόναθαν Ντέμι, με πρωταγωνιστές αυτή τη φορά τον Λίβ Σράιμπερ, τον Ντένζελ Γουάσινγκτον και την Μέριλ Στρηπ και η δράση έχει μεταφερθεί στην σύγχρονη εποχή. Στον πρώτο πόλεμο στον Περσικό Κόλπο, το 1991 (και αυτήν θα την βρείτε στο YouTube).

Ίσως η σημερινή εποχή να ήταν η κατάλληλη για μια τρίτη μεταφορά του βιβλίου στον κινηματογράφο και ίσως αυτή τη φορά η πραγματικότητα να έχει ξεπεράσει την μυθοπλασία.

Γιατί και πάλι βρισκόμαστε στην διάρκεια ενός πολέμου στον κόλπο, ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν αυτή τη φορά, που έχει βάλει φωτιά στις τιμές του πετρελαίου. Επιπλέον οι ΗΠΑ έχουν επικεφαλής τον Ντόναλντ Τραμπ, που πολλές φορές συμπεριφέρεται ιδιαίτερα περίεργα.

Στο σχετικό άρθρο που δημοσίευσα πριν λίγες μέρες με τίτλο “Τραμπ & Πούτιν (μέρος 1ο) έκανα λόγο για τις θεωρίες που κυκλοφορούν και μάλιστα έχει γραφτεί και βιβλίο, για την σχέση του Τραμπ με τον Πούτιν, καθώς συχνά ο πρώτος συμπεριφέρεται σαν πράκτορας του δεύτερου. Σύμφωνα με αυτές τις θεωρίες ο Τραμπ στις δεκαετίες του 80 και του 90 , όταν είχε χρεοκοπήσει (κάτι που ισχύει), είχε διασωθεί οικονομικά από την σοβιετική μυστική υπηρεσία KGB και την ρωσική Μαφία, που αποτέλεσμα είχε να γίνει πράκτορας της τοτε Σοβιετικής Ένωσης (και τώρα της Ρωσίας) με το κωδικό όνομα Κράσνοφ (κάτι που δεν μπορεί να επαληθευθεί).

Σαν να ήθελε όμως, να επαληθεύσει αυτά που έγραφα πριν τέσσερεις μέρες, ο Τραμπ ανακοίνωσε χθες, ότι μετά από τηλεφωνική επικοινωνία με τον Πούτιν, η Ρωσία,  θα αναλάβει να διαθέσει στην αγορά (αλλά κυρίως στις ΗΠΑ) 300.000 τόνους ρωσικου ντίζελ, δίνοντας για μια ακόμη φορά το “φιλί της ζωής” στον Πουτιν και την ρωσική οικονομία. Ένας Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο Axios ότι αυτή η κίνηση του Τραμπ έγινε εξ αιτίας του ότι ο Ζελένσκι συνέχισε να χτυπά τα ρωσικά διυλιστήρια, πράγμα που οδήγησε σε αύξηση των τιμών του ντίζελ παγκοσμίως. Το τελευταίο διάστημα εξ αιτίας πετυχημένων χτυπημάτων της Ουκρανίας με drones σε διυλιστήρια και άλλους στρατηγικούς στόχους βαθιά στο έδαφος της Ρωσίας, αυξήθηκαν οι τιμές του ντίζελ. Αλλά εξοργίστηκε και ο Πούτιν που άρχισε να χτυπά αδιάκριτα όχι μόνο σταθμούς ενέργειας στην Ουκρανία, αλλά και πολυκατοικίες και λεωφορεία γεμάτα αμάχους κατά την αγαπημένη του τακτική προκαλώντας πολλά θύματα μεταξύ των αμάχων.

Κανείς δεν ξέρει αν η Ρωσία έχει τις δυνατότητες να τηρήσει την συμφωνία, αλλά κι αν η συμφωνία μπορεί δεν θα επηρεάσει ιδιαίτερα τις ανεβασμένες τιμές των καυσίμων. Η τιμή του ντίζελ στις ΗΠΑ έχει φτάσει στο ιστορικό υψηλό των 6,53 δολαρίων ανά γαλόνι, δηλαδή είναι διπλάσια από την τιμή πριν από τον πόλεμο στο Ιράν, που ήταν στα 3,68 ανά γαλόνι.

