Αλί Χαμενεΐ: Ποιος είναι ο τελευταίος δυνάστης του Ιράν (μέχρι τον επόμενο;)

Γιος ενός ταπεινού κληρικού, προερχόμενος από μια φτωχή οικογένεια, στην ιερή πόλη Μασχάντ, στα ανατολικά του Ιράν, ο Χαμενεΐ ακολούθησε το μοδάτο για τα 1960s ριζοσπαστικό μονοπάτι.

Όμως «Ριζοσπαστικό» δεν σημαίνει προοδευτικό, πάντα. Στην περίπτωση του -τότε- φοιτητή θεολογίας, το «ριζοσπαστικό» ήταν να εναντιωθεί στο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα του Σαχ, Μοχαμάντ Ρεζά Παχλαβί, όπως έκανε και η συντριπτική πλειοψηφία του συντηρητικού κλήρου του Ιράν.

Γοητευμένος από τις ιδέες του νέου Ιρανού σταρ και ηγέτη της συντηρητικής αντιπολίτευσης, Αγιατολάχ Χομεϊνί, ο Χαμενεΐ έφτασε να γίνει ένας από τους πιο κοντινούς ανθρώπους του, οργανώνοντας και εκτελώντας μυστικές αλλά και δημόσιες ακτιβιστικές αποστολές.

Επακόλουθο της δράσης του ήταν να συλλαμβάνεται συχνά και να φυλακίζεται, ωστόσο ήταν παρών στις μαζικές διαδηλώσεις του 1978, οι οποίες οδήγησαν στην πτώση του Σάχη και έφεραν τον εκτοπισμένο Χομεϊνί πίσω στο Ιράν, νικητή. Ο Χαμενεΐ βρισκόταν στην κεντρική σκηνή, έχοντας ποντάρει στο σωστό άλογο. Τότε θα άρχιζε ένας νέος αγώνας: Η προσωπική του ανέλιξη.

Χαμενεΐ: Ένας κυνικός… ιερέας

Παρόλο που διάβαζε όλους τους κλασικούς της δυτικής φιλοσοφίας, με αγαπημένους τους Τολστόι, Ουγκό, ακόμη και τον Στάινμπεκ, ο Χαμενεΐ είχε αναπτύξει ένα ξεκάθαρο αντι-δυτικό μίσος από τα εφηβικά του χρόνια. Αυτό λειτούργησε ως το απαραίτητο καύσιμο στην ανέλιξή του.

Αφού ο Χομεϊνί καθιέρωσε το θεοκρατικό κράτος και έγινε ο αναμφισβήτητος ηγέτης του, καθαρίζοντας οποιαδήποτε αντίθετη φωνή -ακόμη και ψίθυρο, ο Χαμενεΐ βλέπει το μονοπάτι που ακολούθησε μικρός να γίνεται λεωφόρος. Μια λεωφόρος που οδηγεί στην κορυφή.

Ακόμη και όταν έγινε το θύμα μιας βομβιστικής επίθεσης, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής καμπάνιας για τη «διακοσμητική» θέση του προέδρου του Ιράν, που θα του άφηνε μια παράλυση στο δεξί του χέρι, ο Χαμενεΐ δεν σκέφτηκε λεπτό να επιστρέψει στην ταπεινή ζωή του ιερέα. Δεν θα άφηνε τη δουλειά στη μέση. Ειδικά τώρα που είχε θυματοποιηθεί.

Έτσι, κατάφερε να γίνει ο πρώτος ιερωμένος πρόεδρος του Ιράν το 1981, επιτυχία που θα επαναληφθεί και στις προεδρικές εκλογές του 1985. Εκμεταλλευόμενος τον πόλεμο με το Ιράκ, έρχεται κοντά με τους Φρουρούς της Επανάστασης, τους βίαιους εγγυητές της ηγεσίας του Χομεϊνί.

Ο ηγέτης Χαμενεΐ

Είναι πλέον έτοιμος να μπει στην κούρσα της διαδοχής του αγαπημένου του ηγέτη. Κόντρα σε κάθε πιθανότητα, κόντρα ακόμη και στο Σύνταγμα που επέβαλλε η Ισλαμική Επανάσταση του 1979, ο Αγιατολάχ Χομεϊνί παραδίδει το δαχτυλίδι της διαδοχής στον Χαμενεΐ.

