Όταν ο πόλεμος μοιάζει με Video Game

Πριν από σχεδόν πέντε χρόνια, στα τέλη Φεβρουαρίου του 2022, όταν είχε αρχίσει ο ρωσικός πόλεμος εναντίον της Ουκρανίας, ο πόλεμος που «φοβάται να πει το όνομά του» και γι’ αυτό ονομάστηκε «Ειδική Στρατιωτική Επιχείρηση», οι εικόνες που έφταναν από την Ουκρανία, από την περιοχή βόρεια του Κιέβου, έδειχναν μια τεράστια στρατιά από στρατιωτικά οχήματα, που εκτεινόταν σε μήκος πολλών χιλιομέτρων.

ΕΡΧΕΣΑΙ ΣΥΧΝΑ ΕΔΩ;

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΣΤΗ GOOGLE

Ήταν μια φάλαγγα μήκους περίπου 64 χιλιομέτρων, με τανκς, τεθωρακισμένα, πυροβόλα και φορτηγά ανεφοδιασμού.

Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο είχε διεξαχθεί, στην ευρύτερη περιοχή του ανατολικού μετώπου, μια από τις μεγαλύτερες συγκρούσεις τεθωρακισμένων της Ιστορίας, η μάχη του Κουρσκ, ανάμεσα στα σοβιετικά τανκς του Στάλιν και τα γερμανικά τανκς του Χίτλερ.

Πριν γυρίσουμε πάλι στην Ουκρανία, ας κάνουμε μια μικρή αναδρομή στην Ιστορία, κυρίως για να καταλάβουμε πόσο η τεχνολογία επηρέασε την Τέχνη του Πολέμου.

Η εξέλιξη των πολεμικών συγκρούσεων

Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος (1914–1918), μάλλον ο πιο χαζός πόλεμος που έγινε ποτέ, θα μπορούσε να έχει το όνομα «Ο Πόλεμος των Χαρακωμάτων».

Τα γερμανικά στρατεύματα από τη μια μεριά και τα συμμαχικά στρατεύματα από την άλλη, που αποτελούνταν κυρίως από Γάλλους και Βρετανούς, είχαν καθηλωθεί στις πεδιάδες της Γαλλίας και του Βελγίου, σε ένα απέραντο μέτωπο γεμάτο χαρακώματα.

Εκεί βρίσκονταν στριμωγμένα τα στρατεύματα της μιας και της άλλης πλευράς.

Κάθε τόσο η μια μεριά αποφάσιζε να κάνει επίθεση.

Οι άνδρες που θα εφορμούσαν προς την αντίπαλη πλευρά ήξεραν ότι οι πιθανότητες να είναι ζωντανοί μετά από λίγες ώρες ήταν ελάχιστες.

Τρέχοντας με το όπλο στο χέρι, ανάμεσα στους καπνούς και τις εκρήξεις από τις οβίδες του εχθρικού πυροβολικού, είχαν να διασχίσουν μια έκταση που έμοιαζε με σεληνιακό τοπίο, από τους κρατήρες που άφηναν οι εκρήξεις, ενώ τα πολυβόλα του εχθρού κροτάλιζαν θανάσιμα.

Ήταν μια σφαγή άνευ προηγουμένου.

Το κέρδος από κάθε τέτοια επίθεση θα ήταν μερικά μέτρα, ίσως και μερικές εκατοντάδες μέτρα προς την αντίπαλη πλευρά, που συχνά θα χάνονταν όταν, μετά από μερικές μέρες, θα ακολουθούσε η αντεπίθεση της άλλης μεριάς.

Υπάρχουν κάποιες ενδιαφέρουσες ταινίες για το θέμα. Μια παλαιότερη, με τίτλο «Σταυροί στο Μέτωπο» (Paths of Glory, 1957), του Στάνλεϊ Κιούμπρικ, με τον Κερκ Ντάγκλας, και μια πιο πρόσφατη, με τίτλο «1917», που απεικονίζουν πολύ σωστά το δράμα των νεαρών ανδρών που βρέθηκαν να μάχονται σε ένα πραγματικό «σφαγείο».

