Zbigniew Preisner | Η μουσική ιδιοφυία που με τον Ύμνο της Αγάπης ‘πάτησε’ στον λόγο του Αποστόλου Παύλου

O πολυβραβευμένος Πολωνός δημιουργός θεωρείται μια δημιουργική ιδιοφυΐα της εποχής του για την ικανότητά του να διεισδύει στα είδη της κλασικής και της κινηματογραφικής μουσικής. Τα άλμπουμ του δε, έχουν πουλήσει περισσότερα από 2 εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο.

Πρόκειται για έναν  ιδιαίτερα χαρισματικό άνθρωπο που καταφέρνει με τις εκπληκτικές μελωδίες του να μαγεύει τους ακροατές του. Γεννήθηκε στο Μπιέλσκο-Μπιάλα  στη νότια Πολωνία. Σπούδασε Ιστορία και Φιλοσοφία στο πανεπιστήμιο της Κρακοβίας, δεν άργησε όμως να καταλάβει ότι εκείνο που τον ενδιέφερε περισσότερο από όλα ήταν η τέχνη που υπηρέτησε με τον ωραιότερο τρόπο…

Ιδιαίτερο έργο στη δισκογραφία του θεωρείται το άλμπουμ-αφιέρωμα στη μνήμη του Kieslowski με τον τίτλο” Ρέκβιεμ για τον φίλο μου”, που κυκλοφόρησε τον Οκτώβριο του 1998. Έχει κερδίσει πολλά διεθνή βραβεία. Aνάμεσά τους : την Αργυρή Άρκτο του κινηματογραφικού φεστιβάλ του Βερολίνου  το 1998 και το βραβείο Σεζάρ της Γαλλικής Ακαδημίας Κινηματογράφου το 1995 και το 1996, της οποίας είναι μέλος.

Η περίφημη τριλογία του, του Krzysztof Kieślowski, Τρία Χρώματα, για την οποία έγραψε τη μουσική ο Preisner,  είναι  μία από τις καλύτερες ευρωπαϊκές ταινίες που άφησε παρακαταθήκη στην Έβδομη Τέχνη. Αποτελείται από τις Μπλε, Λευκή, Κόκκινη, οι οποίες κυκλοφόρησαν την περίοδο 1993-1994.  Με το τρίτο μέρος, δε, ήταν υποψήφιος για Όσκαρ σκηνοθεσίας.

Ήταν ένα θαύμα σε μια κομμουνιστική χώρα

O Preisner ήταν εντελώς αυτοδίδακτος. Γεννημένος το 1955, αντιμετώπισε μια δύσκολη παιδική ηλικία σε ένα κατεστραμμένο από τον πόλεμο πολωνικό χωριό και περιορίστηκε να εξερευνήσει το παλιό αρμόνιο του πατέρα του. Αποφάσισε να συμπληρώσει τα μαθήματα ιστορίας του στο Πανεπιστήμιο της Κρακοβίας με μουσική αυτοεκπαίδευση και την ενορχήστρωσε διαβάζοντας παρτιτούρες σε ραδιοφωνικούς ήχους, μεταγράφοντας και ξαναγράφοντας τμήματα για να ενισχύσει το πρωτότυπο. Γύρω στο 1977, ανακάλυψε και άρχισε να εξερευνά τη σκηνή του καμπαρέ της Κρακοβίας πριν προχωρήσει σε μεγαλύτερα έργα. Η συνάντησή του με τον Kieślowski το 1988 σηματοδότησε την αρχή της έκρηξης της καριέρας του.

Χρησιμοποιεί ψευδώνυμο

 Πριν από τέσσερις δεκαετίες, ο εξηνταεπτάχρονος πλέον Zbigniew ονειρευόταν αυτό το ψευδώνυμο που θυμίζει Ολλανδία ως επαγγελματικό alter ego. Σε εκείνο το σημείο, μόνο ο στενός φίλος και σεβαστός σκηνοθέτης Krzysztof Kieslowski –με τον οποίο ο Preisner συνδέθηκε με μια κοινή αγάπη για την Ολλανδία– γνώριζε το μυστικό του. Οι δυο τους γνωρίστηκαν όταν ο άσημος τότε Preisner συμφώνησε το 1988, να συνθέσει παρτιτούρες για τον Δεκάλογο. Η επιτυχία του έργου τον οδήγησε στο σωστό δρόμο στη βιομηχανία της μουσικής ταινιών και του εξασφάλισε μια σημαντική θέση δίπλα στην καρέκλα του σκηνοθέτη. Το Van den Budenmayer του αποδόθηκε σε διάφορα έργα, όπως το The Double Life of Véronique. 

