Cindy Sherman | 7 έργα τέχνης της κορυφαίας φωτογράφου που επαναπροσδιόρισε την αυτοπροσωπογραφία

Η Αμερικανίδα φωτογράφος και σκηνοθέτις Cindy Sherman, είναι μια από τις πιο λαμπρές και πιο επιδραστικές “φωνές” της σύγχρονης τέχνης, που αμφισβήτησε τη φύση της ταυτότητας και της αυτοπροσωπογραφίας στην κορεσμένη από τα μέσα μας κοινωνία. Έγινε διάσημη στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ως ηγέτιδα των “Pictures Generation”, μια ομάδα που άσκησε κριτική στα μέσα μαζικής ενημέρωσης με παραβατικά και συγκρουσιακά έργα τέχνης.

Η Cindy Sherman έχει γίνει περισσότερο γνωστή για τα εννοιολογικά της πορτρέτα. Εργάστηκε συχνά ως μοντέλο της και έχει αιχμαλωτίσει τον εαυτό της σε μια σειρά από προσωπεία και πρόσωπα που είναι ταυτόχρονα διασκεδαστικά και ενοχλητικά, δυσάρεστα και εντυπωσιακά. Η δουλειά της κατά κάποιο τρόπο κυλά μεταξύ της απλής φωτογραφίας και της τεκμηριωμένης performance. Η Cindy Sherman βρίσκεται σε περίοπτη θέση στη λίστα των φωτογράφων με τις μεγαλύτερες πωλήσεις της τελευταίας δεκαετίας. Απέκτησε μεγάλη φήμη τη δεκαετία του 1980 με τη σειρά αυτοπροσωπογραφιών της, καθεμία από τις οποίες την απεικόνιζε με το πρόσχημα ενός γυναικείου χαρακτήρα από τη λαϊκή κουλτούρα. Με τίτλο Centerfolds, αυτές οι φωτογραφίες πρόσφεραν μια νέα ερμηνεία της μορφής που χρησιμοποιείται συνήθως από ανδρικά περιοδικά όπως το Playboy. Ενώ αυτές οι εικόνες απεικόνιζαν μια υπερσεξουαλική άποψη για τις γυναίκες, τα έργα τέχνης της Sherman επανέκτησαν το είδος, καθώς η ίδια χορογραφούσε, σκηνοθετούσε και εμφανιζόταν στις φωτογραφίες. 

Δουλεύοντας από τη δεκαετία του 1970, η φωτογράφος συχνά παίζει με γυναικεία στερεότυπα, αλλά, όπως η O`Keeffe και η Kahlo, η Sherman δεν είπε ποτέ ξεκάθαρα ότι είναι φεμινίστρια καλλιτέχνις, προτιμώντας να επιτρέψει στους θεατές της να καταλήξουν στα δικά τους συμπεράσματα. Είπε κάποτε:

“Το έργο είναι αυτό που είναι και ελπίζω ότι θεωρείται φεμινιστικό έργο, ή έργο με φεμινιστική συμβουλή… Αλλά δεν πρόκειται να πάω τριγύρω υποστηρίζοντας θεωρητικές μαλακίες για φεμινιστικά πράγματα.” (Betsy Bern, Συνέντευξη, Στούντιο: Cindy Sherman, Tate Modern, 1 Ιουνίου 2003)

 Το Untitled Film Still #48 είναι μέρος μιας σειράς εικόνων από ταινίες φαντασίας, στις οποίες η Sherman, ως συνήθως, είναι ηθοποιός και σκηνοθέτης. Όπως και η Centerfolds σειρά, αυτές οι φωτογραφίες ανακτούν τον γυναικείο ρόλο που τόσο συχνά υπαγορεύεται από τους άνδρες, αλλά περισσότερο από μια απλή έκφραση ενδυνάμωσης, εμπλέκουν τον θεατή σε πολυάριθμες βαθύτερες ερωτήσεις σχετικά με την πραγματικότητα και την φαντασία. Το μυστήριο του έργου της Sherman του έχει δώσει μια διαρκή γοητεία και κολοσσιαία αξία. Στην πραγματικότητα, το Untitled Film Still #48, από τα οποία υπάρχουν τρία παραδείγματα, θα έπρεπε δικαίως να διεκδικήσει δύο θέσεις σε αυτή τη λίστα. Όχι μόνο μια έκδοση πουλήθηκε για σχεδόν 3 εκατομμύρια δολάρια Christie`s το 2015, αλλά μια άλλη στον οίκο αγοράστηκε τον προηγούμενο χρόνο από τον Sotheby`s για 2.225.000 δολάρια!