Γιατί ήταν κόντρα στο Ιρανικό Σύνταγμα; Γιατί βασίζεται στην αρχή Velayat-e faqih (Κηδεμονία του Ισλαμικού Νομομαθούς), η οποία δίνει την ανώτατη εξουσία σε έναν ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη. Η λεπτομέρεια που κάνει τη διαφορά είναι πως ο Χαμενεΐ δεν ήταν ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης. Του είχε απλώς απονεμηθεί ο τιμητικός τίτλος του hojatoleslām.

Παρόλα αυτά εκείνος κινήθηκε τάχιστα. Οι αλλαγές που έφερε στο Σύνταγμα ήταν κομμένες και ραμμένες στο περιορισμένο ηγετικό μέγεθος του, αφού δεν κατάφερε ποτέ στην πολιτική του καριέρα να αποτινάξει τη βαριά σκιά του ειδώλου του, Αγιατολάχ Χομεϊνί. Έτσι, χαλάρωσε τα προαπαιτούμενα για να γίνει κάποιος ηγέτης του Ιράν, κατάργησε τη θέση του πρωθυπουργού και ενίσχυσε την προεδρία, Επεφύλασσε για τον εαυτό του σημαντικές  εξουσίες, καθώς ήταν ο ανώτατος άρχοντας για τον στρατό, τη δικαιοσύνη και για τα μέσα ενημέρωσης.

Η αποξένωση του Ιράν

Στα χρόνια της ηγεμονίας του, ο Χαμενεΐ προσπαθεί να επιβληθεί, χωρίς να διαθέτει το επικοινωνιακό ταλέντο του προκατόχου του. Για να τα καταφέρει ισχυροποιεί τους πραιτωριανούς του, τους Φρουρούς της Επανάστασης, αλλά και τη Χεζμπολάχ. Οι αντίπαλοί του «εξαφανίζονται». Θυσίασε ακόμη και άνθρωποι της τέχνης τους οποίους προσωπικά θαύμαζε.

Έτσι, κατάφερε να κρατήσει τα ηνία σχετικά εύκολα, ακόμη και όταν πιο προοδευτικοί πρόεδροι εκλέχθηκαν… Όπως συνέβη το 1997, όταν ο Μοχάμαντ Χατάμι κέρδισε με σημαντική πλειοψηφία. Έχοντας ως στρατηγική να χρηματοδοτεί και να συνεργάζεται με δυνάμεις της ευρύτερης περιοχής για να φλεξάρει τη δύναμη του Ιράν, ο Χαμενεΐ εξόργιζε τους Δυτικούς.

Ένα τέλος… προδεδιαγραμμένο

Όμως η αποξένωση του Ιράν, η ολοένα και μεγαλύτερη δυσαρέσκεια από μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού για την οικονομική εξουθένωση, τη σκληρή μεταχείριση των γυναικών και των θρησκευτικών μειονοτήτων, δεν θα κρύβονταν για πάντα κάτω από το χαλί, ακόμη και αν η ζωή των αντιφρονούντων πολιτών ήταν αναλώσιμη.

Όσο και αν προσπάθησε να κερδίσει χρόνο, κάνοντας υποχωρήσεις στη διεθνή πολιτική σκηνή, η ακαμψία του σε θέματα εσωτερικής πολιτικής, ειδικά τους τελευταίους μήνες, έκανε ξεκάθαρο πως οι Ιρανοί ήταν έτοιμοι για μια μεγάλη αλλαγή. Και ο Χαμενεΐ ήταν εξαιρετικά αποδυναμωμένος πολιτικά και με την υγεία του κλονισμένη. Λέγεται πως είχε επιλέξει και τον διάδοχό του, τον δεύτερο από τους τέσσερις γιους του, τον 56χρονο Μοζταμπά Χαμενεΐ, επίσης κληρικό.  Λέγεται, επίσης, πως ο Μοζταμπά είναι εκείνος που ελέγχει όλες τις οικονομικές υποθέσεις της οικογένειας που δεν είναι διόλου αμελητέες: Ναυτιλία, τραπεζικά, ακίνητα σε Λονδίνο και Ντουμπάι, ξενοδοχεία στην Ευρώπη -φυσικά μέσω μεσαζόντων.

Αυτό που συνέβη το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου μοιάζει σαν το χρονικό ενός προαναγγελθέντος χτυπήματος. Ειδικά αν σκεφτεί κανείς τι επεφύλασσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στον Νικολάς Μαδούρο.

Η επόμενη ημέρα στο Ιράν θα φέρει σίγουρα κάποιον σκληροπυρηνικό διάδοχο, μέχρι που να επιβληθεί η θέληση του λαού της χώρας.