Be a bitch, κάνει καλό στην υγεία
Έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες πλήττονται δυσανάλογα από (ψυχοσωματικά) αυτοάνοσα. Μήπως ήρθε η ώρα να σταματήσουμε να είμαστε τόσο ευγενικές;
Άστον, είναι αγχωμένος, μην τον ξεσυνερίζεσαι. Μην κάθεσαι έτσι, μίλα πιο ευγενικά, χαμογέλα λίγο, μην κάνεις έτσι. Να είσαι γλυκιά, να μην αντιδράς έντονα, κατάπιε το. Εσύ το μαγείρεψες αυτό; Μέτριο.
Ζούμε ακόμα σε έναν κόσμο που έχει εκπαιδεύσει τις γυναίκες να είναι ευχάριστες, συνεργάσιμες και συναισθηματικά διαχειρίσιμες, επομένως η ιδέα ότι μάλλον χρειάζεται να κάνεις ακριβώς το αντίθετο ακούγεται επαναστατική. Κι όμως, όσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από τα motivational quotes τύπου «be kind always», τόσο πιο καθαρά φαίνεται ότι η διαρκής καλοσύνη από υποχρέωση, δεν είναι απλώς εξαντλητική, αλλά εν δυνάμει επιβλαβής.
Όλοι έχουμε ακούσει τη λέξη «ψυχοσωματικά». Αναρωτηθήκαμε όμως ποτέ ποιος επηρεάζεται περισσότερο από αυτά; Ας μιλήσουμε, λοιπόν, με αριθμούς.
Οι γυναίκες αποτελούν περίπου το 70% έως 80% των διαγνώσεων αυτοάνοσων νοσημάτων παγκοσμίως. Σε κάποιες περιπτώσεις, το ποσοστό αγγίζει το 90% και πάνω. Παράλληλα, εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά χρόνιου πόνου, αϋπνίας, συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου (IBS) και ημικρανιών, ενώ έχουν διπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν κατάθλιψη και αγχώδεις διαταραχές σε σχέση με τους άντρες. Δεν μιλάμε για μια μικρή απόκλιση που εξηγείται απλώς από ορμόνες και γονίδια, καθώς η ανισορροπία είναι τεράστια. Αυτό που έρχεται στην επιφάνεια είναι ένα μοτίβο που δείχνει ότι κάτι στον τρόπο που ζουν και μαθαίνουν να υπάρχουν οι γυναίκες είναι μεν βολικό για όσους επωφελούνται, αλλά προκαλεί αθέατο και κοινωνικά αποδεκτό στρες σε αυτές.
Self-Silencing
Η έννοια της αυτο-σιώπησης, όπως την έχει περιγράψει ήδη από τα ’80s η ψυχολόγος Ντάνα Τζακ, είναι η σχεδόν αντανακλαστική τάση των γυναικών να καταπίνουν τον θυμό τους, να λειαίνουν τις γωνίες τους και να προσαρμόζονται για να μη διαταράξουν την ισορροπία. Είναι η φράση που δεν ειπώθηκε στο οικογενειακό τραπέζι, το «ναι» που ειπώθηκε αντί για «όχι», το χαμόγελο που κάλυψε την ενόχληση στα σχόλια της πεθεράς. Και όσο αθώο κι αν φαίνεται αυτό σε μικρές δόσεις, σε βάθος χρόνου λειτουργεί σαν σταγόνα που διαβρώνει — όχι μόνο την ψυχική, αλλά και τη σωματική ανθεκτικότητα.
Δεν είναι τυχαίο ότι μελέτες έχουν συνδέσει τη χρόνια καταπίεση συναισθημάτων με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, φλεγμονών και άλλων χρόνιων νοσημάτων. Το σώμα, όσο κι αν προσπαθούμε να το πείσουμε για το αντίθετο, δεν είναι ανεξάρτητο από αυτά που δεν λέμε. Και κάπου εδώ εμφανίζεται αυτή η αμφιλεγόμενη, σχεδόν viral φράση: be a bitch. Δεν έχεις την υποχρέωση να είσαι μόνιμα ευχάριστη και δεκτική.
Έχεις τη δυνατότητα να σταματήσεις να λειτουργείς σαν συναισθηματικός ρυθμιστής των άλλων; Μπορείς να αντέξεις το ενδεχόμενο να μη σε συμπαθούν όλοι;
Καλησπέρα, σεξισμός.
