Πορτρέτο Arnolfini | Το αριστούργημα του Jan van Eyck με τους κρυμμένους συμβολισμούς

Ο Jan van Eyck υπήρξε ένας λαμπρός εκπρόσωπος της τέχνης της Πρώιμης Βόρειας Αναγέννησης. Ο Φλαμανδός καλλιτέχνης ήταν ένας από τους ιδρυτές της πρώιμης ολλανδικής ζωγραφικής, καθώς και ένας από τους πρώτους ζωγράφους που υπέγραψαν τους καμβάδες τους. Τα έργα του διακρίθηκαν με τις πολύ ακριβείς αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες και την απίστευτη ακρίβεια, γεγονός που έκανε τους ειδικούς να πιστεύουν ότι ο καλλιτέχνης χρησιμοποιούσε οπτικό εξοπλισμό.

Το έργο τέχνης του Jan van Eyck ήταν ένας συνδυασμός του μεσαιωνικού στυλ τέχνης με τον ρεαλισμό. Οι κριτικοί τέχνης σημειώνουν ότι ο καλλιτέχνης επηρεάστηκε από τα έργα των Tommaso da Modena και Robert Kampen. Ο πειραματιστής van Eyck εξέπληξε τους θαυμαστές του με απίστευτη ακρίβεια, στην ρεαλιστική απεικόνιση υλικών και φωτός.

Γεννημένος στο Βέλγιο κάποια στιγμή στη δεκαετία του 1380, ο Jan van Eyck έγινε ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες στις Κάτω Χώρες, και μάλιστα σε ολόκληρη την Ευρώπη.

 Το πιο εξέχον έργο του, Το πορτρέτο του Arnolfini παραμένει ένα σύμβολο της Βόρειας Αναγέννησης – ενσωματώνοντας πολλά από τα αισθητικά ιδανικά και τις τεχνικές καινοτομίες της εποχής. Η ανορθόδοξη τοποθέτηση της υπογραφής του Van Eyck ακριβώς από πάνω υποδηλώνει ότι ένας από τους άνδρες μπορεί να είναι ο ίδιος ο καλλιτέχνης.

Η τέχνη μεταδίδει στον θεατή ένα επιδιωκόμενο μήνυμα ή δήλωση. Συχνά φαίνεται να είναι σκοτεινό και αρχικά δεν γίνεται αντιληπτό από το κοινό για το οποίο προορίζεται. Ορισμένα έργα είναι τόσο γεμάτα κρυφό νόημα που απαιτούν επεξήγηση για να γίνουν κατανοητά από τον μέσο θεατή.

Πολλοί από εμάς γνωρίζουμε τα καλύτερα έργα τέχνης στον κόσμο, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι γνωρίζουμε τους κρυμμένους κώδικες και τα σύμβολα που ζωγράφισαν σε αυτά οι αριστοτεχνικοί καλλιτέχνες. Όπως έχει πει ο Rene Magritte: “Ό,τι βλέπουμε κρύβει κάτι άλλο, θέλουμε πάντα να βλέπουμε αυτό που κρύβεται από αυτό που βλέπουμε.”

Αυτό που ακολουθεί είναι μια συλλογή από κρυμμένα σύμβολα από αναμφίβολα έναν από τους πιο συζητημένους πίνακες όλων των εποχών, Το πορτρέτο του Arnolfini.

Η ασυνήθιστη σύνθεση γεννά πολλά ερωτήματα. Ο πίνακας γιορτάζει τον γάμο του ζευγαριού ή μνημονεύει κάποιο άλλο γεγονός, όπως ένα συμβόλαιο γάμου με έξυπνη διαπραγμάτευση; Ήταν η νύφη έγκυος ή απλά ντυμένη με την τελευταία λέξη της μόδας; Και ποιες είναι οι μυστηριώδεις φιγούρες που απεικονίζονται στον κυρτό καθρέφτη; Η ανορθόδοξη τοποθέτηση της υπογραφής του van Eyck ακριβώς από πάνω υποδηλώνει ότι ένας από τους άνδρες μπορεί να είναι ο ίδιος ο καλλιτέχνης.