 Η Cindy Sherman πήρε τη δική της εικόνα ως σημείο εκκίνησης, χρησιμοποιώντας τον εαυτό της ως έναν κενό καμβά που μπορούσε να μεταμορφώσει σε μια σειρά από υπερπραγματικά αρχέτυπα που προέκυψαν από ταινίες και περιοδικά, από ηρωίδες του Hitchcock μέχρι φρικιασμένους κλόουν και χειρουργούς πλαστικής χειρουργικής της Park Avenue. Aξιοσημείωτο είναι ότι έριχνε μια ειλικρινή ματιά στην κοινωνία από μια φεμινιστική προοπτική. Οι χαρακτήρες και οι μεταμφιέσεις της έχουν γίνει πιο πολύχρωμοι, υπερβολικοί και γκροτέσκοι καθώς η καριέρα της εξελίσσεται, ανταποκρινόμενη στο διαρκώς μεταβαλλόμενο πρόσωπο των μέσων μαζικής ενημέρωσης και στον αντίκτυπό τους στην εικόνα του εαυτού της.

Ποια είναι η Cindy Sherman; 

Cindy Sherman φωτογραφημένη από τον Martin Schoeller/Saba 

Η Cindy Sherman γεννήθηκε το 1954 στο Glen Ridge του New Jersey. Η οικογένειά της αργότερα μετακόμισε στο Λονγκ Άιλαντ, όπου και μεγάλωσε. Ήταν το μικρότερο από τα πέντε παιδιά και συχνά μαστιζόταν από άγχος, αλλά της άρεσε να ντύνεται σαν μια πράξη απόδρασης από τον πραγματικό της εαυτό. Αγαπούσε επίσης τον κινηματογράφο, αναφέροντας αργότερα τον Hitchcock ως έναν από τους πρώτους επηρεαστές της.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η Sherman γράφτηκε στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης για να σπουδάσει ζωγραφική, αλλά σύντομα βρήκε το μέσο πολύ περιοριστικό για τις ιδέες της, συνειδητοποιώντας, όπως το έθεσε, «δεν υπήρχε τίποτα άλλο να πει με το μέσο». Αφού μεταπήδησε στη φωτογραφία, έκανε ισόβιες φιλίες με τους καλλιτέχνες Robert Longo και Charles Clough. Η Sherman βρήκε την υπογραφή της προσέγγισής της στη φωτογραφική αυτοπροσωπογραφία όταν ήταν ακόμη φοιτήτρια, παρατηρώντας: «Δεν ξέρω αν ήταν θεραπευτικό, από πλήξη ή από το ότι ήμουν γοητευμένη με το να σκέφτομαι το μακιγιάζ στα μέσα της δεκαετίας του εβδομήντα… αυτή η επιθυμία να μεταμορφωθώ. Απλώς έπαιζα και γίνομαι χαρακτήρας στην κρεβατοκάμαρά μου». Διάφορες κινηματογραφικές επιρροές διαμόρφωσαν τη φύση των πρώιμων αυτοπροσωπογραφιών της, από αμερικανικές νουάρ και αστυνομικές ταινίες μέχρι τον ιταλικό νεορεαλισμό.

Untitled Still #17 από τη Cindy Sherman, 1978

Μετά την αποφοίτησή της το 1976, μετακόμισε στη Νέα Υόρκη για να γίνει καλλιτέχνης. Σταδιακά χάραξε ένα όνομα για τον εαυτό της ως ηγετικό μέλος του κινήματος Pictures Generation δίπλα σε καλλιτέχνες όπως η Barbara Kruger, η Sherrie Levine και ο Richard Prince. Η πρωτοποριακή σειρά της Sherman ήταν το φωτογραφικό έργο Untitled Film Stills, στο οποίο παρουσιάζεται να υποδύεται μια σειρά αρχετυπικών αστέρων του κινηματογράφου. Μετά την επιτυχία αυτού του έργου,συνέχισε να αναπτύσσει μεταμορφωτική αυτοπροσωπογραφία με μια ακόμη πιο περίτεχνη, ενοχλητική, ακόμη και τερατώδη μορφή, εκθέτοντας τις πιο σκοτεινές ανατροπές της σύγχρονης κοινωνίας. Ας γνωρίσουμε κάποια από τα πιο εξωφρενικά έργα τέχνης της Cindy Sherman.