Tο πρόβλημα δεν είναι τόσο η «μη συμβατική» η συμπεριφορά, αλλά το ποιος την επιδεικνύει. Ένας άντρας που θέτει όρια θεωρείται αποφασιστικός. Μια γυναίκα που κάνει το ίδιο, συχνά χαρακτηρίζεται «σκύλα», μια λέξη που παρ’ ότι έχει κανονικοποιηθεί στην καθομιλουμένη, δεν τη λες και αθώα. Ένας γρήγορος τρόπος για να «επαναφέρεις μια γυναίκα στη θέση της», είναι να της υπενθυμίσεις ότι η αποδοχή της είναι υπό όρους. Έχει κάθε δικαίωμα να είναι δυναμική, αρκεί να μην ξεβολεύει οικογένεια, φίλους, συναδέλφους. Μπορεί να έχει άποψη, αλλά θα πρέπει και να την εκφράζει «όμορφα»…
Αυτός ο εδραιωμένος μηχανισμός είναι εξαιρετικά αποτελεσματικός, γιατί λειτουργεί προληπτικά. Πολλές γυναίκες δεν χρειάζεται καν να χαρακτηριστούν «σκύλες» για να αυτοπεριοριστούν· αρκεί και μόνο η πιθανότητα. Και έτσι, η αυτο-σιώπηση γίνεται, πέρα από συνήθεια, και στρατηγική επιβίωσης.
Ο γιατρός και συγγραφέας διεθνών μπεστ σέλερ, Γκαμπόρ Ματέ, το διατυπώνει ωμά: πολλές από τις συμπεριφορές που η κοινωνία επιβραβεύει ως αρετές είναι στην πραγματικότητα βιολογικά επιβαρυντικές όταν γίνονται χρόνιες. Το να αγνοείς τις ανάγκες σου για να καλύπτεις των άλλων δεν είναι απλώς μια ψυχολογική επιλογή· είναι ένας παράγοντας στρες που εγγράφεται στο σώμα.
Η θεραπεία
Όχι, το να «γίνεις μπιτσάρα» δεν είναι ούτε θεραπεία για τα αυτοάνοσα, ούτε μια μαγική λύση που θα επαναρυθμίσει το νευρικό σου σύστημα. Οι απλουστεύσεις του τύπου «σταμάτα να είσαι καλή και θα γίνεις καλά» είναι τουλάχιστον αφελείς. Όμως η αντίδραση που προκαλούν —η ταύτιση, η ανακούφιση, το «επιτέλους κάποιος το είπε»— αναδεικνύει πως πολλές γυναίκες έχουν κουραστεί να είναι συνεχώς διαχειρίσιμες, να φιλτράρουν, να μαλακώνουν, να εξηγούν.
Οι γυναίκες είναι θυμωμένες με το να «φέρονται καλά» εδώ και αιώνες, από τις πρώτες φεμινιστικές διεκδικήσεις μέχρι σήμερα. Απλώς τώρα αυτός ο θυμός αρχίζει να γίνεται πιο ορατός. Την τελευταία δεκαετία, από τα pussy hat marches μέχρι το κίνημα #MeToo, και ακόμα περισσότερο μέσα στην πανδημία, όπου οι ανισότητες όχι μόνο αποκαλύφθηκαν αλλά και εντάθηκαν, δημιουργήθηκε ένα κύμα συλλογικής κόπωσης που δύσκολα αγνοείται.
View this post on Instagram
Η συζήτηση γύρω από τη μείωση της ευτυχίας των γυναικών τα τελευταία 20 χρόνια, που ανέδειξε μεταξύ άλλων η οικονομολόγος Κορίν Λόου, συμβαδίζει με μια πραγματικότητα όπου οι γυναίκες εξακολουθούν να σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος της συναισθηματικής και οικιακής εργασίας, να βιώνουν ιατρικό gaslighting, με τον πόνο τους να υποτιμάται ή να αγνοείται, και να ζουν σε έναν κόσμο όπου η βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών περιγράφεται πλέον ως «επιδημική». Δεν είναι τυχαίο που κινήματα όπως το νοτιοκορεάτικο 4B (όχι άντρες, όχι σεξ, όχι γάμος, όχι παιδιά) προκαλούν τόσο έντονο ενδιαφέρον. Ούτε ότι ο δημόσιος διάλογος γεμίζει από μια διάχυτη αηδία για τη μισογυνική ρητορική που αναπαράγεται και εμπορευματοποιείται online.
Το «be a bitch» ας λειτουργήσει σαν μια υπενθύμιση του ότι η αυθεντικότητα έχει κόστος, αλλά και η καταπίεση δεν πάει πίσω. Αν πρέπει να διαλέξεις, ίσως αξίζει να ρισκάρεις τη φήμη σου για την συναισθηματική και σωματική υγεία σου.
