Η Μαρινέλλα έκανε τη χειραφέτηση πράξη όταν η Ελλάδα ήθελε τη γυναίκα καλή νοικοκυρά
Πριν ο φεμινισμός γίνει hashtag, εκείνη τον είχε ήδη ζήσει πάνω στη σκηνή, στη ζωή, και απέναντι σε μια κοινωνία που δεν ήταν έτοιμη για τέτοια πράγματα.
Υπάρχουν καλλιτέχνιδες που αφήνουν αποτύπωμα μέσα από τη φωνή τους και άλλες που αλλάζουν τον τρόπο που στέκεται μια γυναίκα στον κόσμο. Η Μαρινέλλα κατάφερε και τα δύο. Όχι επειδή το σχεδίασε στρατηγικά, αλλά επειδή δεν ήξερε, ή δεν δέχτηκε ποτέ, να ζήσει μέσα σε όρια που άλλοι είχαν φτιάξει για εκείνη.
Για να καταλάβει κανείς τη σημασία της στάσης της, πρέπει να μεταφερθεί στην Ελλάδα των δεκαετιών του ’60 και του ’70. Μια κοινωνία βαθιά συντηρητική, όπου η γυναίκα όφειλε να είναι πρωτίστως σύζυγος και μητέρα, με χαμηλό προφίλ και ακόμη χαμηλότερες απαιτήσεις. Και τραγουδίστρια στα πάλκα να ήσουν, πάλι έπρεπε να ακολουθήσεις κάποιους άγραφους κανόνες. Όφειλες να είσαι σεμνή, καθισμένη σε μια καρέκλα και να τραγουδάς ακίνητα. Για να το πούμε ωμά, οι τραγουδίστριες τότε ήταν περισσότερο διακοσμητικά στοιχεία δίπλα στον άντρα καλλιτέχνη.
Η Μαρινέλλα εμφανίστηκε σε αυτό το πλαίσιο σαν ρήγμα. Από τα πρώτα της βήματα, μετέτρεψε τη σκηνή σε χώρο έκφρασης. Ήταν η πρώτη που στάθηκε όρθια, κινήθηκε και επικοινώνησε με το κοινό με τρόπο που μέχρι τότε δεν θεωρούνταν ταιριαστός για γυναίκα στο λαϊκό τραγούδι. Λέγεται ότι συνέβη για πρώτη φορά το 1966, στα Παλιά Δειλινά στην οδό Πατησίων. Εκεί πέταξε την καρέκλα, γιατί ένιωθε ότι η φωνή και η ενέργεια της περιορίζονταν. Αυτό δεν ήταν απλώς αισθητική επιλογή, ήταν μια σιωπηλή αλλά καθαρή δήλωση ότι δεν θα μπει στο πλαίσιο για να γίνει αποδεκτή. Και τελικά, άλλαξε το πλαίσιο. Μετά από εκείνη, το να στέκεται μια τραγουδίστρια όρθια, να έχει έντονη κίνηση και μπρίο, έγινε ο κανόνας.
Η ίδια λογική διαπερνά και την επαγγελματική της πορεία. Σε έναν χώρο όπου η ανδρική φιγούρα είχε τον πρώτο λόγο, εκείνη δεν έμεινε στη δεύτερη γραμμή. Διεκδίκησε την κορυφή και την πήρε. Ήταν η πρώτη που κατάφερε να βάλει το όνομά της πρώτο στη μαρκίζα, σπάζοντας ένα ανδρικό μονοπώλιο και ανατρέποντας τις ισορροπίες σε μια βιομηχανία που λειτουργούσε με ξεκάθαρη ιεραρχία φύλου. Για την ιστορία, αυτό έγινε το 1969 στο κέντρο Στορκ και ήταν η βάση για να πετύχουν οι γυναίκες υψηλότερα μεροκάματα στην πίστα. Στην ουσία, η Μαρινέλλα ανάγκασε την ελληνική νύχτα να δει τη γυναίκα ως αυτόνομη επιχειρηματική μονάδα.