1. Untitled B, 1975

Untitled B by Cindy Sherman, 1975

Η Cindy Sherman έκανε την απόκοσμη ασπρόμαυρη αυτοπροσωπογραφία Untitled B, το 1975, ως μέρος μιας μεγαλύτερης σειράς ενώ ήταν ακόμη φοιτήτρια στο State University College of Buffalo, στη Νέα Υόρκη. Η σειρά ήταν μια από τις πρώτες εξερευνήσεις της Sherman στη μεταμορφωτική δύναμη του μακιγιάζ, των κοστουμιών, του φωτισμού και της φωτογραφίας, και στον τρόπο που θα μπορούσε να μεταμορφώσει το πρόσωπό της σε έναν εντελώς νέο χαρακτήρα. Σε αυτή την εικόνα, η Sherman μεταμορφώνεται σε άντρα φορώντας ένα υφασμάτινο καπέλο, ψεύτικα φρύδια και ένα μανιακό χαμόγελο.. Κοιτάζοντας πίσω, η Sherman παρατήρησε πώς οι θολές άκρες της φωτογραφίας έδιναν στο πρόσωπό της μια χαλαρή, ολισθηρή ποιότητα, τονίζοντας την ικανότητά του να διαμορφώνεται σε καλούπι και σαν κομμάτι πηλού, σημειώνοντας: «Τα τράβηξα άθελά μου με πολύ στενό βάθος πεδίου, αφήνοντας μόνο ορισμένα μέρη του προσώπου στο επίκεντρο, γεγονός που προσδίδει σε μερικά από τα χαρακτηριστικά μια εύπλαστη ποιότητα».

2. Untitled Film Still 25, 1978

Untitled Film Still 25 by Cindy Sherman, 1978, via Phaidon Press, Λονδίνο

Αυτή η φωτογραφία είναι μέρος της τεράστιας σειράς των 69 ασπρόμαυρων αυτοπροσωπογραφιών Untitled Film Stills, όπου το καθένα παρουσιάζει τη φωτογράφο να υποδύεται έναν φανταστικό, άγνωστο χαρακτήρα σε μια σκηνή που μοιάζει με ταινία. Η σειρά αναγνωρίζεται σήμερα ως το πιο σημαντικό πρώιμο έργο της Sherman , που έγινε όταν ήταν νεαρή απόφοιτος στη Νέα Υόρκη. Φόρεσε vintage ρούχα, περούκες και μακιγιάζ σε αυτές τις εικόνες, μεταμορφώνοντας τον εαυτό της σε μια σειρά χαρακτήρων του Hitchcock που φαινομενικά απεικονίστηκαν σε κάποια σκηνή της ταινίας. Σε κάθε φωτογραφία, ενσάρκωνε έναν διαφορετικό τύπο γυναίκας που θα μπορούσε να εμφανιστεί σε μια ταινία, από μούσα του φιλμ-νουάρ μέχρι πόρνη, κοπέλα σε στενοχώρια και βαριεστημένη νοικοκυρά, αναδεικνύοντας διάφορα επίμονα γυναικεία στερεότυπα.

3. Untitled  #98, 1982

Untitled #98 από τη Cindy Sherman, 1982

Το έργο τέχνης της Cindy Sherman Untitled #98, 1982, είναι μέρος μιας ομάδας τεσσάρων εικόνων που είναι τώρα γνωστή ως η σειρά της “Pink Robe”, όπου ποζάρει κάτω από ένα ροζ σενίλ μπουρνούζι . Η Sherman άρχισε να χρησιμοποιεί έγχρωμη φωτογραφία γύρω στο 1980. Την ώθησε αμέσως να εξερευνήσει ένα νέο στυλ αυτοπροσωπογραφίας που ήταν λιγότερο σκοτεινό και αινιγματικό από την προηγούμενη ασπρόμαυρη δουλειά της. Η φωτογράφος εμφανίζεται χωρίς μακιγιάζ ή κοστούμι σε αυτή τη σειρά, ενώ η ρόμπα υποδηλώνει μια στιγμή ιδιωτικής οικειότητας. Οι κριτικοί έχουν προτείνει η Sherman να μας δείχνει τον «πραγματικό», ευάλωτο εαυτό της σε αυτές τις εικόνες, κοιτάζοντάς μας κατευθείαν με ένα ακλόνητο βλέμμα. Ωστόσο, σε ολόκληρη τη σειρά των τεσσάρων εικόνων, δημιουργείται μια λεπτή, φανταστική αφήγηση όπου η φωτογράφος γίνεται όλο και πιο εχθρική, αμυντική και τυλιγμένη στο σκοτάδι. 

