Οι «Πικρές Γιορτές» του Πέδρο Αλμοδόβαρ φέρνουν γλυκόπικρα δάκρυα
Στη νέα ταινία του ο σπουδαίος σκηνοθέτης μπορεί να μην ανανεώνει το ύφος του, αλλά δε δυσκολεύεται στο να συγκινήσει με την τρυφερότητά του.
Περιεχόμενα
Όλες οι ταινίες του Πέδρο Αλμοδόβαρ εξελίσσονται σε παράλληλες ευθείες. Συναισθηματικές, το υπέροχο και το αποτρόπαιο συμβαίνουν την ίδια στιγμή, υπαρξιακές, αφού δεν υπάρχει ποτέ η ζωή δίχως το θάνατο, αλλά και καλλιτεχνικές. Στα φιλμ του Ισπανού τα όρια μεταξύ αλήθειας και ψέματος είναι δυσδιάκριτα, όπως εκείνα ανάμεσα στο βίωμα και το μύθο, ένα νοητό σύνορο που επανέρχεται στην 24η(!) μεγάλου μήκους του με τίτλο «Πικρές Γιορτές».
Αντιγράφω σημαίνει αγαπώ
Στο κομμάτι «360» της Charli XCX η Βρετανίδα ποπ σταρ καθώς επισημαίνει τη δική της κομβική επίδραση στο είδος, ταυτόχρονα επαινεί πρόσωπα που επηρέασαν την ίδια, όπως χαρακτηριστικά κάνει με την αναφορά στην ηθοποιό Τζούλια Φοξ. Η διάθεσή της συμπυκνώνεται στο στίχο «I’m your favorite reference, baby» («είμαι το αγαπημένο σου σημείο αναφοράς»), συνοψίζοντας απλά πλην γλαφυρά τη καλλιτεχνική δύναμή της: το φανταστικό πρόσωπο στο οποίο απευθύνεται δεν μπορεί να φτιάξει τίποτα χωρίς να ανατρέχει σε εκείνη, χωρίς το αποτύπωμά της να φαίνεται σε οποιοδήποτε παράγωγό του. Με άλλα λόγια, η αντιγραφή δεν ισοδυναμεί με «κλοπή», αλλά με εκδήλωση κυριαρχίας ή αν το δούμε πιο αγαθά, αγάπης. Παρομοίως, ο Αλμοδόβαρ όσο κι αν έχει εμπνεύσει άλλους χάρη στο εντελώς προσωπικό και ρηξικέλευθο στιλ του, άλλο τόσο έχει δανειστεί καταστάσεις, προσωπικότητες και ιστορίες από τους ανθρώπους που τον περιβάλλουν. Το κεντρικό ερώτημα, λοιπόν, που διατυπώνουν οι «Πικρές Γιορτές» είναι το εξής: υπάρχει «ταβάνι» στο πόσα μπορείς να πάρεις από τους άλλους; Και εάν ναι, αρκεί μια επώδυνη αυτοκριτική για να συγχωρεθεί μια «αθώα» εκμετάλλευση δεκαετιών;
Οι παραπάνω δισεπίλυτες απορίες προβληματίζουν τον Ραούλ (Λεονάρντο Σμπαράλια), ένα σκηνοθέτη στο λυκόφως(;) της καριέρας του που βλέπει τις ιδέες του να στερεύουν. Κόντρα στο δημιουργικό τέλμα στο οποίο βρίσκεται, αναπτύσσει το προσχέδιο ενός σεναρίου όπου κεντρική ηρωίδα είναι επίσης μια σκηνοθέτρια (Μπάρμπαρα Λένι) που υποφέρει από το πένθος, τις ημικρανίες και την αδυναμία να εργαστεί. Τότε, για να ανταπεξέλθουν ψυχολογικά, αμφότερα τα δύο πρόσωπα προχωρούν σε ένα τόλμημα που τους φέρνει αντιμέτωπους με τις συνέπειες των πράξεών τους, αφού αρχίζουν να γράφουν ιστορίες που βασίζονται σε τραυματικά γεγονότα τα οποία βιώνουν οι αγαπημένοι τους, αλλά χωρίς εκείνοι να ξέρουν πως τροφοδοτούν τις αφηγήσεις άλλων.
