Ο Σάββας Ξηρός, η παράσταση του Εθνικού και οι οργισμένες αντιδράσεις

Έχουν περάσει δώδεκα ημέρες από την πρεμιέρα της και σχεδόν πέντε μήνες από την παρουσίασή της στην επίσημη συνέντευξη Τύπου για το πρόγραμμα της φετινής σεζόν 2015-26 του Εθνικού Θεάτρου. Και ξαφνικά σήμερα, Τρίτη 26 Ιανουαρίου, όλοι ανακάλυψαν την παράσταση της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού, «Ισορροπία του Νash», σε σκηνοθεσία – δραματουργία της Πηγής Δημητρακοπούλου, καθώς και το ότι η εν λόγω παράσταση βασίζεται εν μέρει σε αποσπάσματα από το βιβλίο του Σάββα Ξηρού, «H Μέρα Εκείνη – 1.560 ώρες στην Εντατική».

Αφορμή για την «ανακάλυψη» αυτή στάθηκε η συνέντευξη που παραχώρησε ο Σάββας Ξηρός μέσα από τη φυλακή στη δημοσιογράφο Ιωάννα Κλεφτόγιαννη για το tvxs.gr και η οποία είδε χθες, Δευτέρα 25 Ιανουαρίου, το φως της δημοσιότητας. Τίτλος της, «Έχω ξεχρεώσει…».

Έκτοτε, όλοι μιλούν κι εκφράζουν άποψη για την παράσταση, καταδικάζοντάς την. Την επικρίνουν, φωνάζουν εναντίον της, την στέλνουν στην πυρά για να την εξαγνίσουν λες και την έχουν παρακολουθήσει. Λες και πραγματικά γνωρίζουν περί τίνος πρόκειται…

Οι οργισμένες αντιδράσεις Η έντονη αντίδραση και τα βέλη τόσο κατά της πρώτης κρατικής σκηνής της χώρας για την επιλογή της να εντάξει στο ρεπερτόριό της ένα έργο που έχει βασιστεί στο βιβλίο του Ξηρού, όσο και κατά των ίδιων των συντελεστών της παράστασης δεν άργησαν να έρθουν κυρίως από στελέχη της Νέας Δημοκρατίας.

Ο Γιώργος Βουλγαράκης έγραψε στο Twitter:

Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Νίκος Δένδιας,

καθώς και η Ευρωβουλευτής της Ν.Δ. Ελίζα Βόζενμπεργκ.

Στη συνέχεια, ήρθε και η ανακοίνωση διαμαρτυρίας από την ομάδα συγγενών θυμάτων τρομοκρατίας «ΩΣ ΕΔΩ», κάνοντας λόγο, μεταξύ άλλων, για προσπάθεια «εξαγνισμού» του Σάββα Ξηρού.

«Το Εθνικό Θέατρο αποφάσισε να ανεβάσει μια παράσταση βασισμένη στο βιβλίο του Σάββα Ξηρού, φέρνοντας στο Εθνικό προσκήνιο το έργο του κατά συρροή δολοφόνου. Του καταδικασμένου τρομοκράτη. Με αυτό τον τρόπο η κεντρική Εθνική σκηνή – έστω και στην επίσης χρηματοδοτούμενη από Δημόσιους πόρους, Πειραματική της εκδοχή – δίνει την ευκαιρία στον κ. Ξηρό να κάνει Τέχνη. Να γίνει Τέχνη. Να δείξει Τέχνη. Και δι` αυτού του τρόπου να εξαγνιστεί η τρομοκρατική πράξη. Να γίνει συμπαθής ο δολοφόνος, γιατί πάνω απ` όλα «είναι άνθρωπος». Άνθρωπος λαλίστατος και πανταχού παρών στα ΜΜΕ, συνεντευξιαζόμενος στοχαστικά μετά την ανάδειξή του σε «κομβικό κέντρο ανάλυσης αξιακών συστημάτων» από την σκηνοθέτιδα. Μεγάλη ευκαιρία και σημαντικό δώρο που δίδεται στον κ. Ξηρό να βγει στη σκηνή της επικαιρότητας. Είναι προφανές ότι ο εξαγνισμός του κου Ξηρού αποτελεί πλέον για κάποιους, διαρκή και επίμονη προτεραιότητα. Και μεθοδεύεται με συστηματικό τρόπο γιατί έχει συγκεκριμένο στόχο. Την απελευθέρωσή του όχι μόνο από την φυλακή, αλλά και από το ένοχο στίγμα του δολοφόνου. Και η διαδικασία αυτή γίνεται πράξη με τις παλιές καλές μεθόδους της ιδεολογικοποίησης της επιλογής να δολοφονείς αθώους. Έτσι έκαναν και οι Ναζί. Έτσι έκαναν και οι Σταλινικοί. Έτσι καλύπτει ο φασισμός τις επιλογές του. Στο ΩΣ ΕΔΩ πολεμάμε χρόνια τώρα για τα αυτονόητα. Έχουμε κουραστεί. Πολύ. Έχουμε κουραστεί να υπερασπιζόμαστε το προφανές δικαίωμα στη ζωή, στη Δημοκρατία. Έχουμε κουραστεί να βλέπουμε τους ανθρώπους μας να δολοφονούνται ξανά και ξανά και ξανά. Έχουμε κουραστεί από την «ηρωοποίηση» μιας χούφτας ακριβοπληρωμένων δολοφόνων. Δεν είναι πως θα σταματήσουμε να αντιδρούμε. Αυτή είναι η κατάρα μας. Αλλά λίγη αυτοσυγκράτηση: «Κι αν δεν έχετε το θάρρος της αντίδρασης, ας έχετε τουλάχιστον το θάρρος της σιωπής».

