Η σκηνοθέτρια Σεριέν Νταμπί μιλά για την Παλαιστίνη και τη γενοκτονία «Στη Σκιά της Πορτοκαλιάς»

Το ξέσπασμα της ένοπλης σύρραξης στην Παλαιστίνη τον Οκτώβριο του 2023, η οποία συνεχίζεται παρά την επίσημη συμφωνία εκεχειρίας, είναι ένα ακόμα αιματηρό κεφάλαιο στη γενοκτονία του παλαιστινιακού λαού που συντελείτε εδώ και δεκαετίες. Η Σεριέν Νταμπί, ηθοποιός και σκηνοθέτρια με καταγωγή από την περιοχή, προτού ξεκινήσει η νέα απόπειρα διαγραφής των συμπατριωτών της, είχε ήδη αποφασίσει πως πρέπει να μιλήσει για όλα όσα συμβαίνουν.

Το αποτέλεσμα πήρε τη μορφή της ταινίας «Στη Σκιά της Πορτοκαλιάς», ένα οξύ κοινωνικό δράμα το οποίο διατρέχει όλη την πρόσφατη παλαιστινιακή μνήμη, από τη Νάκμπα του 1948, την πρώτη Ιντιφάντα και φτάνοντας μέχρι σήμερα. Ωστόσο, δεν περιορίζεται στην ιστορική καταγραφή. Στην καρδιά του φιλμ της η δημιουργός τοποθετεί μια αφοπλιστική οικογενειακή οδύσσεια, βγαλμένη θαρρείς από σενάριο του Πέδρο Αλμοδόβαρ ή του Αμπάς Κιαροστάμι. Για να εμβαθύνουμε περισσότερο, θέσαμε μέσω Zoom τις ερωτήσεις μας στην Νταμπί.

Τι σας κινητοποίησε να γυρίσετε αυτήν την ταινία τη δεδομένη στιγμή;

Αφετηρία μου ήταν οι βομβαρδισμοί της Γάζας το 2014. Σε εκείνη τη φάση είχα γυρίσει δύο ταινίες και ένιωθα έτοιμη για κάτι μεγαλύτερο. Κάπως έτσι προέκυψε το θέμα της Νάκμπα, διότι είναι μοναδικής σημασίας και ανέκαθεν με ενέπνεε. Τότε, δεν ήταν μια ιστορία τόσο διαδεδομένη όσο σήμερα. Προσωπικά την είχα μάθει λόγω του πατέρα μου, ο οποίος υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει την Παλαιστίνη το 1967. Με αυτόν τον τρόπο έγινα κομμάτι της διασποράς, μεγάλωσα σε μια χώρα όπου κανείς δεν ήξερε τίποτα για τους Παλαιστίνιους έξω από την κοινότητά μας. Για αυτό το λόγο είναι απαραίτητο να γνωρίζεις τη συνέβη στη Νάκμπα για να μπορέσεις να μιλήσεις για όσα συμβαίνουν σήμερα. Δεν έχουμε να κάνουμε με τίποτα άλλο από την επίσπευση μιας εθνοκάθαρσης που ξεκίνησε το 1948. Πρόκειται για μια γενοκτονία σε πρωτοφανή κλίμακα, όπως δεν την έχουμε ξαναδεί ποτέ. Οπότε, το 2014 άρχισα να αναπτύσσω την ιδέα της ταινίας, αλλά δε βιάστηκα γιατί έχω αντίληψη της ευθύνης που ανέλαβα. Σταδιακά δούλεψα πάνω σε μια πλοκή όπου ξεδιπλωνόταν η ιστορία της Παλαιστίνης μέσα από τα βιώματα μιας οικογένειας που παρακολουθούμε σε βάθος τριών γενεών. Ήθελα να υπάρχει μια θαλπωρή και μια οικειότητα στο φιλμ, για να μπορέσω να αναμετρηθώ και εγώ με το διαγενεακό τραύμα που με συνδέει με τους συγγενείς μου. Εν τέλει, έγραψα το σενάριο το 2020 και ταξιδέψαμε στην Παλαιστίνη για προετοιμασία το Μάιο του 2023. Φυσικά, ήταν αδύνατο να προβλέψουμε όσα έγιναν μερικούς μήνες μετά.

Αναφερθήκατε στις διαφορετικές γενιές που έχουν βιώσει τη γενοκτονία και σκέφτομαι πως ο φανταστικός πρωταγωνιστής, Σαλέχ Μπακρί, συμβολίζει ακριβώς αυτήν τη διαχρονικότητα. Είναι ο πιο δημοφιλής Παλαιστίνιος ηθοποιός διεθνώς, αλλά και κάνει καριέρα στον ίδιο τομέα με τον εξίσου επιδραστικό πατέρα του, Μοχάμαντ Μπακρί.

Πράγματι, όταν έγραφα το σενάριο σκέφτηκα αμέσως την οικογένειά του, υπό μία έννοια αποτελούν δυναστεία. Αλλά παράλληλα, ήθελα από καιρό να συνεργαστώ μαζί του. Επίσης, έχει μια μοναδική ικανότητα να παίζει με ψυχή. Μπορεί την ίδια στιγμή να είναι ευάλωτος, τρυφερός, αλλά και ισχυρός. Οπότε, ήταν τιμή μου που συνεργαστήκαμε, όπως και με τους υπόλοιπους συγγενείς του. Στη «Σκιά» εμφανίζονται ακόμα, μεταξύ άλλων, ο πατέρας και ο ξάδερφός του!