Και ένα εξαιρετικό βιβλίο, με τίτλο «Ουδέν νεώτερον από το Δυτικό Μέτωπο», του Έριχ Μαρία Ρεμάρκ, που έγινε επίσης ταινία.

Εκατομμύρια νεαροί άνδρες, πολλοί σε ηλικίες 18–20 ετών, αλλά και μεγαλύτεροι, θυσιάστηκαν από στρατηγούς που συχνά σκέφτονταν ακόμη με όρους της εποχής του Ναπολέοντα.

Προς το τέλος αυτού του πολέμου είχε αρχίσει να διακρίνεται η αναγκαιότητα και η αποτελεσματικότητα δύο σχετικά καινούργιων όπλων.

Των τανκς και των αεροπλάνων.

Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος (1939–1945) θα μπορούσε να ονομαστεί «Ο Πόλεμος των Τανκς», δηλαδή των τεθωρακισμένων αρμάτων.

Ήταν τα τανκς που εισέβαλαν μέσα από τις Αρδένες, παρακάμπτοντας την περίφημη «Γραμμή Μαζινό», μια οχυρωμένη γραμμή κατά μήκος των γαλλικών συνόρων, στην οποία στηριζόταν η γαλλική άμυνα.

Οι Γάλλοι στρατηγοί δεν είχαν καταλάβει πόσο είχαν αλλάξει τα δεδομένα.

Και στον «Πόλεμο της Ερήμου» στη Βόρεια Αφρική, και στη γερμανική επίθεση στη Σοβιετική Ένωση, και στη σοβιετική αντεπίθεση στη συνέχεια, και στη συμμαχική προέλαση μετά την απόβαση στη Νορμανδία, τα τανκς έπαιξαν καθοριστικό ρόλο, σε συνεργασία βέβαια με την αεροπορία, το πυροβολικό και το πεζικό.

Στον Πόλεμο του Ειρηνικού, ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, ήταν κυρίως τα αεροπλανοφόρα, τα υπόλοιπα πλοία και η αεροπορία που καθόρισαν την εξέλιξη των συγκρούσεων.

Και στην τελική φάση του πολέμου εμφανίστηκε το πιο τρομερό όπλο που δημιούργησε ποτέ ο άνθρωπος.

Η Ατομική Βόμβα.

Οι δύο ατομικές βόμβες που έπεσαν στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, στις 6 και 9 Αυγούστου του 1945, σκότωσαν δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους σχεδόν ακαριαία. Οι θάνατοι συνεχίστηκαν τους επόμενους μήνες, ανεβάζοντας τον συνολικό απολογισμό σε περίπου 214.000 ανθρώπους μέχρι το τέλος εκείνης της χρονιάς, σύμφωνα με συχνά αναφερόμενες εκτιμήσεις.

Όποια εφεύρεση κι αν κάνει ο άνθρωπος, θα βρει κάποια εφαρμογή της και στον πόλεμο.

Το είχε πει, με διαφορετική βέβαια φιλοσοφική σημασία, αιώνες πριν ο Ηράκλειτος.

«Πόλεμος πάντων μὲν πατήρ ἐστι, πάντων δὲ βασιλεύς, καὶ τοὺς μὲν θεοὺς ἔδειξε τοὺς δὲ ἀνθρώπους, τοὺς μὲν δούλους ἐποίησε τοὺς δὲ ἐλευθέρους».

Ηράκλειτος

Με άλλα λόγια:

«Ο πόλεμος είναι πατέρας όλων και βασιλιάς όλων· άλλους τους αναδεικνύει θεούς, άλλους ανθρώπους, άλλους τους κάνει δούλους και άλλους ελεύθερους».

Ο Πόλεμος στο Βιετνάμ ήταν σε μεγάλο βαθμό πόλεμος της αεροπορίας και της ζούγκλας, αλλά και ένας εξαντλητικός ανταρτοπόλεμος.

