Άντε να εξηγήσεις την «Οδύσσεια» του Νόλαν στον Nεοέλληνα
Η «Οδύσσεια» του Ομήρου είναι ένα έργο τόσο τεράστιο, που δεν χωράει ούτε σε μία ταινία ούτε στις εύκολες βεβαιότητες των social media. Ο Κρίστοφερ Νόλαν άνοιξε ξανά τη συζήτηση για το έπος – και μαζί την πόρτα σε όσους θυμήθηκαν ξαφνικά να το υπερασπιστούν.
Αν οι μισοί από όσους γράφουν στα social media για τις ανακρίβειες του Κρίστοφερ Νόλαν στη σεναριακή μεταφορά της «Οδύσσειας» την είχαν διαβάσει, η χώρα μας θα ήταν η πιο πολιτισμένη χώρα στον κόσμο, ο μέσος Έλληνας κάτι σαν τον Δημήτρη Μαρωνίτη και η μέση Ελληνίδα κάποια σαν την Ελένη Γλικατζή-Αρβελέρ.
Πάντα έλεγα ότι το να διαβάσει κάποιος την «Οδύσσεια» του Ομήρου (εννοείται σε μια καλή απόδοσή της στα νέα ελληνικά, γιατί στα αρχαία είναι σχεδόν αδύνατο…) είναι εξίσου δύσκολο με το να διαβάσει και τον «Οδυσσέα» του Τζέιμς Τζόις: ίσως το έχει το όνομα. Για να είμαι ειλικρινής, στη ζωή μου έχω γνωρίσει πολλούς που ισχυρίζονται ότι έχουν διαβάσει το μυθιστόρημα του Τζόις και ελάχιστους που να δηλώνουν ότι έχουν διαβάσει τους 12 χιλιάδες στίχους του Ομήρου. Αλλά να είναι καλά ο Νόλαν: οι δεύτεροι αυτές τις μέρες κάνουν την τίμια αντεπίθεσή τους λέγοντας το ίδιο ψέμα.
Η «Οδύσσεια» δεν είναι απλά απέραντη: είναι ένα κείμενο τρομερά πυκνό – ένα έργο ζωής, όχι μόνο για τον Όμηρο, αλλά και για όποιον φιλόλογο επιχείρησε να αναμετρηθεί μαζί της. Όταν άκουσα ότι ο Νόλαν θα την γυρίσει και θα μας δώσει τη μεγαλύτερη σε διάρκεια κινηματογραφική εκδοχή της, πίστεψα πως θα κάνει μια τριλογία εφάμιλλη του «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών», π.χ. Ο καλός σκηνοθέτης στρίμωξε τα πάντα σε τρεις ώρες και, προφανώς, άφησε έξω πολλά.
Η «Οδύσσεια» είναι τόσο απέραντη ως μυθιστορηματικό και λυρικό αφήγημα, που θα μπορούσαν να γυριστούν πολλές ταινίες με βάση τις ραψωδίες της. Πέρυσι, εν μέσω γενικής αδιαφορίας μάλλον γιατί την ταινία δεν την γύρισε ο Νόλαν, είχε βγει στις αίθουσες μια ταινία δύο ωρών με αποκλειστικό θέμα το πώς ο Οδυσσέας έχει ξεπαστρέψει τους μνηστήρες επιστρέφοντας στην Ιθάκη. Ο τίτλος της ήταν «The Return», είχε πρωταγωνιστή τον Ρέιφ Φάινς, στον ρόλο της Πηνελόπης ήταν η Ζιλιέτ Μπινός και σκηνοθέτης της ήταν ο Ουμπέρτο Παζολίνι – Ιταλοαμερικανός είναι και ας μην τον μπερδεύουμε με τον μακαρίτη Πιερ Πάολο.
Την είχα δει και πάλι είχα μείνει με την αίσθηση πως κάτι έλειπε: δεν έφταιγε η ταινία, αλλά το γεμάτο λεπτομέρειες έπος. Η αλήθεια είναι πως όλες οι ραψωδίες του θα μπορούσαν να γίνουν ταινίες, και μάλιστα διαφορετικού περιεχομένου. Τα επτά χρόνια με την Καλυψώ θα μπορούσαν να είναι ένα κολασμένο love story. Η περιπέτεια στο νησί του Πολύφημου ή στο νησί της Κίρκης, ταινία τρόμου. Η κάθοδος στον κάτω κόσμο, ταινία επιστημονικής φαντασίας. Το ταξίδι του Τηλέμαχου στις Μυκήνες, κοινωνικό δράμα με θέμα έναν γιο που ψάχνει τον χαμένο πατέρα του.
Αν ο Νόλαν δεν ήταν τόσο τρελός με το σινεμά, ώστε σε κάθε σχεδόν ταινία του να δοκιμάζει νέες κάμερες, νέους φακούς και νέες τεχνικές, θα μπορούσε να κάνει, χάρη στην «Οδύσσεια», μια σούπερ σειρά για το Netflix. Όπου μάλιστα κάθε επεισόδιο θα ήταν κι ολότελα διαφορετικό από το προηγούμενο, συνδυάζοντας τις περιπέτειες ενός action hero με πολύ συναίσθημα και πολλά φιλοσοφικά ερωτήματα: για τον νόστο, την εσωτερική αναζήτηση, τα όχι και τα ναι, τον πόνο και τον έρωτα.
Διαβάστε επίσης
Αλλά εμένα δεν με προβληματίζει ούτε τι έκανε τώρα με την «Οδύσσεια» ο Νόλαν ούτε τι θα μπορούσε με αυτή να κάνει. Απλά διασκεδάζω με την προσπάθεια πολλών να μας πείσουν ότι η διασκευή του δεν είναι καλή, γιατί οι ίδιοι ανακάλυψαν ότι λείπουν κάποιες μεγάλες σκηνές. Όντως λείπουν. Αλλά ανάθεμα κι αν αυτοί που το επισημαίνουν μπορούν να τις περιγράψουν, αναφέροντας τις ομηρικές λεπτομέρειες.
Τι κάνουν; Διαβάζουν τις τοποθετήσεις κάποιων ελάχιστων φιλολόγων που μιλάνε μετά λόγου γνώσεως και τις υιοθετούν. Γκρινιάζουν και για κάποια προφανή (ότι, π.χ., δεν υπάρχει η σκηνή που ο Οδυσσέας απαντάει στον Κύκλωπα Πολύφημο ότι λέγεται «Κανένας»), επικαλούνται κάτι που έχουν δει για τα κράτη των Αχαιών και όλο αυτό το εμφανίζουν ως απάντηση στα αίσχη του Νόλαν «που πρόδωσε τον νεοελληνικό πολιτισμό κ.λπ.». Ενώ, αν κάτι έκανε ο Νόλαν, είναι ακριβώς το αντίθετο: ξύπνησε σε χιλιάδες ανθρώπους σε όλο τον κόσμο το ενδιαφέρον για το έπος, που, χάρη στην εμπλοκή του, μοιάζει να απέκτησε ξαφνικά τη νέα του επικαιρότητα. Όχι ως σουξέ του Ομήρου, αλλά ως σουξέ παγκόσμιο και πανανθρώπινο.
Αλλά σε όποιον χαλιέται γιατί η Ωραία Ελένη δεν είναι ξανθιά, ψηλή, έτοιμη για διακοπές στη Μύκονο και με post για like στο Instagram, άντε αυτό να το εξηγήσεις…