Αυτή η στάση δεν περιορίστηκε στη σκηνή. Πέρασε και στη ζωή της, εκεί όπου οι συνέπειες είναι πάντα πιο πραγματικές, και τότε θα τομούσα να πω ότι ήταν και τρομαχτικές. Σε μια εποχή που η προσωπική ζωή μιας γυναίκας μπορούσε να γίνει αφορμή για κοινωνική απομόνωση, η Μαρινέλλα δεν ακολούθησε το ασφαλές μονοπάτι. Έκανε επιλογές πρωτοποριακές και δεν μπήκε στη διαδικασία να τις δικαιολογήσει, με σπουδαιότερη όλων ότι γέννησε την κόρη της εκτός γάμου, το 1973. Μια τεράστια έκφραση αυτονομίας, που έφτυνε στα μούτρα όλο τον συντηρητισμό και βροντοφώναζε ότι μια γυναίκα μπορεί να ορίζει το σώμα και τη ζωή της χωρίς την έγκριση της πατριαρχικής δομής της κοινωνίας.
Σε αντίθεση με τη σύγχρονη εικόνα του φεμινισμού, που συχνά εκφράζεται μέσα από λόγια και μένει στη θεωρία, η δική της στάση ήταν βιωματική. Δεν διακήρυξε ιδέες, τις εφάρμοσε, και μάλιστα σε ένα περιβάλλον που δεν συγχωρούσε εύκολα την απόκλιση.
Η καριέρα της είναι επίσης ένα μάθημα αντοχής απέναντι σε έναν άλλο, πιο ύπουλο περιορισμό που λέγεται χρόνος. Οι γυναίκες στον χώρο του θεάματος συχνά αντιμετωπίζονται σαν να έχουν ημερομηνία λήξης. Υπάρχει μια άτυπη πίεση να αποσυρθούν ή να μικρύνουν την παρουσία τους καθώς μεγαλώνουν. Η Μαρινέλλα δεν μπήκε ποτέ σε αυτή τη λογική. Συνέχισε να δουλεύει, να εμφανίζεται και να εξελίσσεται, όχι με νοσταλγική διάθεση, αλλά με ζωντανή παρουσία. Δεν επαναπαύτηκε στο παρελθόν της ούτε προσπάθησε να το αναπαράγει. Αντίθετα, κράτησε ενεργό τον ρόλο της στο παρόν. Και έφτασε να τραγουδάει μέχρι τα ογδόντα, κυρίαρχη της σκηνής. Αυτό από μόνο του είναι μια πράξη αντίστασης.
Αν προσπαθήσει κανείς να συνοψίσει τι την κάνει να ξεχωρίζει, θα διαπιστώσει ότι δεν είναι ένα συγκεκριμένο γεγονός ή μια ηρωική στιγμή. Είναι η συνέπεια. Το ότι σε κάθε κρίσιμο σημείο, στη σκηνή, στην καριέρα ή στη ζωή της, επέλεγε την ελευθερία αντί για την αποδοχή. Προφανώς και όλο αυτό είχε κόστος. Και η Μαρινέλλα το πλήρωσε, αντιμετωπίζοντας τη δυσπιστία των ανδρών συναδέλφων της. Αλλά η πειθαρχία και η συνέπεια της τη βοήθησαν να περάσει μέσα από όλα αυτά αλώβητη και εντέλει, να δικαιωθεί.
Σήμερα, πολλά από όσα προαναφέρθηκαν, θεωρούνται αυτονόητα για μια γυναίκα καλλιτέχνιδα. Ωστόσο, δεν προέκυψαν ξαφνικά, χτίστηκαν από ανθρώπους που τόλμησαν να κάνουν αλλιώς τα πράγματα, πριν αυτό γίνει αποδεκτό. Η Μαρινέλλα δεν ήταν σύμβολο με τη στενή έννοια. Δεν επιδίωξε να εκπροσωπήσει κάτι μεγαλύτερο από την ίδια. Και όμως, ακριβώς επειδή έζησε χωρίς να περιορίσει τον εαυτό της, έγινε παράδειγμα.
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το πιο ισχυρό μήνυμα που αφήνει: ότι η ανεξαρτησία δεν είναι σύνθημα, είναι επιλογή. Και, κυρίως, είναι στάση που αποδεικνύεται καθημερινά, όχι με λόγια, αλλά με το πώς στέκεσαι, πώς αποφασίζεις και πόσο χώρο επιτρέπεις στον εαυτό σου να καταλάβει. Σε μια εποχή που ακόμη συζητάμε τα αυτονόητα, η πορεία της θυμίζει κάτι απλό αλλά απαιτητικό. Ότι το να ζεις με τους δικούς σου όρους δεν ήταν ποτέ εύκολο. Αλλά πάντα αξίζει να το κάνεις.