Οι δύο αμερικανικοί πόλεμοι στο Ιράκ ήταν, ιδιαίτερα στην αρχική τους φάση, πόλεμοι της αεροπορικής υπεροχής και των ταχύτατων χερσαίων επιχειρήσεων.

Όταν εμφανίστηκαν τα drones στην Ουκρανία

Όταν οι Ρώσοι εισέβαλαν στην Ουκρανία, μάλλον νόμιζαν ότι βρίσκονταν ακόμη στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Επίσης, μάλλον είχαν υποτιμήσει πόσο δύσκολη θα ήταν η λεγόμενη υλικοτεχνική υποστήριξη μιας τόσο μεγάλης στρατιάς.

Τα περίφημα logistics.

Έτσι, μετά από μερικές μέρες, είδαμε αυτή την τεράστια φάλαγγα στρατιωτικών οχημάτων ακινητοποιημένη. Οι ελλείψεις καυσίμων και τροφίμων, οι μηχανικές βλάβες, τα προβλήματα ανεφοδιασμού και οι ουκρανικές επιθέσεις είχαν προκαλέσει τεράστιες δυσκολίες στην προέλαση.

Λίγο αργότερα άρχισαν να εμφανίζονται φωτογραφίες με σειρές από κατεστραμμένα ή εγκαταλειμμένα ρωσικά τανκς.

Οι Ουκρανοί είχαν χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά αντιαρματικά όπλα, πυροβολικό, ενέδρες και μη επανδρωμένα αεροσκάφη αναγνώρισης και επίθεσης.

Εκείνο που θα αποκαλυπτόταν σταδιακά, όμως, ήταν ακόμη πιο εντυπωσιακό.

Μικρά drones, πολλά από αυτά βασισμένα σε τεχνολογίες που μέχρι τότε συνδέαμε κυρίως με την ψυχαγωγία και τις αεροφωτογραφίσεις, άρχισαν να μετατρέπονται σε όπλα.

Καθώς ο πόλεμος συνεχιζόταν, η χρήση τους γινόταν ολοένα πιο εκτεταμένη και πιο αποτελεσματική.

Μικρά τηλεκατευθυνόμενα αεροσκάφη μπορούσαν πλέον να εντοπίζουν έναν στόχο, να μεταφέρουν εκρηκτικά ή ακόμη και να πέφτουν επάνω του.

Και πίσω από τα χειριστήρια βρίσκονταν συχνά νέοι άνθρωποι, εξοικειωμένοι με τις οθόνες, τις κάμερες και τα ηλεκτρονικά συστήματα.

Σιγά σιγά έγινε φανερό ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία θα γινόταν «Ο Πόλεμος των Drones».

Η εμπειρία στα video games μπορούσε να προσφέρει σε ορισμένους χειριστές ένα πλεονέκτημα εξοικείωσης με τα χειριστήρια και τις γρήγορες οπτικές αντιδράσεις.

Αλλά εδώ υπήρχε μια τρομακτική διαφορά.

Στα video games, όταν χάνεις, μπορείς να αρχίσεις από την αρχή.

Στον πραγματικό πόλεμο, όχι.

Ο πόλεμος στην εποχή μας

Φανταστείτε έναν νεαρό άνδρα να κάθεται μπροστά σε μια οθόνη.

Στα χέρια του κρατά ένα χειριστήριο. Μπροστά του βλέπει έναν χωματόδρομο, μερικά δέντρα, ένα μισογκρεμισμένο σπίτι. Στην άκρη της εικόνας εμφανίζεται μια μικρή ομάδα ανθρώπων. Ο νεαρός κινεί προσεκτικά το χειριστήριο. Η εικόνα πλησιάζει. Ένα σταυρόνημα εμφανίζεται πάνω στον στόχο.

Μερικά δευτερόλεπτα αργότερα ακολουθεί μια έκρηξη.

Η οθόνη γεμίζει καπνό.

Θα μπορούσε να είναι μια σκηνή από το Call of Duty, ένα από τα δημοφιλέστερα πολεμικά video games.

