Μπορούν τα Έξυπνα Γυαλιά να καταγράφουν νόμιμα στον δημόσιο χώρο;
Τα Έξυπνα Γυαλιά του Άδωνι Γεωργιάδη έγιναν trending θέμα . Τι από όσα ακούμε ισχύουν, όμως; Ο Βασίλης Σωτηρόπουλος μας κάνει σοφότερους!
Κάθομαι στη θέση μου, σε έναν συρμό του Μετρό, και μαλώνω με τη σύντροφό μου στο WhatsApp. Είμαι εκνευρισμένος γιατί θεωρεί πως είναι υποχρέωσή μου να πετάω τα σκουπίδια τρεις φορές την ημέρα. Ξαφνικά αντιλαμβάνομαι ότι ο όρθιος κύριος δίπλα μου φορά ένα ζευγάρι Έξυπνα Γυαλιά και το φωτάκι τους ανάβει.
«Με καταγράφετε;» τον ρωτώ.
«Όχι», μου απαντά. «Δεν τραβάω εσάς. Κοιτάζω αλλού».
Δεν έχω κανέναν τρόπο να εξακριβώσω τους ισχυρισμούς του. Αν όμως πιστεύω ότι κατέγραψε τη συνομιλία μου ή την οθόνη του κινητού μου, μπορώ να στραφώ νομικά εναντίον του;
Αυτό το ερώτημα στη φουτουριστική ιστορία που μόλις σας διηγήθηκα έφερε στο προσκήνιο, το μεσημέρι της Πέμπτης, ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, ο οποίος υποστήριξε ότι όσα συμβαίνουν σε δημόσιο χώρο μπορούν να καταγράφονται. Η δημόσια χρήση των Έξυπνων Γυαλιών από τον ίδιο άνοιξε μια συζήτηση που, αργά ή γρήγορα, θα έφτανε και στην Ελλάδα. Πολύ καθυστερημένα, ωστόσο, γιατί έχει ανοίξει στις προηγμένες δυτικές χώρες. Αλλά και πάλι, μας βρήκε απροετοίμαστους, αφού υπάρχει μια κομβική ερώτηση, την απάντηση της οποίας γνωρίζουν μόνο νομικοί που έχουν ασχοληθεί.
Μπορεί ένας πολίτης να καταγράφει εικόνα και ήχο στον δημόσιο χώρο απλώς επειδή η καταγραφή γίνεται δημόσια; Ή μήπως ο GDPR θέτει πολύ αυστηρότερους κανόνες;
Έξυπνα Γυαλιά: Πού σκοντάφτει νομικά η χρήση τους
Για να απαντήσω στο ερώτημα, απευθύνθηκα στον δικηγόρο Βασίλη Σωτηρόπουλο, έναν από τους πλέον εξειδικευμένους νομικούς της χώρας σε ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων και σχολιαστή της σειράς του ΚΛΙΚ, Οι Δίκες που Άλλαξαν την Ελλάδα, και συγγραφέα του υπέροχου «Ο Καβάφης και τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα». Το βασικό μου ερώτημα είναι ένα: Μπορεί κάποιος να με καταγράφει όταν βρίσκομαι σε δημόσιο χώρο;
Η απάντησή του καταρρίπτει μια αντίληψη που πολλοί θεωρούν αυτονόητη. «Το ότι βρίσκεσαι σε δημόσιο χώρο δεν σημαίνει ότι έχεις συναινέσει να καταγράφεται η εικόνα και η φωνή σου» απαντάει ο Βασίλης Σωτηρόπουλος, αλλά δεν μένει εκεί, εξηγώντας…
«Το πρόβλημα» συνεχίζει ο νομικός, «δεν είναι ότι υπάρχει κάμερα στα γυαλιά. Το πρόβλημα είναι ότι ο GDPR επιβάλλει συγκεκριμένες υποχρεώσεις ενημέρωσης και νόμιμης βάσης επεξεργασίας, οι οποίες στην πράξη είναι εξαιρετικά δύσκολο να τηρηθούν όταν κάποιος καταγράφει διακριτικά με έξυπνα γυαλιά».
Εδώ βέβαια, δεν έχουμε μια αοριστία, αφού υπάρχει ήδη σχετική απόφαση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων, από το 2012, όταν και επέβαλε πρόστιμο σε πολιτική οργάνωση επειδή χρησιμοποίησε χωρίς συγκατάθεση τη φωτογραφία πολιτών που συμμετείχαν στους «Αγανακτισμένους» του Συντάγματος. Το γεγονός ότι οι πολίτες βρίσκονταν σε δημόσιο χώρο δεν κρίθηκε αρκετό για να δικαιολογήσει τη χρήση της εικόνας τους. Άρα, δεν πρόκειται για ένα εντελώς ανεξερεύνητο νομικό πεδίο!