Δουλεύω σημαίνει ζω
Από το 1986 που κυκλοφόρησε το ντεμπούτο του Αλμοδόβαρ («Πέπι, Λούσι, Μπομ και τα Άλλα Κορίτσια»), ο Μαδριλένος δουλεύει αδιάκοπα. Το μεγαλύτερο διάστημα που μεσολάβησε μέχρι να βγάλει ταινία ο 76χρονος ήταν μόλις τα τρία έτη, ανάμεσα στο «Δεν Κρατιέμαι» (2013) και το «Julieta» (2016), στοιχείο που τον καθιστά αναπόφευκτα πολυγραφότατο, αλλά και φανατικό με τη συνθήκη της εργασίας. Όταν βιοπορίζεσαι από αυτό που αγαπάς είναι επικίνδυνα εύκολο να περάσεις από το μεράκι στη φθορά, ενίοτε αδιαφορώντας για το προσωπικό κόστος. Επιπλέον, διευκολύνεται η απώλεια της διαύγειας, της καθαρής σκέψης που επιβραδύνει τους ρυθμούς και σε αποσυνδέει από την περιαυτολογία. Στις «Πικρές Γιορτές», υπό αυτήν την έννοια, είναι εύκολο να εντοπίσει κανείς τις ποιότητες που ο Αλμοδόβαρ μοιράζεται με τον Ραούλ. Μπορεί να μη συμβαίνει σε τέτοιο βαθμό ώστε εδώ να ταιριάζει πλήρως ο όρος «αυτο-μυθοπλασία» («autofiction»), αλλά σίγουρα ο χαρακτήρας συνιστά ένα πληγωμένο alter ego του δημιουργού. Έτσι το φιλμ αποκτά διαστάσεις εξομολογητικής, παρότι αργοπορημένης ανασκόπησης της συμπεριφοράς του, σε μια απόπειρα όχι να εκφέρει δικαιολογίες, αλλά να αναγνωρίσει και να συμφιλιωθεί με τα ελαττώματά του.
Το δράμα, δηλαδή, σε επίπεδο γραφής μπορεί να μην αποτελεί κάτι ρηξικέλευθο, αλλά συγκινεί χάρη στη διακριτική διακειμενικότητά του. Όπως υπάρχει η ιστορία μέσα στην ιστορία, υπάρχει και η αλήθεια του μεταφορικού σκηνοθέτη μέσα στην αλήθεια του πραγματικού σκηνοθέτη. Έπειτα, έχει ενδιαφέρον πώς θίγεται η θεματική του καλλιτεχνικού δάνειου. Ο Ισπανός δεν είναι ο πρώτος ή ο μοναδικός που χρησιμοποιεί το άλλοθι της έμπνευσης για «εξορύξει» τα πάθη των γύρω του. Για παράδειγμα, δεν είναι τυχαίο πως μια ακόμα σταθερά στη φιλμογραφία του Αλμοδόβαρ, η οποία επανέρχεται στις «Πικρές Γιορτές» είναι οι μητέρες και η κυοφορία εν γένει. Πολύ συχνά, ένας καλλιτέχνης είναι μόνος με το έργο του όπως μια μάνα μεγαλώνει δίχως κανένα άλλο το παιδί της. Είναι σαφές πως ο 76χρονος ταυτίζεται με τη μελαγχολική εικόνα ενός ελαττωματικού γονιού που εξαρτάται και εξαρτιέται από τον καρπό του σώματός του.
Άρα, λοιπόν, οι «Πικρές Γιορτές» δε χρειάζεται να είναι ακόμα ένα τεκμήριο της ευρηματικότητας του Αλμοδόβαρ. Αυτό, εξάλλου, το έχει αποδείξει πολλάκις στην καριέρα του. Είναι, αντιθέτως, μια παρηγορητική υπενθύμιση πως ποτέ δεν είναι αργά για ένα καινούριο κεφάλαιο που βάζει στη θέση του τα κακώς κείμενα όλων των προηγούμενων.
Η ταινία «Πικρές Γιορτές» κυκλοφορεί από το Cinobo (4/6). Περισσότερες κριτικές ταινιών εδώ.