Ο στόχος του Τραμπ είναι μάλλον το να μειωθούν οι τιμές του ντίζελ στο βενζινάδικο, πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές που θα γίνουν στις 3 Νοεμβρίου, ώστε να έχει ελπίδες να μην χάσει την πλειοψηφία στο Κογκρέσο. Πράγμα που θα μπορούσε να αποδειχθεί από δυσάρεστο έως επικίνδυνο για το υπόλοιπο της προεδρίας του.

Αλλά εξ ίσου βασικός στόχος ήταν πιθανόν το να ενισχυθεί με ρευστότητα ο Πούτιν.

Η άρση των κυρώσεων δίνει στον Τραμπ το δικαίωμα να δώσει ακόμη και προκαταβολή για τις αγορές που θα κάνει. Όπως και να έχει, πρόκειται για την επιβράβευση ενός θανάσιμου κυνισμού, ανάμεσα σε δυο εξαιρετικά κυνικούς ηγέτες. Τους λόγους που ο Τραμπ στις κρίσιμες στιγμές, στηρίζει τόσο αποφασιστικά τον Πούτιν ίσως δεν θα τους μάθουμε ποτέ. Όμως τα ερωτηματικά παραμένουν για τον Τραμπ, που η ηθική του έχει σχέση μόνο με την τσέπη του.

Σε μελλοντικό χρόνο και αν οι Ρεπουμπλικάνοι χάσουν την εξουσία, ο Τραμπ είναι πιθανόν να ερευνηθεί από την αμερικανική Δικαιοσύνη σε δυο θέματα που “βγάζουν μάτι”. Τον υπερβολικό πλουτισμό της οικογενειακής του περιουσίας κατά δυο με τρία δισεκατομμύρια δολάρια. Έχουν υπάρξει άρθρα στον αντιπολιτευόμενο γι’ αυτό το θέμα, αλλά κανείς δεν μπορεί να πει σήμερα ποια είναι η πραγματικότητα. Ο ίδιος δεν εμφανίζεται ως μέτοχος των οικογενειακών εταιρειών, αλλά αυτό δεν λέει και πολλά.

Το δεύτερο που είναι πολύ πιθανό να ερευνηθεί, είναι αυτή η τόσο ενδοτική θέση απέναντι σε ό,τι θέλει ο Πούτιν. Και αυτά όμως είναι εικασίες μέσα σε μια αδυσώπητη μάχη για την εξουσία.

Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές τον Νοέμβριο και ανάλογα με το αποτέλεσμα θα πάρουμε μια πρώτη γεύση για το πώς θα κυλήσουν τα επόμενα δυο χρόνια της προεδρίας του Τραμπ.

Πόσο έχει κοστίσει στη Ρωσία ο πόλεμος στην Ουκρανία;

Από την εισβολή στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, η Ρωσία έχει διοχετεύσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια στον στρατό και την πολεμική βιομηχανία. Δεν υπάρχει όμως αξιόπιστος, ενιαίος απολογισμός του καθαρού κόστους του πολέμου, καθώς μεγάλο μέρος των στρατιωτικών δαπανών παραμένει απόρρητο.

Το 2025 οι στρατιωτικές δαπάνες έφτασαν το 7,5% του ΑΕΠ, ενώ απορρόφησαν περίπου το 20% των συνολικών κρατικών δαπανών, σύμφωνα με το SIPRI. Η οικονομία στηρίζεται όλο και περισσότερο στην παραγωγή όπλων και πυρομαχικών, εις βάρος άλλων παραγωγικών δραστηριοτήτων.

Το κόστος δεν περιορίζεται στις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Οι δυτικές κυρώσεις, οι περιορισμοί στην πρόσβαση σε τεχνολογία, οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και τα υψηλά επιτόκια επιβαρύνουν την οικονομία. Παράλληλα, η κυβέρνηση αναγκάζεται να αυξάνει τη φορολογία και τον δανεισμό για να χρηματοδοτεί τις δαπάνες της.