Η παράσταση Η «Ισορροπία του Nash» της Πηγής Δημητρακοπούλου δεν είναι μία παράσταση που αφορά τον Σάββα Ξηρό, ούτε μια παράσταση που βασίζεται εξ ολοκλήρου στο βιβλίο του. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο σημείωμά της, στην επίσημη ιστοσελίδα του Εθνικού Θεάτρου: «Με αφορμή τους Δίκαιους του Αλμπέρ Καμύ, πρακτικά της δίκης της 17 Νοέμβρη, το βιβλίο του Σάββα Ξηρού Η μέρα εκείνη.., καθώς και λογοτεχνικά, ιστορικά και δημοσιογραφικά κείμενα, η Πηγή Δημητρακοπούλου με την ομάδα της επιχειρούν τη σύνθεση ενός νέου έργου για τους αξιακούς κώδικες των ανθρώπων, τη δικαιοσύνη και την τρομοκρατία στην πρόσφατη ελληνική ιστορία.* Ισορροπία του Nash: Ο όρος είναι δανεισμένος από τη Θεωρία των Παιγνίων. Αποτελεί ένα συνδυασμό στρατηγικών μεταξύ δύο αντίπαλων παικτών, του καθενός από τους οποίους η στρατηγική αποτελεί την καλύτερη απόκριση σε εκείνη του άλλου».

Σε ανακοίνωση, που απέστειλε το Εθνικό Θέατρο τονίζει: «Καμιά ιδέα δεν μπορεί να δικαιολογήσει  εγκλήματα εναντίον της ανθρώπινης ζωής» με αυτή τη φράση τελειώνει το κείμενο της παράστασης η «Ισορροπία του Nash» που παρουσιάζεται από 15 έως  31 Ιανουαρίου (8 παραστάσεις) στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου.  Και αυτό είναι το μήνυμα που «παίρνουν μαζί τους» οι θεατές της παράστασης.

Η συγκεκριμένη παράσταση με την ευθύνη της σκηνοθέτιδας Πηγής Δημητρακοπούλου χρησιμοποιεί ως devised theatre αποσπάσματα από τους «Δίκαιους» του  Αλμπέρ Καμύ καθώς και αποσπάσματα από το βιβλίο του Σάββα Ξηρού για να καταδείξει την παναθρώπινη ιδέα ότι η βία δεν είναι λύση. Η δικαιοσύνη δίκασε για πάντα τους εγκληματίες – τρομοκράτες.  Το θέατρο σαν τέχνη δεν έρχεται να ξαναδικάσει,  αλλά να αναδείξει καίρια ανθρώπινα προβλήματα. Είναι χώρος δημόσιου διαλόγου. Η Πειραματική Σκηνή ως τόπος έρευνας νέων καλλιτεχνών οφείλει να καταπιάνεται και με επικίνδυνα θέματα ακόμη και αν πατάει στην κόψη του ξυραφιού».  

Οι δημιουργοί για ακόμη μία φορά στη χώρα αυτή βρίσκονται στο εδώλιο του κατηγορουμένου, επειδή τολμούν να πράξουν αυτό που αν και αυτονόητο για τους ίδιους και την Τέχνη εν γένει, τελικά αποδεικνύεται πως δεν είναι για την κοινωνία: χρησιμοποιούν οποιοδήποτε γεγονός της πραγματικότητας τους «ερεθίζει» για να εκφραστούν καλλιτεχνικά.

Και κάτι τελευταίο… Σε περίπου δύο μήνες από τώρα, στη σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση θα δούμε τους Rimini Protokoll, την πολυβραβευμένη γερμανική κολεκτίβα, να καταπιάνονται με το «Ο Αγών μου» του Αδόλφου Χίτλερ, ανεβάζοντας την παράσταση «Adolf Hitler: Mein Kampf, Volumes 1 & 2». Παράσταση την οποία περιοδεύουν αυτές τις ημέρες στη Γερμανία.