Ο πρώιμος ολλανδικός πίνακας ζωγραφικής καλύπτεται από συμβολισμούς. Το κομψά ντυμένο ζευγάρι πιστεύεται ότι είναι ο Giovanni di Nicolao di Arnolfini και η σύζυγός του, Constanza Trenta,  πλούσιοι Ιταλοί που ζουσαν στη Μπριζ. Βρίσκονται σε ένα πολυτελώς διακοσμημένο δωμάτιο που δείχνει τον πλούτο τους. Η κόμμωση της γυναίκας υποδηλώνει ότι ήταν ένα παντρεμένο ζευγάρι, καθώς μόνο ανύπαντρες γυναίκες δεν είχαν έτσι τα μαλλιά τους στη Φλάνδρα του 15ου αιώνα. Ωστόσο, σε αντίθεση με ό,τι πιστεύουν πολλοί θεατές, η σύζυγος δεν είναι έγκυος, αλλά κρατά μόνο το ογκώδες φόρεμά της στο στήθος της, που συνηθιζόταν για την εποχή. To ζευγάρι πιάνεται χέρι-χέρι σε ένα εσωτερικό περιβάλλον, με ένα παράθυρο πίσω από τον άνδρα και ένα κρεβάτι πίσω τη γυναίκα που παραπέμπει στον  συμβολισμό συζυγικών ρόλων του δέκατου πέμπτου αιώνα.

Τα ρούχα που φοράει το ζευγάρι θα ήταν επίσης προορισμένα ως επιδεικτικά, αυτή τη φορά πλούτου και κοινωνικής θέσης. Η γούνα ήταν μια ακριβή πολυτέλεια που επιτρεπόταν από το νόμο μόνο στα ανώτερα κλιμάκια της κοινωνίας. Τα χρώματα αυτών των ενδυμάτων, καθώς και των κρεβατιών, είναι επίσης σημαντικά: το κόκκινο, το μαύρο, το πράσινο και ιδιαίτερα το μπλε ήταν όλα υπέροχα ακριβές βαφές, έτσι και πάλι θα είχαν σκοπό να δείξουν τον πλούτο αυτού του ζευγαριού, όπως και η ποσότητα υφάσματος. Ο Van Eyck φρόντισε επίσης να συμπεριλάβει μικροσκοπικές, όμορφες λεπτομέρειες – όπως οι ασορτί χρυσές και ασημένιες μανσέτες στους καρπούς του ζευγαριού, οι εκτενείς λεπτομέρειες γύρω από το πέπλο της γυναίκας. Αυτά όχι μόνο απέδειξαν το ταλέντο του για το επιδέξιο πινέλο του αλλά και ότι το ζευγάρι που απεικονίζεται δεν ήταν μόνο πλούσιο, αλλά και μορφωμένο.

Πιο ενδιαφέρουσες από αυτά τα διακοσμητικά χαρακτηριστικά, ωστόσο, είναι οι τεχνικές λεπτομέρειες που κάνουν το κομμάτι εμβληματικό των καλλιτεχνικών εξελίξεων της εποχής. Ο Van Eyck επιδεικνύει μια εντυπωσιακή κατανόηση της προοπτικής, με την οποία αποτυπώνει με ακρίβεια το βάθος και το πλάτος του δωματίου χωρίς να υπερβάλλει τις αναλογίες του.

Για να πετύχει αυτό το αποτέλεσμα, ο van Eyck απεικονίζει έναν καθρέφτη στον πιο απομακρυσμένο τοίχο. Αντανακλά το δωμάτιο, το παράθυρο και, αν κοιτάξει κανείς προσεκτικά, μια μικροσκοπική φιγούρα μπαίνει στην πόρτα. Αυτά είναι τα χαρακτηριστικά της αναγεννησιακής τέχνης, η οποία απαιτούσε συνεχώς περισσότερη αλληλεπίδραση από τον θεατή της και παρουσίαζε ένα νέο φάσμα εννοιολογικών δυνατοτήτων.

Ας απαριθμήσουμε τώρα μερικούς από τους κρυμμένους θησαυρούς που βρέθηκαν στον πίνακα.

Ο καθρέφτης

Κοιτάζοντας μέσα στον καθρέφτη ενώ αναζητά κανείς την υπογραφή του καλλιτέχνη, ίσως έχετε εντοπίσει δύο ακόμη φιγούρες. Φαίνονται να στέκονται λίγο πολύ εκεί που θα στεκόταν ένας παρατηρητής αυτής της σκηνής. Ζωγραφισμένη σε αυτή την αντανάκλαση, η μία φιγούρα είναι πιθανότατα μια αυτοπροσωπογραφία του ίδιου του καλλιτέχνη, με το χέρι του σηκωμένο σε ένδειξη χαιρετισμού, και η άλλη είναι οι θεατές. Τα στρογγυλά στην άκρη του καθρέφτη απεικονίζουν με κπληκτική μικροσκοπική λεπτμέρεια τα πάθη και τον θάνατο του Χριστού. Οι σκηνές του ζωντανού Χριστού είναι με το μέρος του άντρα. οι σκηνές του θανάτου και της ανάστασής του βρίσκονται στη γυναίκα.