Μόνο που δεν είναι.

Ο νεαρός δεν βρίσκεται στο δωμάτιό του παίζοντας ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι. Είναι χειριστής ενός τηλεκατευθυνόμενου όπλου, κάπου στην Ουκρανία.

Και οι άνθρωποι που μόλις είδε να εξαφανίζονται από την οθόνη του δεν είναι ψηφιακοί χαρακτήρες.

Είναι πραγματικοί άνθρωποι.

Αυτό είναι το καινούργιο πρόσωπο του πολέμου.

Η επιχείρηση “Βιβάλντι”

Τον Οκτώβριο του 2026 ήρθαν στη δημοσιότητα πληροφορίες για μια ασυνήθιστη ουκρανική στρατιωτική επιχείρηση, με την κωδική ονομασία «Βιβάλντι».

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της βρετανικής Telegraph, το 3ο Σώμα Στρατού της Ουκρανίας ανέπτυξε μια μέθοδο που μέχρι πρόσφατα θα έμοιαζε με σκηνή από ταινία επιστημονικής φαντασίας.

Μεγάλα ιπτάμενα drones μετέφεραν μικρά επίγεια ρομπότ, εξοπλισμένα με εκρηκτικά, πίσω από τις ρωσικές γραμμές.

Τα ρομπότ απελευθερώνονταν στο έδαφος και συνέχιζαν την αποστολή τους τηλεκατευθυνόμενα.

Έτσι μπορούσαν να επιτεθούν σε εχθρικές θέσεις χωρίς να χρειάζεται να διακινδυνεύσουν Ουκρανοί στρατιώτες κατά την αρχική προσέγγιση.

Σύμφωνα με τους Ουκρανούς διοικητές, η επιχείρηση συνέβαλε στην εξουδετέρωση περίπου 3.000 Ρώσων στρατιωτών και στην ανάκτηση 124 τετραγωνικών χιλιομέτρων εδάφους. Οι αριθμοί αυτοί αποτελούν ισχυρισμούς της ουκρανικής πλευράς και δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Επίσης, δεν σημαίνουν ότι όλες οι απώλειες προκλήθηκαν αποκλειστικά από τα συγκεκριμένα ρομπότ.

Ωστόσο, η σημασία της επιχείρησης βρίσκεται πέρα από τον αριθμό των απωλειών.

Γιατί περιγράφει μια καινούργια μορφή στρατιωτικής δράσης.

Μια μηχανή μεταφέρει μια δεύτερη μηχανή, η οποία φτάνει στον στόχο της χωρίς να χρειάζεται να ακολουθήσει άνθρωπος την ίδια επικίνδυνη διαδρομή.

Και όταν ολοκληρωθεί η επίθεση, τότε μόνο προωθούνται οι στρατιώτες για να καταλάβουν το έδαφος.

Πρόκειται για μια αντιστροφή της παραδοσιακής λογικής του πολέμου.

Παλαιότερα, οι άνθρωποι προχωρούσαν πρώτοι και οι μηχανές τούς υποστήριζαν.

Τώρα, σε ορισμένες επιχειρήσεις, προχωρούν πρώτα οι μηχανές και ακολουθούν οι άνθρωποι.

Το πεδίο της μάχης είναι διάφανο

Για να καταλάβουμε γιατί συμβαίνει αυτή η αλλαγή, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε κάτι που έχει μεταμορφώσει τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Το πεδίο της μάχης έχει πάψει σε μεγάλο βαθμό να προσφέρει την προστασία της αορατότητας.

Κάποτε ένας στρατός μπορούσε να συγκεντρώσει χιλιάδες άνδρες, άρματα μάχης και οχήματα πίσω από έναν λόφο, μέσα σε ένα δάσος ή σε μια απομονωμένη περιοχή και να ετοιμάσει μια αιφνιδιαστική επίθεση.

Σήμερα, δεκάδες μικρά ιπτάμενα μηχανήματα παρακολουθούν συνεχώς το έδαφος.

