Η ποίηση είναι το νέο πανκ
Μια σκέψη για το τι είναι ποίηση σήμερα, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης. Και τέσσερα ποιήματα νέων Ελλήνων ποιητών που αγαπώ.
Βγάλτε τα ποιήματά μου από τα σχολικά βιβλία. Είναι ανήθικα! (Ντίνος Χριστιανόπουλος)
Θα έπρεπε να μπορούμε να μένουμε για λίγο ακίνητοι μέσα στην ασταμάτητη ροή των πραγμάτων. Σαν μικροί πλανήτες που αιωρούνται μέσα σε γαλαξίες. Να κοιτάξουμε τις λέξεις που καταναλώνουμε καθημερινά: hashtags, captions, clickbaits, τα οργισμένα tweets των 150 χαρακτήρων, τα διαφημιστικά σλόγκαν που υπόσχονται μια εκδοχή ευτυχίας κομμένη και ραμμένη στα μέτρα της αγοράς.
Ζούμε σε εποχή όπου η γλώσσα έχει χάσει το βάρος της. Έχει γίνει φτηνή και ανακυκλώσιμη. Το χειρότερο όλων, έχει γίνει προβλέψιμη.
Αν υπάρχει ακόμα κάτι που δεν υπακούει, κάτι που δεν χωράει σε κανένα φορμάτ της σύγχρονης πραγματικότητας, σε κανέναν κανόνα και σε κανέναν αλγόριθμο της επίπεδης οθόνης, αυτό είναι η ποίηση. Και δεν είναι καταφύγιο, γελάω όταν ακούω κάτι τέτοια γλυκανάλατα. Τα οποία συνήθως λένε όσοι βάζουν βιβλία διακοσμητικά πάνω στα τραπέζια, δίπλα στο ινσταγκραμικό βάζο που πήραν από το Temu.
Το βράδυ ξαπλώνω ανάσκελα ακίνητος τα χέρια στο στήθος σταυρωμένα.
Το πρωί φτύνω το χώμα γεύομαι το φως κάθε φορά με διαλύει αυτή η νίκη
(Χρήστος Αρμάντο Γκέζος)
Η ποίηση είναι σύγκρουση
Πώς μου ήρθε τώρα το πανκ στον τίτλο. Γιατί σκέφτηκα ότι αυτό το μουσικό κίνημα δεν ήταν μόνο μελωδίες, ούτε μόνο αντισυμβατικά ρούχα. Ήταν αντισυμβατική στάση και θέληση να μιλήσεις χωρίς άδεια και να εκτεθείς χωρίς φίλτρο. Δεν το έκανε για να προκαλέσει, αλλά γιατί δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς. Γεννήθηκε μέσα από τη μήτρα του καθωσπρεπισμού εκείνης της εποχής για να τον σπάσει.
Αυτό ακριβώς κάνει σήμερα η ποίηση με τη γλώσσα. Είναι σαν τον χάκερ σε έναν κόσμο όπου ο κορέκτορας του πληκτρολογίου ξέρει ήδη τι θα γράψεις πριν το σκεφτείς. Η ποίηση δεν ακολουθεί τη φυσική ροή της πρότασης, τη διακόπτει. Δεν υπηρετεί την κατανόηση, την ανατρέπει. Ένας στίχος δεν είναι μήνυμα προς αποκωδικοποίηση, είναι ρήγμα. Και έρχεται ξανά μπροστά μας με κύριο σκοπό της να βγάλει το μυαλό μας από την τροχιά που οι συνθήκες το έχουν εγκλωβίσει.
Να μετράμε διαστημόπλοια που διασχίζουν τον αέρα.. Παίζει τα ”Διαστημόπλοια” του Λεξ στο ράδιο. Πόση ποίηση χωράει στη μουσική, σκέφτομαι, όση χωράει και στα αστέρια. Έχω παρκάρει και κάθομαι μέσα στο αμάξι μέχρι να τελειώσει το τραγούδι. Πείτε μου ότι το έχετε πάθει κι εσείς. Να μένεις στο αμάξι ακίνητος ενώ όλα γύρω σου τρέχουν.
Η ποίηση περπατάει σε δρόμους με υγρασία. Μπαίνει σε βαγόνια μετρό που μυρίζουν κλεισούρα. Στέκεται δίπλα σου όταν κοιτάς το υπόλοιπο του λογαριασμού και συνειδητοποιείς ότι δεν βγαίνει ο μήνας. Στρογγυλοκάθεται στο άδειο κάθισμα που η μοναξιά των καιρών έβαλε δίπλα μας, στο τραπέζι.
Σου γράφω στην κουζίνα την ώρα του δείπνου Ελένη γιατί τώρα που έφυγες δεν θέλω να τρώω μόνος.