Φυσικά και όταν κάποιος σε καταγράφει με το κινητό του σε δημόσιο χώρο και αντιλαμβάνεσαι αμέσως τι κάνει, τότε του ζητάς να το κατεβάσει, αν αυτό σε ενοχλεί. Δεν ισχύει το ίδιο, όμως, και με τα Ray-Ban γυαλιά της META, των οποίων η κάμερα παύει να βρίσκεται σε ένα αντικείμενο που κρατάς στα χέρια σου, όπως το κινητό τηλέφωνο. Είναι ενσωματωμένη σε ένα καθημερινό αξεσουάρ. Καμία χαρακτηριστική κίνηση δεν προδίδει ότι γίνεται καταγραφή. Το μόνο σημάδι είναι ένα μικρό LED, το οποίο υποδηλώνει ότι γίνεται καταγραφή, μπορεί όμως να περάσει απαρατήρητο. Ιδίως όταν ο καταγραφόμενος βρίσκεται εκτός του οπτικού πεδίου του χρήστη ή σε μεγαλύτερη απόσταση. Άρα, ακόμη και αν δεν το είδες, ο… γυαλάκιας είναι νόμιμος;
Σύμφωνα με τον Σωτηρόπουλο, ακόμη και το φωτάκι που ανάβει στα Έξυπνα Γυαλιά δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι ο πολίτης έχει ενημερωθεί όπως απαιτεί ο GDPR. Η ενημέρωση, εξηγεί, δεν περιορίζεται στην ένδειξη ότι γίνεται καταγραφή, αλλά περιλαμβάνει στοιχεία για τον υπεύθυνο επεξεργασίας, τον σκοπό της συλλογής, τη διάρκεια αποθήκευσης και τα δικαιώματα του πολίτη.
Η σημασία του φωτεινού αυτού δείκτη φαίνεται και από μια πρόσφατη αλλαγή της ίδιας της Meta. Η εταιρεία τροποποίησε το λογισμικό των έξυπνων γυαλιών της ώστε να μην επιτρέπεται η καταγραφή όταν το LED έχει καλυφθεί ή αλλοιωθεί, επιχειρώντας να αποτρέψει την κρυφή βιντεοσκόπηση. Η κίνηση αυτή δείχνει ότι ακόμη και η ίδια η Meta αντιμετωπίζει το φωτάκι ως βασικό μηχανισμό διαφάνειας απέναντι στους ανθρώπους που ενδέχεται να καταγράφονται. Αρκεί, όμως;
Αξίζει να αναφέρουμε και μια εξαίρεση στον Ελληνικό νόμο: Την πρόβλεψη για τις δημοσιογραφικές λήψεις. Ο GDPR και η ελληνική νομοθεσία προβλέπουν ειδικές εξαιρέσεις όταν η επεξεργασία γίνεται για δημοσιογραφικούς σκοπούς. Κατά τον Σωτηρόπουλο, η εξαίρεση αυτή δεν επεκτείνεται αυτομάτως σε κάθε ιδιώτη που φορά ένα ζευγάρι έξυπνα γυαλιά.
Διαβάστε επίσης
Meta-bussiness…
Όταν η Meta κυκλοφόρησε την πρώτη έκδοση των έξυπνων γυαλιών Ray-Ban στην Ευρώπη το 2021, το προϊόν προκάλεσε αμέσως ανησυχίες στις αρχές προστασίας προσωπικών δεδομένων της Ιρλανδίας και της Ιταλίας σχετικά με το αν τα γυαλιά καθιστούσαν αρκετά σαφές στους ανθρώπους ότι καταγράφονται.
Δύο χρόνια αργότερα, η Meta ανακοίνωσε μια νέα έκδοση των έξυπνων γυαλιών με πρόσθετα μέτρα προστασίας της ιδιωτικότητας που πρότεινε η ιρλανδική ρυθμιστική αρχή, συμπεριλαμβανομένου ενός μεγαλύτερου φωτός που αναβοσβήνει για να προειδοποιεί τους ανθρώπους για την καταγραφή.
Οι ανησυχίες κορυφώθηκαν στις αρχές του 2026, όταν Σουηδικά Μέσα Ενημέρωσης ανέφεραν ότι εξωτερικοί συνεργάτες της Meta στην Κένυα εξέταζαν «πολύ ιδιωτικά» πλάνα που είχαν καταγραφεί από τα έξυπνα γυαλιά της εταιρείας, προκειμένου να βοηθήσουν στην εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.