Ένα όχημα που κινείται, μια ομάδα στρατιωτών που αλλάζει θέση, ακόμη και η δραστηριότητα γύρω από ένα πρόχειρο καταφύγιο μπορούν να εντοπιστούν από ψηλά.

Οι κάμερες μεταφέρουν την εικόνα σε χειριστές, οι οποίοι μπορούν να ζητήσουν πυρά πυροβολικού ή να κατευθύνουν ένα άλλο drone εναντίον του στόχου.

Δεν πρόκειται βέβαια για απόλυτη ορατότητα. Ο καιρός, το ανάγλυφο του εδάφους, οι παρεμβολές και η παραλλαγή εξακολουθούν να παίζουν σημαντικό ρόλο.

Αλλά η δυνατότητα απόκρυψης έχει περιοριστεί δραματικά.

Γι’ αυτό και οι μεγάλες συγκεντρώσεις στρατευμάτων έχουν γίνει εξαιρετικά επικίνδυνες.

Ο πόλεμος μετατρέπεται σε μια σύγκρουση μικρών ομάδων, διάσπαρτων θέσεων και αμέτρητων μη επανδρωμένων συστημάτων.

Το παράδοξο είναι ότι όσο περισσότερο βλέπουν οι στρατοί, τόσο δυσκολότερο γίνεται να κινηθούν.

Ο στρατιώτης που δεν πατά στο πεδίο της μάχης

Τα επίγεια ρομπότ δεν είναι όλα πολεμικά.

Ορισμένα μεταφέρουν πυρομαχικά. Άλλα τρόφιμα, νερό, μπαταρίες ή ιατρικό υλικό. Κάποια χρησιμοποιούνται για την απομάκρυνση τραυματιών από περιοχές όπου μια ανθρώπινη ομάδα διάσωσης θα διέτρεχε τεράστιο κίνδυνο.

Αυτή είναι η λιγότερο θεαματική, αλλά ίσως η πιο ανθρώπινη πλευρά της στρατιωτικής ρομποτικής.

Μια μηχανή μπορεί να χαθεί.

Ένας άνθρωπος δεν αντικαθίσταται με μια καινούργια παραγγελία από το εργοστάσιο.

Από αυτή την άποψη, η τεχνολογία προσφέρει ένα πραγματικό πλεονέκτημα: μπορεί να μειώσει την έκθεση των στρατιωτών στον θάνατο.

Αλλά υπάρχει και η αντίθετη όψη.

Η ίδια μηχανή που μεταφέρει έναν τραυματία μπορεί, με διαφορετικό εξοπλισμό, να μεταφέρει ένα πολυβόλο ή μια εκρηκτική κεφαλή.

Και εδώ αρχίζει το δυσκολότερο ερώτημα.

Τι συμβαίνει όταν ο πόλεμος παύει να απαιτεί τη φυσική παρουσία εκείνου που σκοτώνει;

Η ψυχολογική απόσταση

Στην ιστορία του πολέμου, τα όπλα αύξαναν σταδιακά την απόσταση ανάμεσα σε εκείνον που τα χρησιμοποιούσε και στον άνθρωπο που χτυπούσαν.

Το σπαθί απαιτούσε φυσική εγγύτητα.

Το τόξο επέτρεψε στον πολεμιστή να σκοτώνει από απόσταση.

Το πυροβόλο όπλο μεγάλωσε αυτή την απόσταση.

Το πυροβολικό μπορούσε να καταστρέφει στόχους που ο χειριστής του δεν έβλεπε ποτέ.

Οι πύραυλοι επέτρεψαν πλήγματα εκατοντάδες ή χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Τα drones πρόσθεσαν κάτι διαφορετικό.

Ο χειριστής μπορεί να βρίσκεται μακριά από τον στόχο, αλλά να τον παρακολουθεί από πολύ κοντά μέσα από μια κάμερα.

Μπορεί να δει έναν άνθρωπο να περπατά, να τρέχει, να κρύβεται.

