Gerda Wegener | Η φεμινίστρια της Art Deco

Σήμερα η Gerda Wegener είναι περισσότερο γνωστή για τη φεμινιστική τέχνη και την απεικόνιση του λεσβιασμού. Ήταν επίσης παντρεμένη με την Einar Wegener, η οποία μετά την επέμβαση αλλαγής φύλου έγινε η πρώτη γνωστή τρανς καλλιτέχνιδα, η Lili Elbe. Ο γάμος τους αργότερα δραματοποιήθηκε στο βιβλίο του David Habershoff το 2000 The Danish Girl και στην ομώνυμη ταινία του 2015.

Gerda Wegener, Ulla Poulsen, γ. 1930.

Tα πρώτα χρόνια

H Gerda Marie Fredrikke Gottlieb γεννήθηκε στις 15 Μαρτίου 1886, στη μικροσκοπική επαρχία Hammelev της Δανίας και μεγάλωσε στην ελαφρώς μεγαλύτερη πόλη Hobro. Η ζωή της στη μικρή πόλη ως κόρη κληρικού και οι καλλιτεχνικές της κλίσεις την άφησαν να λαχταράει για περισσότερα. Έφυγε από το σπίτι σε ηλικία 17 ετών για να εγγραφεί στη Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών της Δανίας στην Κοπεγχάγη. Εργάστηκε ως επιτυχημένη εικονογράφος μόδας για περιοδικά όπως η Vogue και ζωγράφιζε επίσης ερωτικές εικόνες γυναικών. Παντρεύτηκε τον συνάδελφό της καλλιτέχνη Einar Wegener, ο οποίος έγινε η Lili Elbe, ένα από τα πρώτα τεκμηριωμένα άτομα που υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση αλλαγής φύλου.

Η Gerda και ο Wegener παντρεύτηκαν σύντομα σε ηλικία 19 και 22 ετών, αντίστοιχα, και η καριέρα της Gerda άρχισε να απογειώνεται. 

Το 1904, το έργο της  παρουσιάστηκε στην Γκαλερί Τέχνης Charlottenborg (η επίσημη γκαλερί εκθέσεων της Βασιλικής Ακαδημίας Τέχνης της Δανίας) αλλά χωρίς φανφάρες. Το 1907, ωστόσο, η τέχνη της ήρθε στο προσκήνιο αφού κέρδισε έναν διαγωνισμό σχεδίου στο Politiken, μια δανέζιικη εφημερίδα. Από εκεί μπόρεσε να χτίσει την καριέρα της εικονογραφώντας για γυναικεία περιοδικά μόδας, τα οποία ενσωμάτωναν μια ευαισθησία Art Deco σε όλες τις σελίδες τους.

Οι πίνακες της βιομηχανίας μόδας της Wegener παρουσίαζαν όμορφες γυναίκες με κομψά ρούχα, φορώντας κοντές μπομπίνες με σαρκώδη χείλη και μάτια σε σχήμα αμυγδάλου. Το κοινό δεν γνώριζε ότι το πρόσωπο που έκανε μόντελινγκ για την Wegener ήταν ο σύζυγός της, Einar, ο οποίος πόζαρε με γυναικεία ρούχα. Αυτές οι εμπειρίες μόντελινγκ επέτρεψαν στον Einar να συμβιβαστεί με την πραγματική του ταυτότητα φύλου και αμέσως μετά άρχισε να ζει τη ζωή του ως γυναίκα. Αργότερα υιοθέτησε το όνομα Lili Elbe και αποφάσισε να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση αλλαγής φύλου στις αρχές της δεκαετίας του 1930 – έγινε ένας από τους πρώτους ανθρώπους που το έκαναν στην ιστορία. Όταν κυκλοφόρησε η είδηση ​​ότι οι πίνακες της Wegener με γυναίκες υψηλής μόδας ήταν στην πραγματικότητα καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις ενός άνδρα, το σκάνδαλο με το φύλο ήταν υπερβολικό για τη μικρή πόλη της Κοπεγχάγης. Μαζί με τη σύζυγό της που ζούσε τώρα ως Lili, το ζευγάρι ακολούθησε έναν λεσβιακό τρόπο ζωής στην πιο φιλελεύθερη πόλη του Παρισιού το 1912. 