Ο καλύτερος φίλος του ήταν ο συνεργάτης του

Μαζί, ο Kieslowski και ο Preisner συνέθεσαν ένα δυναμικό δίδυμο. Έγιναν γνωστοί ως κινηματογραφικά «πνευματικά αδέρφια». Σε συνεντεύξεις, ο Preisner περιγράφει τον Kislovsky όχι μόνο ως έναν έξυπνο σκηνοθέτη αλλά και ως μια πραγματικά απολαυστική παρέα. Kάποιον με τον οποίο μπορούσε να κάνει ανόητα αστεία, να κάνει σκι και να ρίξει βότκα, γενικότερα να εμπιστευτεί και να μοιραστεί πολλά. Ο Preisner έχει δηλώσει ότι «στη ζωή του υπήρχαν μόνο πολύ λίγοι άνθρωποι που ήθελε να περάσει χρόνο μαζί τους – ένας από αυτούς ήταν ο Krzysztof».

Το 1996, η εννιάχρονη συνεργασία και ο στενός δεσμός τους διακόπηκε απότομα όταν ο Kieślowski πέθανε μετά από καρδιακή προσβολή, σε ηλικία 54 ετών. Συντετριμμένος, ο Preisner έγραψε σενάρια οργάνων και φωνητικών τμημάτων για το Requiem for my Friend, τη συμφωνία που είναι πλέον συνώνυμη με το όνομά του. Αργότερα επέκτεινε το έργο σε ένα πλήρες ζωντανό ορχηστρικό ρέκβιεμ, ωθώντας τη μετάβασή του στο χώρο της κλασικής μουσικής. Το συγκλονιστικό κομμάτι έκανε πρεμιέρα στις 19 Μαρτίου 1999 στο Royal Festival Hall του Λονδίνου.

Έχει τις ρίζες του στο πολωνικό έδαφος

Σήμερα, δεν υπάρχει αμφιβολία για το επίτευγμα του Preisner, να γράφει για κάθε όργανο στην ορχήστρα, ακόμη και για ποτήρια κρασιού. Τα αριστουργήματά του του έχουν κερδίσει διακρίσεις, όπως το Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, η Αργυρή Άρκτος, δύο Σεζάρ από τη Γαλλική Ακαδημία Κινηματογράφου και ένα Βραβείο του Υπουργού Εξωτερικών το 1992 για την εξαιρετική παρουσίαση του Πολωνικού Πολιτισμού.

Παρά τις πολυάριθμες προσφορές, ωστόσο, ο Preisner δεν έχει φύγει ποτέ από την Πολωνία και είναι ανένδοτος ενάντια στην αγορά της φαντασίας του Χόλιγουντ. Ενώ του αρέσουν οι Αμερικανοί σκηνοθέτες Francis Ford Coppola και Martin Scorsese, παρά τα χρήματα και τη φήμη, ο Preisner αρνείται σθεναρά να προσεγγίσει το Χόλιγουντ. Αντίθετα, ασχολείται με τον ευρωπαϊκό κινηματογράφο και διεκδικεί τη μουσική του υπεροχή έναντι των αμερικανικών ταινιών.