Σύμφωνα με τα τελευταία δημοσιονομικά στοιχεία, το έλλειμμα του 2026 προβλέπεται πλέον στο 3,2% του ΑΕΠ, έναντι αρχικού στόχου 1,6%. Και για το 2027 σχεδιάζονται στρατιωτικές δαπάνες περίπου 203 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Το συμπέρασμα: Η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει τους πόρους για να συνεχίσει τον πόλεμο. Αλλά κάθε επιπλέον χρόνος συγκρούσεων δεσμεύει κεφάλαια, ανθρώπους και παραγωγικές δυνατότητες που διαφορετικά θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη της χώρας.

«Η Ρωσία μπορεί ακόμη να πληρώνει τον πόλεμο. Το ερώτημα είναι πόσο από το οικονομικό της μέλλον υποθηκεύει για να συνεχίσει να τον πληρώνει».

Ο δρόμος για μια νέα Γιάλτα ;

Τα αδιέξοδα που έχουν δημιουργήσει ο πόλεμος στην Ουκρανία και ο πόλεμος στο Ιράν, αλλά και η αμφιλεγόμενη σχέση του Τραμπ με τον Πούτιν, δημιουργούν σε πολλούς την εντύπωση πως ίσως βρισκόμαστε σε ένα νέο διακανονισμό σχετικά με τι σφαίρες επιρροής των ΗΠΑ , της Ρωσίας και της Κίνας. Δηλαδή σε μια νέα Γιάλτα.

Υπάρχουν όμως πολλοί που δεν γνωρίζουν τι ήταν και πως “μοίρασε” τον κόσμο η πρώτη και αυθεντική Γιάλτα.

Οπότε για να καταλάβουμε τι συμβαίνει σήμερα πρέπει να γυρίσουμε για λίγο πίσω.

Πολύ πίσω

Στις 4 Φεβρουαρίου του 1945, ενώ ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος δεν είχε ακόμη τελειώσει, τρεις άνδρες συναντήθηκαν στη Γιάλτα της Κριμαίας.

Ο Ρούζβελτ, ο Τσόρτσιλ και ο Στάλιν.

Ο Χίτλερ ήταν ακόμη ζωντανός. Η Γερμανία εξακολουθούσε να πολεμά. Η ατομική βόμβα δεν είχε ακόμη χρησιμοποιηθεί και κανείς δεν γνώριζε ότι μερικούς μήνες αργότερα δύο ιαπωνικές πόλεις θα εξαφανίζονταν μέσα σε δύο εκτυφλωτικές λάμψεις.

Κι όμως οι τρεις άνδρες δεν συναντήθηκαν μόνο για να συζητήσουν πώς θα τελείωνε ο πόλεμος.

Συζητούσαν ήδη πώς θα ήταν ο κόσμος μετά τον πόλεμο.

Και, με όλες τις ιστορικές επιφυλάξεις που χρειάζεται η απλοποίηση, άρχισαν να μοιράζουν τον κόσμο σε περιοχές επιρροής.

Αυτό είναι το ενδιαφέρον με τις μεγάλες αλλαγές της Ιστορίας.

Συνήθως αρχίζουν πριν καταλάβουν οι περισσότεροι ότι η προηγούμενη εποχή έχει τελειώσει.

Συνηθίζουμε να αποδίδουμε τον κόσμο που προέκυψε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και ιδίως την διαίρεση της Ευρώπης σε δυο στρατόπεδα, στην Ανατολική Ευρώπη και στην Δυτική Ευρώπη, όπως συνηθίσαμε να αποκαλούμε τις δυο σφαίρες επηροής που προέκυψαν, στην Συμφωνία της Γιάλτας. Είναι μια άποψη απλοποιημένη, γιατί πριν και μετά είχαν υπάρξει άλλες συμφωνίες και γεγονότα, που μαζί με τις Συμφωνίες της Γιάλτας, οδήγησαν στον μεταπολεμικό κόσμο.