Τα κρυμμένα πνεύματα

Η Αγία Μαργαρίτα είναι η προστάτιδα του τοκετού. Ένα μυθικό θηρίο είναι το χαρακτηριστικό της και συνήθως απεικονίζεται να το πατάει στο έδαφος όπως εδώ. Η προσευχόμενη φιγούρα της θα μπορούσε επίσης να εκληφθεί ως μεσολαβητής για το πνεύμα των αναχωρητών κατά τη διάρκεια του τοκετού. Επίσης, ακριβώς πάνω από το χέρι της γυναίκας είναι κομμένα ξύλινα γκροτέσκ, που ίσως προμηνύουν το πέρασμά της.

Τα κεριά έχουν σβήσει εκτός από αυτό στο πλευρό του Giovanni . Μια αναλογία που χρησιμοποιείται στη γραφή το αποκρυπτογραφεί καθώς, αυτός ζει, αυτή είναι νεκρή.

Έρωτας και γάμος

Το ζευγάρι έχει αφαιρέσει τα παπούτσια του σε αναγνώριση της ιερότητας του κρεβατιού, μετατρέποντάς το σε ιερό μέρος. Ωστόσο, ένα από τα παπούτσια της κάθεται σε ένα χαλί μπροστά από το κρεβάτι, παραπέμποντας στο γεγονός ότι μπορεί να πέθανε στη γέννα.

Πλούτος και Αρετή

Τα πορτοκάλια στο περβάζι και το στηθαίο μπορεί να συμβολίζουν την αρετή και την αθωότητα που βασίλευαν στον Κήπο της Εδέμ πριν από την Πτώση του Ανθρώπου. Είναι επιπλέον ένα επιπλέον σημάδι πλούτου καθώς τα πορτοκάλια ήταν ένα αξιοσημείωτο θέαμα στη Μπριζ. Οι καρποί στο δέντρο στο παράθυρο συχνά θεωρείται ότι συμβολίζουν τη γλυκύτητα και είναι οι καρποί του Παραδείσου.

Πιστότητα

Jan Van Eyck, Arnolfini Portrait (λεπτομέρεια)

Το μικρό πουγκί ανάμεσα στο ζευγάρι συμβολίζει την πίστη, την αφοσίωση ή μπορεί να θεωρηθεί ως ένδειξη επιθυμίας, υποδηλώνοντας τη λαχτάρα του ζευγαριού να αποκτήσει παιδί. Σε αντίθεση με το ζευγάρι, το κουτάβι προσέχει για να συναντήσει το βλέμμα του παρατηρητή. Ο κυνικός θα μπορούσε επίσης να είναι βασικά ένα σκυλάκι, μια ευλογία και ένα δώρο από τον σύζυγο στη σύζυγο.

Η εικονογραφία και ο συμβολισμός σε αυτό το έργο μπορούν να θεωρηθούν ατελείωτες. Σε κάθε περίπτωση, αυτό για το οποίο ο Van Eyck είναι θεμελιωδώς σεβαστός είναι η ικανότητά του να μιμείται την αυθεντικότητα και να κάνει εκ νέου τις επιπτώσεις του φωτός σε διάφορες επιφάνειες. Χρησιμοποιώντας λαδομπογιά, η οποία στεγνώνει πιο αργά από την τέμπερα, δίνοντας τη δυνατότητα στον καλλιτέχνη να κάνει τροποποιήσεις και να συμπεριλάβει λεπτομέρειες με την εφαρμογή λεπτών στρώσεων λαδιού και σύμφωνα με αυτές τις γραμμές προσδίδει εξαιρετική ποιότητα στο έργο.

Ο Van Eyck είναι ένας μάγος των χρωμάτων που παραπέμπει στην πραγματικότητα από τα προσεκτικά χτυπήματα του πινέλου του. Η ψευδαίσθηση είναι τόσο σχολαστική που όσο περισσότερο εμβαθύνεις στο έργο του, τόσο περισσότερα μυστικά και μυστήρια ξετυλίγονται σαν μαγικά.