Το κίνητρο στη μουσική του 

O Preisner έχει αναγνωρίσει το ρόλο ορισμένων εμπειριών στην άσκηση της καλλιτεχνικής του φλέβας. Παρακολουθώντας τη δεκαετία του `90 στο Μουσείο Yad Vashem στην Ιερουσαλήμ, το οποίο απεικονίζει νεαρά θύματα του Ολοκαυτώματος, ήταν βαθιά σοκαρισμένος και αναγκάστηκε να απεικονίσει τα συναισθήματά του μουσικά – αλλά διαπίστωσε ότι δεν μπορούσε να αποτυπώσει επαρκώς το βαθύ συναίσθημά του σε κανένα έργο. Έτσι περίμενε χρόνια να ωριμάσει αυτή η συναισθηματική ώθηση σε μια συγκεκριμένη μελωδία. Λίγο αργότερα, αποκάλυψε τα Ημερολόγια της Rutka Laskier και Dawid Rubinowicz, αυτό που αποκαλεί Πολωνικά ισοδύναμα του ημερολογίου της Anna Frank. Αυτή η ανακάλυψη εκτόξευσε ένα ελατήριο κινήτρων που τελικά δημιούργησε το στούντιο άλμπουμ του Diaries of Hope.

Η περίφημη τριλογία του Kieslowski

H εκπληκτική μουσική  της εν λόγω τριλογίας είναι δημιουργία του Zbigniew Preisner.  Η επιλογή των τριών χρωμάτων δεν είναι τυχαία, καθώς είναι τα χρώματα της γαλλικής σημαίας και η ιστορία της είναι αρκετά  βασισμένη στις πολιτικές και ιδεολογικές έννοιες των χρωμάτων της, προερχόμενα από την εποχή της  Γαλλικής Επανάστασης. Το μπλε συμβολίζει την ελευθερία, το λευκό την ισότητα και το κόκκινο την αδελφοσύνη. Η Μπλε ταινία του Kieslowski, αποτελεί το πρώτο μέρος της τριλογίας και πρόκειται για ένα μοναδικό άγγιγμα στην ψυχή. Ο σκηνοθέτης κατάφερε να διεισδύσει και να ανιχνεύσει κάθε μονοπάτι της, με ασύγκριτη ευαισθησία. Σε αυτήν την ταινία, αναδεικνύει τη μούσα του, πρωταγωνίστρια Juliette Binoche. Δημιουργεί εκπληκτικά, αριστοτεχνικά φωτογραφικά καρέ στην οθόνη, με το μπλε χρώμα κάθε φορά να κυριαρχεί. Με απλότητα που συγκινεί, μοιραζόμαστε τα συναισθήματα και τη μοίρα της ηρωίδας, η οποία βιώνει την απώλεια. Ένας θάνατος που με συγκλονιστικό τρόπο φέρνει σταδιακά την αναγέννηση μέσα της και μια νέα αρχή στη ζωή της. Πετυχαίνει κάτι πραγματικά σπουδαίο: να απελευθερωθεί από τη μνήμη, από το παρελθόν που που την πληγώνει. Πώς το καταφέρνει αυτό; Με το μεγαλύτερο όπλο της. Την αγάπη που είναι το μοναδικό μέσο για τη λύτρωση και τέλος για την κάθαρση. Η μουσική με την  υπογραφή του διάσημου αυτοδίδακτου Πολωνού συνθέτη, Zbigniew Preisner, δεν μπορεί παρά να αναδεικνύει ακόμα περισσότερο την ταινία. Μεταξύ τους υπάρχει ένα άριστο δέσιμο που ίσως δεν έχει ξανασυμβεί ποτέ στην ιστορία του κινηματογράφου. Τα κρεσέντο που δημιουργεί ο  Preisner, ακολουθώντας με αισθαντικότητα “τα βήματα” της ηρωίδας αριστοτεχνικά, είναι μοναδικά. Η μουσική του παίζει καταλυτικό ρόλο στο να προκληθούν έντονα συναισθήματα συγκίνησης. Οι νότες του μελωδικές, με χρώματα που μας οδηγούν σε εναλλακτικά σε φόρτιση, αγαλλίαση, ελπίδα, ακόμα κι εξαγνισμό.

Η μουσική για το tango που  έγραψε ο Preisner, είναι από τις ωραιότερες που έχουν γραφτεί… Ονειρική, νοσταλγική, σε ταξιδεύει μακριά… Σε άλλες εποχές, μαγικές, ρομαντικές… διαφορετικές από αυτό που ζούμε σήμερα…