Ας μη ξεχνάμε πως και εσείς συμμετέχετε στο cast. Πώς καταλήξατε στο ότι δεν πρέπει να περιοριστείτε στο ρόλο της σκηνοθέτριας;

Για να είμαι ειλικρινής, δεν το είχα εξαρχής υπόψη, παρόλο που η συγκεκριμένη ηρωίδα μου άρεσε πάρα πολύ. Όμως δεν είχα βρει μέσα μου έναν επαρκή λόγο για να την ενσαρκώσω. Προοδευτικά, διαπίστωσα πως αποτελεί μια επέκταση του εαυτού μου. Διότι και εκείνη αναρωτιέται εάν μπορεί να επουλώσει ένα τραύμα που προέρχεται από το παρελθόν της. Επιπλέον, είχα γύρω μου ένα φανταστικό συνεργείο με το οποίο αποκτήσαμε πολύ στενές σχέσεις. Έτσι, ένιωσα ασφάλεια και υπήρχε εμπιστοσύνη ώστε να μπορώ να μοιράσω τις ιδιότητές μου μπροστά και πίσω από την κάμερα.

Πάντως, ήθελε κουράγιο και το σεναριακό τόλμημα που φέρατε εις πέρας. Γιατί ξαφνικά αλλάζει πλήρως η ενέργεια της ταινίας και υπό διαφορετικές συνθήκες θα μπορούσε να εκπυρσοκροτήσει αυτή η απότομη δραματική απογείωση.

Ξέρετε κάτι, η παρατήρησή σας είναι πολύ σωστή. Εν τω μεταξύ, κάτι που μας συγκλόνισε τότε ήταν πως βρεθήκαμε να γυρίζουμε μια ιστορία για τη γενοκτονία, την ώρα που αυτή συνέβαινε. Επομένως, η φόρτιση όλων μας στράφηκε προς την ολοκλήρωση της παραγωγής νιώθοντας αλληλεγγύη, οργή και πένθος. Ταυτόχρονα, είχαμε πλήρη επίγνωση πως και τα συναισθήματα του κοινού, όταν θα έφτανε η ώρα να δει την ταινία, θα ήταν αντίστοιχα. Για αυτό με την μοντέζ μου Τίνα Μπαζ, αποφασίσαμε να κρατήσουμε χαμηλούς τόνους στις ερμηνείες και τη συνολική ατμόσφαιρα του φιλμ, δε χρειαζόταν να μεγεθύνουμε περισσότερο της εντάσεις. Στο τέλος της ημέρας, θέλαμε να επικρατήσει η τρυφερότητα και το γεγονός πως μπορεί να μιλάμε για την απώλεια, αλλά βασική προτεραιότητά μας είναι η ανάδειξη όλων όσων κάνουν εφικτή την επιβίωση σε εποχές πολιτικών αναταραχών.

Όπως γνωρίζετε καλύτερα από εμένα, τελευταία έχουν αυξηθεί οι παραγωγές που φέρνουν στο προσκήνιο το παλαιστινιακό ζήτημα. Πόσο πιστεύετε πως έχουν ωφελήσει την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης γύρω από αυτό;

Από τη μία, είμαστε μάρτυρες μιας γενοκτονίας σε ζωντανή σύνδεση τα τελευταία χρόνια. Και οι εικόνες είναι τόσο αποτρόπαιες που νομίζω ότι ο κόσμος έχει αφυπνιστεί σε σχέση με όσα βιώνει ο παλαιστινιακός λαός. Για αυτόν το λόγο, κιόλας, οι συγκεκριμένες ταινίες έχουν βρει τόση προσοχή, αποτυπώνουν γλαφυρά το πνεύμα της εποχής και οι θεατές τις αναζητούν για να μάθουν περισσότερα. Οπότε νιώθω ότι συμβάλλουν στην αλλαγή της κυρίαρχης αντίληψης ώστε να γίνει ξεκάθαρο πόσο έχουν υποφέρει οι Παλαιστίνιοι.

Ορισμένες τοποθεσίες θύμισαν έντονα την Ελλάδα και την Κύπρο, κάνω λάθος;

Καθόλου! Η ταινία αποτελεί ευρωπαϊκή συμπαραγωγή μεταξύ Γερμανίας και Κύπρου. Αρχικά, επρόκειτο τα γυρίσματα να πραγματοποιηθούν σχεδόν εξ ολοκλήρου στην Παλαιστίνη και μόνο ένα μέρος τους στην Κύπρο. Ωστόσο, μετά τον Οκτώβριο του ’23 αυτό κατέστη αδύνατον, όπως καταλαβαίνετε. Από εκείνο το σημείο και έπειτα, χρειάστηκε να οργανωθούμε ξανά από την αρχή. Ήμασταν εξουθενωμένοι πνευματικά και οικονομικά. Καταλήξαμε να γυρνάμε στην Κύπρο ότι είχαμε σχεδιάσει και στη συνέχεια μεταβήκαμε στην Ιορδανία. Στην Ελλάδα, συγκεκριμένα, διαδραματίστηκαν σκηνές που κανονικά τοποθετούνται στο Τελ Αβίβ και το μεσαιωνικό κομμάτι της Ρόδου παρέπεμψε στην παλιά πόλη της Γιάφα.

Η ταινία «Στη Σκιά της Πορτοκαλιάς» παίζεται στους κινηματογράφους (26/3) από την Filmtrade.