Το σκοτάδι του Ιράν
Η Δύση προσδοκά ο λαός του Ιράν να εξεγερθεί και να ανατρέψει το καθεστώς κτλ κτλ. Αλλά το καθεστώς δεν είναι 350 κρατικοί λειτουργοί: είναι ένα ολόκληρο σύστημα αξιών.
Ενώ γίνεται ο χαμός στην Μέση Ανατολή εγώ σκέφτομαι πολύ μια από τις καλύτερες ταινίες της περασμένης χρονιάς, που ήταν ιρανική και είχε βγει στις αίθουσες με τον παράξενο τίτλο ο «Σπόρος της Ιερής Συκιάς». Την σκέφτομαι γιατί αποτελεί κατά κάποιο τρόπο απόδειξη του πόσο δύσκολο είναι να μιλάμε για πραγματικότητες που δεν γνωρίζουμε, όπως είναι το Ιράν. Δεν αναφέρομαι στην ιστορία της χώρας, στην πολιτική της κατάσταση, στο καθεστώς διοίκησης κτλ: αυτά είναι σχετικά απλά, αλλά δεν είναι ακριβώς το Ιράν. Το Ιράν είναι η κοινωνική και όχι η πολιτική ζωή του.
Ο «Σπόρος της Ιερής Συκιάς» είναι μια οικογενειακή ιστορία. Υπάρχει ένας πατέρας καλός οικογενειάρχης , θρήσκος άνθρωπος (δηλαδή πιστός μουσουλμάνος), και ευτυχής γιατί επιτέλους παίρνει την προαγωγή που περίμενε μετά από χρόνια σκληρής δουλειάς. Υπάρχει μια πλήρως υποστηρικτική μητέρα, αφοσιωμένη στην οικογένεια, δίπλα στον άντρα της, κολώνα του σπιτιού. Και υπάρχουν και δυο κόρες – μια μαθήτρια και μια φοιτήτρια – κορίτσια που θέλουν να ζήσουν την ζωή τους, μια ζωή σε ένα κόσμο μοντέρνο που καμία σχέση δεν έχει με την ιρανική θεοκρατία και τις καταπιεστικές απαγορεύσεις. Αλλά υπάρχει ένα πρόβλημα: ο μπαμπάς της οικογένειας, ο φαινομενικά καλός αυτός άνθρωπος, είναι ανακριτής του καθεστώτος και μέλος των Φρουρών της Επανάστασης. Και αυτό από μόνο του αρκεί για να μεταβάλει την εικόνα της πραγματικότητας: η μητέρα πχ, δεν είναι ο φύλακας άγγελος του σπιτιού, αλλά μια γυναίκα που ξέροντας τι είδους δουλειά κάνει ο άντρας της, τον στηρίζει και από φόβο αλλά και γιατί πιστεύει πως η επαγγελματική ανέλιξή του θα εξασφαλίσει μια καλύτερη ζωή στις κόρες της. Που είναι οι μόνος που δεν ξέρουν τίποτα, παίρνοντας μέρος στις διαδηλώσεις των συνομηλίκων τους που έχουν βγει στους δρόμους λόγω της δολοφονίας της Μάχσα Αμίνι.
Διαβάστε επίσης
Η ειρωνεία είναι προφανής και σκληρή. Η επισήμανση ότι τα κορίτσια διαδηλώνουν και διεκδικούν δικαιώματα και ελευθερίες ενώ δεν γνωρίζουν ποιος είναι ο πατέρας τους, είναι ένας εύσχημος τρόπος για να τονισθεί, όχι μόνο η διαφορά ανάμεσα στο ιδιωτικό και στο δημόσιο, αλλά και η έλλειψη γνώσης που οδηγεί στην ριζοσπαστικοποίηση. Τα κορίτσια είναι αμήχανα απέναντι στον συντηρητισμό των γονιών τους, αλλά δεν είναι καθόλου καχύποπτα: βλέπουν τους γονείς τους, ειδικά τον πατέρα, σαν ένα άνθρωπο με αρχές με τις οποίες δεν συμφωνούν μεν, πλην όμως η έλλειψη συμφωνίας δεν είναι και λόγος για να μην σέβονται την τιμιότητα του. Ο δε πατέρας κατ’ εντολή του καθεστώτος, πρέπει να κρύβει το ποια δουλειά κάνει (τα στελέχη του κρατικού μηχανισμού παρακολουθήσεων πρέπει να διατηρούν την ταυτότητά τους κρυφή και για να μη γίνουν στόχοι των αντικαθεστωτικών) και χρησιμοποιεί τα κορίτσια του ως κάλυψη ενθαρρύνοντας (με τον τρόπο του) την κοινωνικοποίησή τους. Για να λειτουργεί ως φύλακας της εσωτερικής ασφάλειας πρέπει να μην μοιάζει τέτοιος: τα κορίτσια του είναι χρήσιμα. Αλλά όταν τα κορίτσια μοιραία περνάνε τα όρια (γιατί το δικαίωμα για ελευθερία το απαιτεί) ο πατέρας κινδυνεύει να γίνει ο ίδιος στόχος του καθεστώτος αφού δεν μπορεί να βάλει τάξη στο ίδιο του το σπίτι. Το δράμα καραδοκεί. Και ξεσπά σαν θύελλα όταν οι γονείς αφήνουν κατά μέρους τους ρόλους τους, δηλαδή όταν τα παιδιά ανακαλύψουν ότι το αποκρουστικό καθεστώς δεν είναι ένα σχήμα θεωρητικό, αλλά η ίδια η πραγματικότητά τους.
Διαβάστε επίσης
Η Δύση προσδοκά ο λαός του Ιράν να εξεγερθεί και να ανατρέψει το καθεστώς κτλ κτλ. Αλλά το καθεστώς δεν είναι 350 κρατικοί λειτουργοί: είναι ένα ολόκληρο σύστημα αξιών που βασίζεται σε ένα παρελθόν με ρίζες στο παρών και στόχο να μην αλλάξει τίποτα στο μέλλον. Πολύ πριν τις εξεγέρσεις στις πλατείες υπάρχουν ανάγκες για εξεγέρσεις μέσα στα ίδια τα σπίτια, εξεγέρσεις που θα φέρουν διαιρέσεις ανάμεσα σε γονείς και παιδιά, και θα δημιουργήσουν αληθινά δράματα που δεν έχουν να κάνουν με διαφωνίες που προκαλούν αναρτήσεις στο Facebook. Μιλάμε για πόνο: τον πόνο που προκαλεί σε γονείς και παιδιά η υποχρεωτική άρνηση μιας συνύπαρξης – ποιος τον αντέχει αυτό τον πόνο;
Είναι εύκολες οι απλοϊκές προβλέψεις. Αλλά συνήθως δεν δικαιώνονται. Υπάρχει πολύ σκοτάδι στο Ιράν. Και όλα θα γίνουν ακόμα πιο σκοτεινά αν ο φανατισμός μεγαλώσει. Κι ο φανατισμός δεν αντιμετωπίζεται με βομβαρδισμούς. Συνήθως εξαιτίας τους δυναμώνει.