Μπορεί να παρακολουθήσει τις τελευταίες στιγμές του.

Και αμέσως μετά να επιστρέψει στην καθημερινότητά του.

Αυτή η παράξενη συνύπαρξη απόστασης και οπτικής εγγύτητας δημιουργεί ένα καινούργιο ψυχολογικό περιβάλλον.

Η οθόνη μπορεί να κάνει τη βία να μοιάζει με παιχνίδι. Δεν σημαίνει όμως ότι όλοι οι χειριστές τη βιώνουν έτσι. Η συνεχής παρακολούθηση πραγματικών ανθρώπων και των συνεπειών μιας επίθεσης μπορεί επίσης να προκαλέσει έντονο ψυχικό τραύμα.

Το πρόβλημα επομένως δεν είναι απλώς ότι ο χειριστής βρίσκεται μακριά.

Είναι ότι η τεχνολογία μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται την πράξη του.

Ο πόλεμος ως  video game

Τα σύγχρονα ηλεκτρονικά παιχνίδια έχουν αποκτήσει έναν εκπληκτικό ρεαλισμό.

Οι εικόνες, οι κινήσεις, οι ήχοι και οι εικονικοί κόσμοι τους μπορούν να πλησιάσουν εντυπωσιακά την πραγματικότητα.

Την ίδια στιγμή, τα πραγματικά πολεμικά συστήματα χρησιμοποιούν οθόνες, χειριστήρια, ψηφιακούς χάρτες, αισθητήρες και περιβάλλοντα εργασίας που συχνά θυμίζουν παιχνίδια.

Η ομοιότητα όμως κρύβει μια θεμελιώδη διαφορά.

Στο video game, όταν τελειώσει η παρτίδα, μπορείς να ξαναρχίσεις.

Στον πόλεμο δεν υπάρχει επανεκκίνηση.

Και η εξοικείωση με την τεχνολογία δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ηθικής αποστασιοποίησης.

Ένας άνθρωπος μπορεί να χειρίζεται ένα drone με την ίδια τεχνική άνεση που χειρίζεται ένα παιχνίδι, αλλά να γνωρίζει απολύτως ότι η αποστολή του έχει πραγματικές συνέπειες.

Ακριβώς γι’ αυτό το ερώτημα είναι πιο σύνθετο από όσο φαίνεται.

Μήπως η ευκολία της τεχνολογίας διευκολύνει και την απόφαση για χρήση βίας;

Ή μήπως, αντίθετα, η καλύτερη παρακολούθηση του στόχου επιτρέπει σε έναν προσεκτικό χειριστή να αποφύγει λάθη που παλαιότερα θα ήταν αναπόφευκτα;

Η απάντηση εξαρτάται από τον άνθρωπο, τους κανόνες εμπλοκής, τη διοίκηση και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται η τεχνολογία.

Και μετά έρχεται η τεχνητή νοημοσύνη

Μέχρι εδώ μιλάμε κυρίως για τηλεκατευθυνόμενα συστήματα.

Υπάρχει ένας άνθρωπος που παρακολουθεί, κατευθύνει και παίρνει την τελική απόφαση.

Αλλά η Τεχνητή Νοημοσύνη εισάγει μια πολύ πιο ριζική δυνατότητα.

Τη μηχανή που δεν περιμένει κάθε εντολή από τον χειριστή της.

Ήδη οι αλγόριθμοι μπορούν να βοηθούν στην αναγνώριση αντικειμένων, στην ανάλυση εικόνων, στην πλοήγηση και στην επεξεργασία μεγάλων ποσοτήτων πληροφοριών.

Η αυτοματοποίηση μπορεί να κάνει τα συστήματα ταχύτερα και λιγότερο εξαρτημένα από τη συνεχή επικοινωνία με τον χειριστή.

Υπάρχει όμως μια κρίσιμη διαφορά ανάμεσα σε ένα σύστημα που αναγνωρίζει έναν πιθανό στόχο και σε ένα σύστημα που αποφασίζει μόνο του να επιτεθεί.