Gerda Wegener, Πασιέντζα, 1928

H τέχνη της Wegener

H Wegener παρουσίαζε τακτικά κομψές και υψηλής ποιότητας γυναίκες με πολυτελή ρούχα, που συχνά απεικονίζονται να απολαμβάνουν τον πλούτο τους. Όταν ένα από τα μοντέλα της Wegener έπρεπε να ακυρώσει την τελευταία στιγμή, η Einar φόρεσε γυναικεία ρούχα και πόζαρε για εκείνη. Ανακάλυψε ότι του άρεσε να ντύνεται γυναικεία, υιοθετώντας αργότερα το όνομα Lili, και έγινε ένα από τα αγαπημένα της μοντέλα.

Gerda Wegener, Πορτρέτο της Lili Elbe με βεντάλια με πράσινο φτερό, 1920. Gerda Wegener, Lili Elbe 1928, Wellcome Collection, Λονδίνο, UK.

Η πρωτοποριακή χειρουργική επέμβαση

Στη δεκαετία του 1930, η Lili Elbe υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση αλλαγής φύλου,μια από τις πρώτες τεκμηριωμένες περιπτώσεις της διαδικασίας στον κόσμο. Μετά τη δημοσιοποίηση του χειρουργείου, ο βασιλιάς της Δανίας ακύρωσε τον γάμο της Gewerda και της Lili. Οι δυο τους παρέμειναν κοντά μέχρι τον πρόωρο θάνατο της Elbe το 1931 κατά την τέταρτη και τελευταία της επέμβαση.

Λεσβιακή Ερωτική Τέχνη

Το 1912, το ζευγάρι εγκατέλειψε τη συντηρητική Κοπεγχάγη και μετακόμισε στο Παρίσι όπου ο Einar άρχισε να ζει ανοιχτά ως Lili Elbe. Η Wegener άρχισε να ρισκάρει και με τη δική της τέχνη, δημιουργώντας σεξουαλικές εικόνες όμορφων γυναικών.

Gerda Wegener, Δύο γυναίκες σε ένα παράθυρο, γ. 1920

Gerda Wegener, Κούκος, γ. 1920

Gerda Wegener, Butterfly, 1920

Με τη νέα της ζωή ως λεσβία στην πρωτοποριακή πόλη του Παρισιού, η τέχνη της Wegener έγινε πολύ πιο επικίνδυνη. Εκτός από το πορτρέτο της στον κόσμο της μόδας που παρουσιάστηκε στη Vogue, στο La Vie Parisienne, καθώς και στο διανοητικά ελίτ Journal des Dames et des Modes, η Wegener άρχισε να ζωγραφίζει γυμνές γυναίκες συχνά σε σεξουαλικές πόζες. Μερικές φορές κατηγοριοποιούνται ως «λεσβιακή ερωτική», αυτές οι αισθησιακές εικονογραφήσεις σε στυλ Art Deco αποτυπώθηκαν σε παράνομα βιβλία τέχνης. Οι ερωτικοί πίνακές της βρήκαν επίσης το δρόμο τους σε αμφιλεγόμενες εκθέσεις τέχνης, οι οποίες κατά καιρούς προκάλεσαν αντιδράσεις στο κοινό. 

H Wegener απολάμβανε τη φήμη και τη δημοτικότητα που το συνόδευε. Διοργάνωνε πλούσια, υπερβολικά πάρτι και έγινε γνωστή καλλιτέχνις στη Γαλλία και τη Δανία. Ωστόσο, η δημόσια επιτυχία της είχε τις συνέπειές της: αφού ο Christian X, ο βασιλιάς της Δανίας αντιλήφθηκε τον γάμο της με τον Elbe, ο οποίος είχε γίνει νόμιμα γυναίκα, κήρυξε τον γάμο τους άκυρο. Το 1930, λόγω των νομικών ζητημάτων που τους ταλαιπωρούσαν από την απόφαση του βασιλιά, το ζευγάρι θεώρησε ότι ήταν καλύτερο να ακολουθήσει χωριστούς δρόμους και το έκανε ευγενικά.