Αυτά περιλάμβαναν καταγραφές από επισκέψεις ανθρώπων στην τουαλέτα, τραπεζικά στοιχεία ή ακόμη και προσωπικές ερωτικές στιγμές, σύμφωνα με το Politico.
Πλέον αυτό άλλαζε και την προοπτική της παρακολούθησης, καθώς αυτός που κατέγραφε γινόταν και ο ίδιος -χωρίς να το γνωρίζει επίσης, παρακολουθούμενος. Η Meta απάντησε στο BBC πως «Όταν οι άνθρωποι μοιράζονται περιεχόμενο με το Meta AI, όπως κάνουν και άλλες εταιρείες, μερικές φορές χρησιμοποιούμε εξωτερικούς συνεργάτες για να αξιολογήσουν αυτά τα δεδομένα με σκοπό να βελτιώσουμε την εμπειρία των ανθρώπων με τα γυαλιά, όπως αναφέρεται στην Πολιτική Απορρήτου μας».
Επανήλθε μάλιστα, με συμπληρωματική δήλωση, τονίζοντας πως το υλικό παραμένει στη συσκευή, εκτός αν ο ίδιος ο χρήστης επιλέξει να το στείλει στο Meta AI.
Προχώρησε, επίσης, και στον τερματισμό της συνεργασίας της με την εταιρεία επειδή «δεν πληρούν τα πρότυπά μας». Σύμφωνα με το BBC, τα εργατικά συνδικάτα της Κένυας κατηγόρησαν τη Meta ότι απέλυσε τους εργαζόμενους ως αντίποινα και προσπάθεια φίμωσης επειδή μίλησαν στον τύπο για το ευαίσθητο περιεχόμενο που έβλεπαν.
Ως απότοκο της αποκάλυψης αυτής, Αμερικανοί καταναλωτές στράφηκαν εναντίον της Meta. Έτσι, τον Μάρτιο του 2026 κατατέθηκε ομαδική αγωγή στο ομοσπονδιακό δικαστήριο της Βόρειας Περιφέρειας της Καλιφόρνια.
Στην αγωγή τους εναντίον της Meta και της Luxottica (κατασκευάστριας εταιρίας των Ray-Ban) οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι η Meta εξαπάτησε τους καταναλωτές, καθώς προωθούσε έντονα το προϊόν με σλόγκαν τύπου «σχεδιασμένο για την ιδιωτικότητά σας». Μόνο που η ιδιωτικότητά τους τερματιζόταν στο Ναϊρόμπι, από ό, τι αποκαλύφθηκε.
Πατώντας στις αποκαλύψεις των Σουηδικών Μέσων Ενημέρωσης, ισχυρίζονται επίσης πως ο μέσος καταναλωτής δεν θα μπορούσε ποτέ να φανταστεί ότι «ένας ξένος στην άλλη άκρη του κόσμου» θα έβλεπε τις πιο προσωπικές και ευαίσθητες στιγμές του, όπως επισκέψεις στην τουαλέτα ή ερωτικές επαφές. (Αυτοί, από την άλλη, δεν είχαν κανένα πρόβλημα να παρακολουθούν τους άλλους).
Επισημαίνουν επίσης και την αθέμιτη αλλαγή πολιτικής της Meta, η οποία άλλαξε απροειδοποίητα τις ρυθμίσεις της καθιστώντας τις λειτουργίες AI και τη συλλογή δεδομένων προεπιλεγμένες (default), χωρίς να δίνει εύκολο τρόπο εξαίρεσης (opt-out) στους χρήστες.
Η πραγματική συζήτηση, όμως, μόλις ξεκίνησε. Γιατί τα έξυπνα γυαλιά της Meta δεν θα είναι τα τελευταία. Τα επόμενα χρόνια αντίστοιχες συσκευές θα κυκλοφορήσουν από ολοένα και περισσότερες εταιρείες. Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι αν φοράει νόμιμα Meta Ray-Ban ο Άδωνις Γεωργιάδης. Θα είναι αν είμαστε διατεθειμένοι να αποδεχθούμε ότι, στον δημόσιο χώρο, η κάμερα δεν κρατιέται πλέον στο χέρι. Εσύ ο ίδιος θα είσαι η κάμερα. Σαν να έχεις ξεπεταχτεί από τις σελίδες του «1984» του Τζορτζ Όργουελ.
Με πληροφορίες από το Politico.eu και το BBC.