Το πρώτο υποστηρίζει μια ανθρώπινη απόφαση.

Το δεύτερο μπορεί να αντικαταστήσει την ανθρώπινη απόφαση.

Και εκεί το πρόβλημα παύει να είναι αποκλειστικά τεχνολογικό.

Γίνεται ηθικό, νομικό και φιλοσοφικό.

Η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού έχει προειδοποιήσει ότι τα αυτόνομα οπλικά συστήματα δημιουργούν σοβαρούς κινδύνους όταν επιλέγουν και προσβάλλουν στόχους χωρίς περαιτέρω ανθρώπινη παρέμβαση.

Ζητά διεθνώς δεσμευτικούς περιορισμούς, ιδιαίτερα για τα απρόβλεπτα συστήματα και για εκείνα που σχεδιάζονται να στοχεύουν ανθρώπους.

Γιατί το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο δεν εξαφανίζεται όταν στη θέση του στρατιώτη εμφανίζεται ένας αλγόριθμος.

Οι άνθρωποι εξακολουθούν να έχουν την ευθύνη για τη χρήση των όπλων.

Αλλά ποιος ακριβώς θα λογοδοτεί όταν ένα αυτόνομο σύστημα κάνει λάθος;

Ο προγραμματιστής;

Ο κατασκευαστής;

Ο αξιωματικός που έδωσε την εντολή να ενεργοποιηθεί;

Ή ο πολιτικός που αποφάσισε να το χρησιμοποιήσει;

Ο πόλεμος του αύριο

Η «Επιχείρηση Βιβάλντι» δεν σημαίνει ότι οι ανθρώπινοι στρατοί καταργούνται.

Ακόμη και στο συγκεκριμένο ουκρανικό παράδειγμα, μετά τη δράση των ρομπότ χρειάστηκαν άνθρωποι για να καταλάβουν και να κρατήσουν τις θέσεις.

Ο πόλεμος εξακολουθεί να αφορά ανθρώπους, εδάφη, πολιτικές αποφάσεις, κοινωνίες και οικονομίες.

Αλλά η σχέση ανθρώπου και μηχανής αλλάζει με μεγάλη ταχύτητα.

Είναι πιθανό οι μελλοντικές στρατιωτικές επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν όλο και περισσότερα συνεργαζόμενα μη επανδρωμένα συστήματα, στον αέρα, στην ξηρά και στη θάλασσα.

Και όσο περισσότερο αυτοματοποιούνται αυτά τα συστήματα, τόσο μεγαλύτερη θα γίνεται η πίεση να αυτοματοποιηθεί και η ίδια η απόφαση για επίθεση.

Επειδή στον πόλεμο η ταχύτητα αποτελεί πλεονέκτημα.

Και ένας αλγόριθμος μπορεί να επεξεργάζεται ορισμένες πληροφορίες ταχύτερα από έναν άνθρωπο.

Όμως η ταχύτητα δεν είναι το ίδιο πράγμα με την κρίση.

Και η αποτελεσματικότητα δεν είναι το ίδιο πράγμα με την ηθική.

Ίσως λοιπόν η μεγαλύτερη αλλαγή που φέρνει η Τεχνητή Νοημοσύνη στον πόλεμο να μην είναι η δημιουργία πιο ισχυρών όπλων.

Ίσως να είναι ότι για πρώτη φορά στην ιστορία θα μπορούσαμε να παραδώσουμε σε μηχανές ένα μέρος της απόφασης για την αφαίρεση ανθρώπινης ζωής.

Και τότε ο τίτλος αυτού του άρθρου θα αποκτήσει μια πολύ πιο ανησυχητική σημασία.

Γιατί μέχρι σήμερα, όταν ο πόλεμος μοιάζει με video game, υπάρχει τουλάχιστον ένας άνθρωπος που κρατά το χειριστήριο.

Το πραγματικά τρομακτικό ερώτημα είναι τι θα συμβεί όταν δεν θα χρειάζεται πια κανείς να το κρατά.