Στη Γιάλτα, τον Φεβρουάριο του 1945, οι τρεις ηγέτες συζήτησαν κυρίως τη μεταπολεμική Γερμανία, την Πολωνία, τις απελευθερωμένες ευρωπαϊκές χώρες, τη δημιουργία του ΟΗΕ και τη συμμετοχή της Σοβιετικής Ένωσης στον πόλεμο εναντίον της Ιαπωνίας. Η μεταπολεμική διαίρεση της Ευρώπης προέκυψε από αυτές τις συμφωνίες, τη στρατιωτική κατοχή και τις εξελίξεις των επόμενων χρόνων. Δεν ήταν απλώς μια συμφωνημένη μοιρασιά στη Γιάλτα.

Όλες αυτές οι συμφωίες μαζί με την Γιάλτα όπως  και το “μοίρασμα” της Ευρώπης, είχαν σκοπό να σταματήσουν οι πόλεμοι σε ευρωπαϊκό έδαφος. Έτσι σταδιακά η Σοβιετική Ένωση πήρε κάτω από την επιρροή της τα πιο κοντινά της κράτη της γεωγραφικά ανατολικής Ευρώπης, ενώ οι δυτικοί σύμμαχοι και κυρίως οι ΗΠΑ πήραν υπό την επιρροή τους τα κράτη της γεωγραφικά δυτικής Ευρώπης.

Τα περισσότερα βαλκανικά κράτη έγιναν κομμουνιστικά άμεσα μετά την λήξη του πολέμου και μπήκαν στον έλεγχο της Σοβιετικής Ένωσης. Εκτός από την τότε Γιουγκοσλαβία που έγινε μεν κομμουνιστική αλλά όχι ολοκληρωτικά κάτω από τον έλεγχο της Σοβιετικής Ένωσης. Η Γιουγκοσλαβία του Τίτο δεν απέκτησε απλώς μια σχετική αυτονομία από τη Μόσχα. Το 1948 ήρθε σε ανοιχτή ρήξη με τον Στάλιν και ακολούθησε ανεξάρτητη σοσιαλιστική πορεία.Είχε κάποια αυτοτέλεια και το δικαίωμα να υπάρχουν ιδιωτικές επιχειρήσεις, που μπορούσαν να απασχολούν το πολύ μέχρι πέντε άτομα, κάτι που απαγορευόταν δια ροπάλου (κυριολεκτικά) σε όλες τις άλλες κομμουνιστικές χώρες.

Η Αλβανία είχε μια περίεργη τύχη. Αρχικά συνδέθηκε στενά με τη Γιουγκοσλαβία και στη συνέχεια με τη Σοβιετική Ένωση. Η προσέγγιση με την Κίνα ενισχύθηκε πολύ αργότερα, ιδιαίτερα μετά τη σοβιετοαλβανική ρήξη στις αρχές της δεκαετίας του 1960.

Η Ελλάδα ήταν το μόνο βαλκανικό κράτος που απετέλεσε μια ειδική περίπτωση. Η περίφημη Συμφωνία των Ποσοστών έγινε στη Μόσχα, πριν από την Γιάλτα, τον Οκτώβριο του 1944, ανάμεσα στον Τσόρτσιλ και τον Στάλιν. Εκεί προτάθηκε η αναλογία 90% βρετανικής επιρροής και 10% σοβιετικής στην Ελλάδα. Το τότε κομμουνιστικό κόμμα Ελλάδας, δεν δέχτηκε αυτήν την νέα πραγματικότητα κι έτσι η Ελλάδα οδηγήθηκε σε έναν αιματηρό εμφύλιο, που δεν υπήρχε  δυνατότητα να λήξει νικηφόρα για τους κομουνιστές . Η απουσία αποφασιστικής σοβιετικής υποστήριξης υπήρξε σημαντικός παράγοντας, αλλά η έκβαση εξαρτήθηκε και από στρατιωτικές, πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες. Η αμερικανική ανάληψη του κύριου ρόλου στην Ελλάδα ήρθε το 1947, με το Δόγμα Τρούμαν.