(Αλέξιος Μάινας)
Η ποίηση τρυπώνει όπου μπορεί
Σε αντίθεση με άλλες μορφές τέχνης, η ποίηση δεν χρειάζεται υποδομή. Δεν απαιτεί μπάτζετ, παραγωγή ή πλατφόρμα. Είναι από τη φύση της DIY. Όπως οι πανκ μπάντες τρύπωναν και έστηναν συναυλίες σε υπόγεια, έτσι και η ποίηση σήμερα επιβιώνει εκτός θεσμών. Σε μικρά έντυπα, σε αυτοεκδόσεις, σε βραδιές slam όπου ο καθένας παίρνει το μικρόφωνο και εκτίθεται. Σε stories που εξαφανίζονται σε 24 ώρες, σε μπλουζάκια και κάλτσες που κάποιος θέλησε να τυπώσει πάνω τους στίχους. Σε τετράδια που δεν θα διαβάσει ποτέ κανείς γιατί θάφτηκαν μέσα σε συρτάρια. Γιατί η μάνα σου, η μάνα μου, οι μάνες μας ήθελαν να σπουδάσουμε δικηγόροι και φιλόλογοι.
Αυτή η αυτονομία την κάνει επικίνδυνη την ποίηση. Δεν μπορείς να την ελέγξεις εύκολα. Δεν μπορείς να την εντάξεις σε ένα μοντέλο παραγωγής. Και, κυρίως, δεν μπορείς να την εμπορευματοποιήσεις με τον ίδιο τρόπο που σήμερα εμπορευματοποιείς τα πάντα.
Η καλύτερη ταινία που δεν γυρίσαμε ποτέ θα παιχτεί σ’ ένα εγκαταλελειμμένο σινεμά χωρίς εισόδους και ταμεία θα μπαίνει τζάμπα όποιος θέλει
και για δυο μονάχα ώρες όλοι του κόσμου οι αδικημένοι θ’ αφήσουνε τις πιάτσες τους δρόμους τις φυλακές και θα βρούνε καταφύγιο
στριμωχτά σε παλιά καθίσματα από ξύλο και βελούδο μέσα στο σκοτάδι με μόνο φως την μεγάλη οθόνη
εκεί μέσα θα νιώσουμε όση θαλπωρή μας στέρησε ο κόσμος των ανθρώπων.
(Βασίλης Μόσχος)
Η ποίηση είναι επανάσταση
Στην εποχή της οικονομίας της προσοχής, το να σταθείς σε έναν στίχο είναι πράξη αντίστασης. Το σύστημα είναι φτιαγμένο για να σε κρατάει σε κίνηση. Δεν θέλει να μένεις πολύ, δεν θέλει να σκέφτεσαι υπερβολικά, θέλει να καταπίνεις και να φεύγεις. Η ποίηση απαιτεί το αντίθετο, να σταματήσεις. Να διαβάσεις μια πρόταση και να μην καταλάβεις αμέσως, να νιώσεις αμηχανία, να επιστρέψεις και να επιμείνεις. Δεν σου παραθέτει πληροφορίες, σου βάζει συναισθήματα συμπυκνωμένα σε λέξεις. Και αυτά δεν μπορείς να τα καταναλώσεις γρήγορα, πρέπει να τα κουβαλήσεις.
Η ποίηση δεν σου δίνει απαντήσεις, σου αφαιρεί τις βεβαιότητες. Και μέσα σε αυτό το κενό, σε αναγκάζει να σταθείς μόνος σου. Αν το καλοσκεφτείς, αυτό είναι και το πιο πολιτικό στοιχείο της. Ότι δεν φωνάζει συνθήματα, αλλά αλλάζει τον τρόπο που αντιλαμβάνεσαι τον κόσμο. Ένας στίχος μπορεί να σε ακολουθεί για χρόνια. Να επιστρέφει σε άσχετες στιγμές και να σε κάνει να δακρύζεις γιατί πάντα κουμπώνει με ένα δικό σου βίωμα.
Η ποίηση είναι το νέο πανκ γιατί αρνείται να γίνει προϊόν. Γιατί δεν ζητάει likes. Γιατί δεν προσαρμόζεται για να γίνει αποδεκτή. Υπάρχει με τον ίδιο τρόπο που υπήρχε πάντα, ως ενοχλητική, ακατανόητη για κάποιους, αλλά απαραίτητη για άλλους.
Δεν χρειάζεται να τη δικαιολογήσεις. Δεν χρειάζεται να τη νιώσεις σωστά. Αρκεί να την αφήσεις να υπάρξει.
Να βάλω ένα πλυντήριο ή να φτιάξω μια κρεμάλα;
Κάποιος χτυπάει για φυλλάδια, είπε ο σκύλος Φταίει που είμαστε πρώτοι στα κουδούνια Ας μαγειρέψουμε λοιπόν Αφού κανείς δεν τρώει Καλώς Τέτοια αποτυχία γιορτάζεται με καφέ.
(Τόνια Κοσμαδάκη)
