Σαν να παίζεις στοίχημα

Μου αρέσει πάντα να διαβάζω αναλύσεις που έχουν ως θέμα αν θα γίνουν πρόωρες εκλογές, τι θα κάνει ο Μητσοτάκης, τι θα συμβεί στην Κεντροαριστερά, τι λένε οι δημοσκοπήσεις, τι θα γίνει στις δεύτερες εκλογές κτλ. Ειδικά αυτό με τις δεύτερες εκλογές είναι το είδος της ανάλυσης που λατρεύω. Πώς γίνεται να μας απασχολεί τι θα γίνει στις δεύτερες εκλογές όταν δεν ξέρουμε τι θα γίνει στις πρώτες με ξεπερνά. Όπως ομολογώ πως δεν καταλαβαίνω πως γίνεται προσεχτικοί αναλυτές, άνθρωποι με άποψη, και δημοσιολόγοι γεμάτοι εμπειρίες να μην λαμβάνουν υπόψιν τους ότι ζούμε μια εποχή απίστευτης ρευστότητας όπου όλα αλλάζουν με ταχύτητες ασύλληπτες.

Θα φέρω μερικά παραδείγματα. Στις 11 Απριλίου του 2010 ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου έδινε συνέντευξη στο Βήμα της Κυριακής δηλώνοντας έτοιμος για ρήξεις, σίγουρος ότι θα υπάρξει η πρέπουσα ευρωπαϊκή βοήθεια και ότι δεν θα εμφανιστεί στην ζωή μας το ΔΝΤ: δυο βδομάδες αργότερα πήγε στο Καστελόριζο κι ανακοίνωσε το πρώτο μνημόνιο. Τις πρώτες μέρες του Μαρτίου του 2020 το βασικό θέμα σε όλες τις εφημερίδες ήταν το μεταναστευτικό και το πως θα σταματούσε το πέρασμα κάποιων χιλιάδων φουκαράδων από τον Έβρο στην Ελλάδα: εφημερίδες μιλούσαν για σχέδιο του Ερντογάν και για «ασύμμετρη απειλή» ενώ η Εφημερίδα των Συντακτών στις 3 Μαρτίου έλεγε πως «η κυβέρνηση άνοιξε πόρτα στον φασισμό». Δεν ξέρω αν αυτό έγινε: το βέβαιο είναι ότι ελάχιστες μέρες αργότερα κλειδαμπαρωθήκαμε σπίτια μας και στέλναμε sms για να βγάλουμε το σκύλο βόλτα ακόμα κι εμείς που σκύλο δεν είχαμε. Αλλά δεν χρειάζεται να πάω τόσο μακριά. Μια μέρα πριν το δυστύχημα των Τεμπών μας απασχολούσε το αν ο Τσίπρας θα διαγράψει τον Πολάκη αλλά και ότι η showbiz έτρεμε από τις αποκαλύψεις του Κοκλώνη. Για να μην πω ότι δυο μέρες πριν ο Τραμπ βομβαρδίσει το Ιράν το θέμα ήταν το πως δεν θα έχουν πρόσβαση τα παιδιά στα social media.

Περισσότερο από ποτέ αυτό που κυριαρχεί στη χώρα είναι η αίσθηση μιας ρευστότητας: νομίζω κανείς δεν μπορεί με σιγουριά τι θα γίνει όχι σε ένα χρόνο αλλά ούτε καν τον επόμενο μήνα. Ποιος για παράδειγμα από όλους όσους κάνουν εκτιμήσεις για το τι μέλει γενέσθαι στην ελληνική πολιτική σκηνή γνώριζε την ύπαρξη του ΟΠΕΚΕΠΕ; Και δεν λέω το πως ο οργανισμός λειτουργούσε: αυτό ήταν κομμάτι δύσκολο να το φανταστεί και σεναριογράφος του Χόλυγουντ.

Για να κάνεις σήμερα προβλέψεις χρειάζεσαι να έχεις χρονομηχανή και να μπορείς να πεταχτείς στο μέλλον: θα δεις πολλά που δεν περίμενες αλλά τουλάχιστον θα έχεις μια εικόνα – αυτή που είναι δύσκολο και να φανταστείς σήμερα. Ίσως τελικά να είναι κι αυτός ένας λόγος που ασχολούνται όλοι τόσο πολύ με προβλέψεις, που αναλύουν κινήσεις, που ψάχνουν ποιο ακριβώς θα είναι το πολιτικό σκηνικό: η βεβαιότητα πως δεν υπάρχουν πλέον δεδομένα είναι που κάνει την προσπάθεια ενδιαφέρουσα, σαν στοίχημα με τον εαυτό σου. Δεν είναι τόσο ότι μπορεί αναλύοντας τα πράγματα να καταλήξεις σε συμπεράσματα πάνω στα οποία να στηρίξεις προβλέψεις: αν υπάρχει κάτι γοητευτικό είναι ότι ψάχνεσαι με την βεβαιότητα πως ακόμα και τα απολύτως λογικά μπορεί να ανατραπούν. Αναλύεις κατά κάποιο τρόπο τζογάροντας πάνω στην ίδια σου την άποψη – ελπίζεις πως δεν θα πέσεις έξω. Ενώ κατά βάθος ξέρεις ότι η πιθανότητα να προκύψει το πράγμα όπως προβλέπεις είναι μικρή. Σαν να παίζεις στοίχημα.