Tα τελευταία χρόνια και το τέλος της Wegener

Μετά τον χωρισμό από την Elbe, η Wegener παντρεύτηκε τον Ταγματάρχη Fernando Porta, Ιταλό αξιωματικό, αεροπόρο και διπλωμάτη, και μετακόμισε μαζί του στο Μαρόκο. Ωστόσο, ο γάμος ήταν βραχύβιος και το ζευγάρι χώρισε το 1936. 

Δείχνοντας τη συνεχή υποστήριξή της στην Elbe, η Wegener φέρεται να της έστελνε λουλούδια σε τακτική βάση. H Wegener ήθελε επίσης να ενθαρρύνει την Elbe να αισθανθεί καλύτερα καθώς η τελευταία ανέρρωνε από την τελευταία της χειρουργική επέμβαση που θα είχε ολοκληρώσει την επανατοποθέτησή της. Ωστόσο, η χειρουργική επέμβαση δεν πήγε όπως είχε προγραμματιστεί, και ως αποτέλεσμα, η Elbe πέθανε το 1931. Η Wegener επηρεάστηκε βαθιά από τον θάνατο της Elbe. Όταν επέστρεψε στη Δανία το 1939, η τέχνη της δεν είχε πια στυλ και δυσκολευόταν οικονομικά. Κάποτε μια εξαιρετικά επιτυχημένη avant-garde καλλιτέχνης, η Gerda πουλούσε τώρα φτηνές, ζωγραφισμένες στο χέρι χριστουγεννιάτικες κάρτες. Η τελευταία της έκθεση τέχνης κατά τη διάρκεια της ζωής της ήταν στην Κοπεγχάγη το 1939. H  Wegener πέθανε μόνh λίγο μετά το 1940. 

Βραβεία και αναγνώριση

Αν και η Gerda Wegener κέρδισε μερικά βραβεία κατά τη διάρκεια της ζωής της (κέρδισε το πρώτο βραβείο σε έναν διαγωνισμό του 1908 με θέμα το «θηλυκό ιδανικό», για παράδειγμα) καθώς και δύο χρυσά μετάλλια στην Παγκόσμια Έκθεση του 1925 στο Παρίσι, τη στιγμή του θανάτου της το 1940 το έργο της είχε σε μεγάλο βαθμό πέσει σε δυσμένεια. Όπως πολλές γυναίκες καλλιτέχνες που ζούσαν έξω από τα όρια της κοινωνίας της μεσαίας τάξης, το έργο της δεν έλαβε την κριτική που δικαίως άξιζε παρά μόνο αρκετές δεκαετίες μετά τον θάνατό της. Το 2016 το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης Άρκεν στην Κοπεγχάγη γιόρτασε τη Wegener με τη μεγαλύτερη έκθεση έργων της μέχρι σήμερα.

Gerda Wegener, Τρεις γυναίκες κάτω από μια ομπρέλα, γ. 1920-29

Βιβλία, Ταινία και Έκθεση

Η ιστορία της Wegener και της Elbe συνεχίζει να γοητεύει στη σελίδα και στην ταινία Man Into Woman, η ιστορία της Lili Elbe που επιμελήθηκε ο Niels Hoyer, φίλος της Wegener και της Elbe, δημοσιεύτηκε το 1933 και επανεκδόθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1950. Το 2000, ο συγγραφέας David Ebershoff πλασματοποίησε την ιστορία της Elbe στο μυθιστόρημα The Danish Girl, το οποίο διασκευάστηκε σε ταινία του 2015, με πρωταγωνιστή τον  Eddie Redmayne ως Elbe και την Alicia Vikander ως Wegener. Τον Νοέμβριο του 2015, η τέχνη της Wegener εκτέθηκε στο Arken Museum of Modern Art στην Κοπεγχάγη.