Η “αριστερή κατανόηση” του κόσμου, άργησε πολύ να κατανοήσει την πραγματικότητα που διαμόρφωσε η ισχύς των υπερδυνάμεων και αυτό είχε τεράστιο και καταστροφικό οικονομικά κόστος.

Πολλά από τα αριστερά κόμματα που δημιουργήθηκαν από τότε  δυτική Ευρώπη, ήταν “δήθεν Αριστερά”, για να απορροφούν τις αριστερές κοινωνικές τάσεις που προφανώς αγνοούσαν τις Συμφωνίες της Γιάλτας. Αυτή η “ΔήθενΑριστερά” δημιούργησε και τα άπειρα φαινόμενα της αριστερής ιδεολογίας με δεξιές τσέπες.

Μια ωραία “απατεωνιά” δηλαδή.

Στην ανατολική κομμουνιστική Ευρώπη, όσες κοινωνίες διαμορωσαν πιο φιλελεύθερες τάσεις, έμαθαν το μάθημα τους από τις ερπύστριες των Σοβιετικών τανκς

Μήπως κάτι ανάλογο συμβαίνει και τώρα;

Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου, τον Νοέμβριο του 1989, άνοιξε τον δρόμο για την επανένωση της Γερμανίας τον Οκτώβριο του 1990. Έναν χρόνο αργότερα, τον Δεκέμβριο του 1991, διαλύθηκε και η ίδια η Σοβιετική Ένωση, τερματίζοντας οριστικά τη μεταπολεμική γεωπολιτική τάξη που είχε διαμορφωθεί μετά τη Γιάλτα.

Όλα τα πρώην ανατολικά κράτη, όπως και η ίδια η Ρωσία έπαψαν να είναι κομμουνιστικά. Τα περισσότερα από αυτά μέσα στα χρόνια που ακολούθησαν δεν έγιναν απλώς μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλα και μέλη του ΝΑΤΟ.

Αυτό δεν άρεσε ιδιαίτερα στην Ρωσία που μετά την καταστροφική περίοδο υπό την ηγεσία του Γέλτσιν, έφτασε τελικά στην εποχή του Πούτιν. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν ξεκίνησε την καριέρα του με δημοκρατικές διαδικασίες, καπιταλιστική οικονομία κλπ. αλλά φαίνεται ότι η προϋπηρεσία του ως μέλος της KGB, τον είχε διαμορφώσει οριστικά. Έτσι με διάφορες “καλλιτεχνικές” πολιτικές ακροβασίες. είτε ως Πρόεδρος είτε ως Πρωθυπουργός της Ρωσίας, μεταμορφώθηκε σταδιακά στον σημερινό σκληρό δικτάτορα

Οι Τρεις “μεγάλοι” της εποχής μας

Αν κάποιος επιχειρούσε σήμερα να οργανώσει μια καινούργια Γιάλτα, θα αντιμετώπιζε αμέσως ένα πρόβλημα.

Ποιοι ακριβώς θα κάθονταν στο τραπέζι;

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ασφαλώς.

Η Κίνα ασφαλώς.

Και η Ρωσία;

Εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον.

Η Ρωσία εξακολουθεί να είναι πυρηνική υπερδύναμη και διαθέτει στρατιωτική ισχύ ικανή να επηρεάσει ολόκληρο το διεθνές σύστημα. Αλλά οικονομικά δεν βρίσκεται στην ίδια κατηγορία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.

Και η σχέση Μόσχας–Πεκίνου έχει αλλάξει. Η Κίνα έχει γίνει ζωτικής σημασίας οικονομικός εταίρος για τη Ρωσία, απορροφώντας ρωσική ενέργεια και παρέχοντας προϊόντα και τεχνολογία που έγιναν πολύ σημαντικότερα μετά τη ρήξη της Μόσχας με τη Δύση. Ταυτόχρονα, όμως, το Πεκίνο φροντίζει να διατηρεί την αυτονομία του και να μη μετατραπεί η περίφημη «χωρίς όρια» συνεργασία σε υποχρέωση να ακολουθεί τη Ρωσία σε κάθε περιπέτειά της.