4. Untitled, 1993

Untitled by Cindy Sherman, 1993

Στο Untitled της Cindy Sherman, 1993, έχει σκηνοθετήσει τον εαυτό της ως μάντισσα στη μέση της παράστασης, με τα χείλη ανοιχτά και το χέρι της γύρω από μια κρυστάλλινη μπάλα. Το πρόσωπό της είναι εντελώς αγνώριστο, μεταμορφωμένο μέσα από υπερβολικό μακιγιάζ, ενώ τα μάτια της είναι λες και τα κρύβει το δαιμονικό λευκό φως. Οι φωτογραφίες της Sherman από αυτήν την περίοδο έγιναν πιο υπερβολικές, και κωμικές, γελοιοποιώντας διάφορους ακραίους τύπους χαρακτήρων από τη σύγχρονη κοινωνία.  

5. Untitled #414, 2003

Untitled #414 από την Cindy Sherman, 2003

Αυτό το έργο είναι μέρος της σειράς της «Κλόουν» που ξεκίνησε το 2003, η οποία διερεύνησε τη σύνθετη σχέση μας με τους κλόουν, οι οποίοι μπορούν να ενσαρκώσουν ένα ευρύ φάσμα συναισθημάτων ταυτόχρονα. Από την ευτυχία μέχρι τον φόβο, την οργή, τον τρόμο και τη λύπη. Η Sherman παρατήρησε πόσο γοητευόταν της με τον τρόπο με τον οποίο, «Οι κλόουν είναι λυπημένοι, αλλά είναι επίσης ψυχωτικά, υστερικά χαρούμενοι». Στη σειρά, η Sherman μεταμορφώνεται σε μια σειρά από παράξενους, τρομακτικούς και τραγικούς χαρακτήρες κλόουν, χρησιμοποιώντας κοστούμια, περούκες, προσθετικά και μακιγιάζ για να δώσει μια ακραία και μερικές φορές πολύπλοκη συναισθηματική αντίδραση. 

6. Untitled  #533, 2010

Untitled #533 από τη Cindy Sherman, 2010

Στην αυτοπροσωπογραφία της Cindy Sherman Untitled #533, 2010, κοιτάζει ψηλά σε μια ανυπόμονη και πρόθυμη πόζα, σαν απελπισμένη για θαυμασμό και αναγνώριση. Η φωτογράφος έκανε μια τεράστια σειρά από πορτρέτα όπως αυτό με διάφορες γυναίκες που φαίνεται να προσπαθούν πάρα πολύ να φαίνονται με έναν συγκεκριμένο τρόπο που να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες της κοινωνίας. Με αυτόν τον τρόπο, η φωτογράφος μας ενθαρρύνει να δούμε την ευαλωτότητα και την πολυπλοκότητα αυτών των γυναικών ως θύματα ενός συστήματος που γιορτάζει ορισμένα εξιδανικευμένα στερεότυπα που απέχουν πολύ από την πραγματικότητα της κανονικής ζωής.

7. Untitled  #574, 2016

Untitled  #574 από τη Cindy Sherman, 2016

Στην πρόσφατη δουλειά της Cindy Sherman Untitled #574, 2016, έχει το στιλ της ως μια ώριμη γυναίκα, ντυμένη με ρούχα τύπου flapper της δεκαετίας του 1920. Αυτό το έργο έγινε ως μέρος μιας σειράς με τίτλο “Flappers”, στην οποία η φωτογράφος ποζάρει ως μια σειρά φανταστικών, ηλικιωμένων ηθοποιών ντυμένων με τα παλιότερα ρούχα της νιότης τους, σαν να προσπαθούν να ανακτήσουν τις ημέρες δόξας της επιτυχίας τους. Ο Sherman χρησιμοποιεί αυτή τη σειρά για να σκεφτεί τις ευρύτερες επιπτώσεις των γηρατειών για τις γυναίκες στον κινηματογράφο και την τηλεόραση, οι οποίες συχνά απορρίπτονται όταν περάσουν μια ορισμένη ηλικία.