Ίσως λοιπόν η πραγματική Νέα Γιάλτα να μην έχει τρεις ίσους παίκτες.

Ίσως έχει δύο

Τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.

Και έναν τρίτο, τη Ρωσία, που διαθέτει ένα τρομακτικό πυρηνικό οπλοστάσιο, τεράστια έκταση, πρώτες ύλες και στρατιωτική ισχύ, αλλά κινδυνεύει σταδιακά να γίνει ο μικρότερος εταίρος της Κίνας.

Τι θέλει ο καθένας ;

Εδώ μπορούμε να αφήσουμε πάλι τη φαντασία μας να δουλέψει.

Όχι όμως ανεξέλεγκτα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να παραμείνουν η κεντρική δύναμη του διεθνούς συστήματος. Διαθέτουν ακόμη τεράστια στρατιωτική ισχύ, το δολάριο παραμένει κεντρικό στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και οι αμερικανικές εταιρείες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή πολλών κρίσιμων τεχνολογιών.

Η Κίνα θέλει κάτι διαφορετικό.

Δεν χρειάζεται απαραίτητα να γίνει «η καινούργια Αμερική».

Της αρκεί να δημιουργήσει έναν κόσμο στον οποίο η Αμερική δεν θα μπορεί πλέον να αποφασίζει μόνη της τους κανόνες.

Η σύγκρουση ΗΠΑ–Κίνας έχει ήδη απλωθεί πολύ πέρα από τους δασμούς: τεχνολογία, ημιαγωγοί, σπάνιες γαίες, ναυτικές οδοί, λιμάνια, Τεχνητή Νοημοσύνη, Αρκτική, διάστημα και φυσικά Ταϊβάν.

Η Ρωσία από την άλλη θέλει κάτι παλιότερο και ίσως απλούστερο.

Να εξακολουθήσει να θεωρείται Μεγάλη Δύναμη.

Και κυρίως να υπάρχει γύρω της μια περιοχή στην οποία η Μόσχα θα έχει αποφασιστικό λόγο.

Αυτό ακριβώς είναι που κάνει την Ουκρανία πολύ περισσότερο από έναν πόλεμο για μερικές επαρχίες του Ντονμπάς.

Και η Ευρώπη ;

Εδώ εμφανίζεται ο μεγάλος απών από το υποθετικό τραπέζι της Νέας Γιάλτας.

Η Ευρώπη.

Οικονομικός γίγαντας, πολιτικός συνασπισμός πολλών κρατών και πλέον μια ήπειρος που προσπαθεί να ξαναχτίσει τη στρατιωτική της ικανότητα. Το NATO έχει προχωρήσει στη μεγαλύτερη ενίσχυση της συλλογικής του άμυνας εδώ και μία γενιά, ακριβώς ως αντίδραση στον πόλεμο της Ουκρανίας.

Το ερώτημα όμως παραμένει:

Εάν ξαναμοιράζεται ο κόσμος, η Ευρώπη θα είναι ένας από αυτούς που μοιράζουν ή ένα από αυτά που μοιράζονται;

Και κάπου εδώ φτάνουμε σε εμάς.

 Η Ελλάδα και τα Στενά

Δεν ξεκίνησα τυχαία αυτό το κείμενο από τα Δαρδανέλια στο περασμένο Editorial, που συμπληρώνεται με το σημερινό .

Ο πατέρας μου γεννήθηκε εκεί χωρίς φυσικά να μπορεί να φανταστεί ότι περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα ο γιος του θα έγραφε ένα κείμενο για έναν κόσμο στον οποίο τα ίδια Στενά θα εξακολουθούσαν να έχουν τεράστια γεωπολιτική σημασία.

Η Τουρκία έχει κάτι που δεν μπορεί να μετακινηθεί.

Τον Βόσπορο και τα Δαρδανέλια.

Την πόρτα της Μαύρης Θάλασσας.

Η Ελλάδα όμως έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια έναν διαφορετικό ρόλο. Η Αλεξανδρούπολη, το LNG, ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας–Βουλγαρίας και ο λεγόμενος Vertical Corridor δημιουργούν έναν ενεργειακό διάδρομο από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και βορειότερα, μέχρι τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Η ίδια η ελληνική διπλωματία περιγράφει πλέον την Ελλάδα ως πύλη διαφοροποιημένων ενεργειακών προμηθειών προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα «αντικαθιστά» την Τουρκία.

Τα Δαρδανέλια δεν αντικαθίστανται από έναν αγωγό.

Σημαίνει όμως κάτι περισσότερο ενδιαφέρον: ότι οι μεγάλες δυνάμεις αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές.

Γιατί στη γεωπολιτική, όπως και στις επενδύσεις, δεν είναι καλό να εξαρτάσαι από μία μόνο πόρτα.

Και ξαφνικά η Ελλάδα βρίσκεται πάνω σε μερικές καινούργιες “πόρτες”.

Υπάρχει όμως πράγματι νέα Γιάλτα ;

Εδώ πρέπει να χαλάσουμε λίγο το ωραίο μας σενάριο.

Γιατί υπάρχει και μια τρίτη πιθανότητα.

Ίσως να μην υπάρχει καμία Νέα Γιάλτα.

Ίσως ο Τραμπ, ο Πούτιν και ο Σι να μην έχουν συμφωνήσει τίποτε.

Ίσως κανείς να μη μοιράζει μυστικά τον κόσμο.

Ίσως αυτό που παρακολουθούμε να είναι πολύ πιο απλό — και πολύ πιο επικίνδυνο.

Τρεις μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν η καθεμία το συμφέρον της.

Η Αμερική προσπαθεί να διατηρήσει την πρωτοκαθεδρία της.

Η Κίνα προσπαθεί να αποκτήσει τον χώρο που θεωρεί ότι αντιστοιχεί στην οικονομική και στρατηγική της ισχύ.

Η Ρωσία προσπαθεί να ξανακερδίσει τον χώρο που θεωρεί ότι έχασε μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

Και ανάμεσά τους βρίσκονται η Ουκρανία, η Ταϊβάν, η Μέση Ανατολή, η Ευρώπη, η Αρκτική, οι θαλάσσιες οδοί, η ενέργεια — και αύριο ίσως η Σελήνη και το Διάστημα.

Ακόμη και αυτές τις μέρες που γράφονται αυτές οι γραμμές, αντί να φαίνεται αποκλιμάκωση, Ρωσία και Ουκρανία προαναγγέλλουν ή πραγματοποιούν νέες επιθέσεις, ενώ η Γερμανία ανακοινώνει νέα στρατιωτική και ενεργειακή βοήθεια προς το Κίεβο.

Μπορεί λοιπόν να κάνουμε λάθος όταν ψάχνουμε παντού για το μεγάλο μυστικό σχέδιο.

Η πραγματικότητα μπορεί να είναι περισσότερο τρομακτική.

Μπορεί να μην υπάρχει σχέδιο.

Η πρώτη Γιάλτα έγινε επειδή τρεις μεγάλες δυνάμεις, αφού είχαν καταστρέψει σχεδόν τον κόσμο, αποφάσισαν ότι έπρεπε να συμφωνήσουν πώς θα λειτουργούσε ο επόμενος.

Η δική μας εποχή μπορεί να επιχειρεί το αντίθετο.

Να ανακαλύψει πρώτα μέχρι πού μπορεί να φτάσει ο καθένας και να συζητήσει μετά.

Αυτό είναι ένα επικίνδυνο παιχνίδι όταν οι παίκτες διαθέτουν πυρηνικά όπλα.

Γιατί τελικά για μια συνωμοσία χρειάζεται κάποιος να έχει το σχέδιο.

Για μια παγκόσμια καταστροφή μπορεί να αρκεί να μην το έχει κανείς.

Διαβάστε το πρώτο μέρος αυτού του άρθρου εδώ