Ο Δημήτρης Μητροπάνος μέσα απ’ τα λόγια και τα τραγούδια του

Η μέρα που πέθανε ο Μητροπάνος, στις 17 Απριλίου πριν δεκατέσσερα χρόνια, παραμένει στο μυαλό μου ολοζώντανη. Ήταν Τρίτη του Πάσχα, εγώ βρισκόμουν για διακοπές στους παππούδες και η τηλεόραση έπαιζε όλη μέρα την είδηση του θανάτου του. Δεν μπορούσαμε να την κλείσουμε και το μόνο που έπαιζε ξανά και ξανά στο μυαλό μου ήταν γιατί δεν πρόλαβα να δω ζωντανά το θρυλικό ζεϊμπέκικο του, να ανατριχιάσω σε πραγματικό χρόνο από τη φωνή του, να δακρύσω ενώ απέχει μόλις μερικά μέτρα εκεί που κάθομαι.

Γιος δυο πατεράδων

Γεννημένος στα Τρίκαλα, στις 2 Απριλίου του 1948, ο Μητροπάνος μεγάλωσε χωρίς τον πατέρα του τον οποίο γνώρισε όταν έφτασε τα 29. Κομμουνιστής που συμμετείχε στον εμφύλιο, είχε φύγει κυνηγημένος στη Ρωσία, από όπου επικοινώνησε για πρώτη φορά με τον γιο του όταν εκείνος ήταν 16 χρονιών

Την ίδια περίοδο, όμως, πέκτησε όμως έναν απρόσμενο πατέρα: τον Γιώργο Ζαμπέτα, τον οποίο γνώρισε έπειτα από παρότρυνση του Γρηγόρη Μπιθικώτση να επισκεφτεί την δισκογραφική «Κολούμπια». Ο ίδιος, είχε πει για τον λαϊκό συνθέτη:

«Ο Ζαμπέτας είναι ο μόνος άνθρωπος στο τραγούδι ο οποίος με βοήθησε χωρίς να περιμένει κάτι. Με όλους τους υπόλοιπους συνεργάτες μου κάτι πήρα και κάτι έδωσα».

Είχε μιλήσει και ο Ζαμπέτας για τον «Δημητράκη» και τη συνάντησή τους:

«Κι ήταν φοιτητής κι ήρθε σε μένα και τον έβαλα να δουλέψει και πάτησα πόδι στο μαγαζί να τον πληρώνουνε, γιατί ο μαγαζάτορας δεν τον ήθελε. Και τι τραγούδια δεν του έδωσα…Και να ‘σου ανεβαίνει κι αυτός. Είπε το πρώτο του τραγούδι, μα τι τραγούδι…Τη Θεσσαλονίκη! Μπαμ ο Δημητράκης, απάνω ο Δημητράκης».

«Θεσσαλονίκη μάγισσα»

Στα δεκάξι του, λοιπόν, βρέθηκε στο νυχτερινό κέντρο «Ξημερώματα» και μετά από λίγο καιρό έκανε χάρη στον Ζαμπέτα την πρώτη του επιτυχία, τη «Θεσσαλονίκη».

Η συμπρωτεύουσα, παρότι δεν ήταν η πατρίδα του, έμελλε να πολυτραγουδιστεί από τα χείλη του και να γίνει συνώνυμη του Μητροπάνου.  Η Καλαμαριά, τη Νέα Κρήνη, την Τούμπα, τα Λαδάδικα, την Πλατεία Βαρδαρίου, το Μιραμάρε, το Γεντί Κουλέ, όλα πέρασαν λιγότερο ή περισσότερο φανερά απ’ τα τραγούδια του, ενώ ο ίδιος διασκέδαζε με την πεποίθηση του κόσμου πως έλκυε την καταγωγή του από τη «Νύμφη του Θερμαϊκού».

«Δεν είμαι Θεσσαλονικιός. Πολύς κόσμος νομίζει ότι είμαι από εκεί επειδή έχω ζήσει και έχω τραγουδήσει πολύ εκεί. Η Θεσσαλονίκη και τα Χανιά είναι οι αγαπημένες μου πόλεις. Η Αθήνα είναι τέρας, δεν είναι πόλη».

Η τύχη βγήκε παγανιά

Άλλο ένα γύρισμα της τύχης (και για κάποιους εμπλεκόμενους της «ατυχίας») τον καθιέρωσε για τα καλά στο μουσικό στερέωμα. Το 1973 ο Νίκος Κοεμτζής αιματοκυλεί το νυχτερινό κέντρο «Νεράιδα», επειδή παρενόχλησαν τον μικρό αδελφό του την ώρα που χόρευε ένα τραγούδι που είχε ζητήσει παραγγελιά. Την επόμενη μέρα ο τίτλος στα ΝΕΑ είναι «Ο χάρος βγήκε παγανιά στην πίστα της Νεράιδας», από το τραγούδι του Δήμου Μούτση σε στίχους Μάνου Ελευθερίου, που έχει κυκλοφορήσει δύο χρόνια νωρίτερα στον (συγκλονιστικό αν μου επιτρέπετε) δίσκο «Άγιος Φεβρουάριος». Στο τραγούδι; Φυσικά ο Μητροπάνος, ο οποίος έχει γίνει πλέον η φωνή ενός λαού.

«Στεγνή φωνή, σκέτη, χωρίς πολλά τσαλίμια» ήταν αυτό που έψαχνε ο Μούτσης και το βρήκε στην Αλεξανδρούπολη, όπου υπηρετούσε ο εικοσιτετράχρονος τότε Δημήτρης.

«Για να πάρω άδεια να κατέβω στην Αθήνα έτρεξε πολύ ο Γιώργος ο Κατσαρός. Είχα τραγουδήσει ένα τραγούδι του, αλλά δεν είχαμε καμιά ιδιαίτερη σχέση. Κάποιος του το είπε κι έτρεξε. Έτρεξε πολύ ο Γιώργος – για όλους έτρεχε ο φουκαράς τότε μέσω του αδερφού του, και 20 Δεκεμβρίου πήρα μια άδεια 4 ημερών πάλι και κατέβηκα. Ούτε κατάλαβα πώς ηχογράφησα τα τραγούδια, ούτε τι ηχογράφησα καλά-καλά. Δεν άκουσα και ολοκληρωμένη τη δουλειά. Απλά τα είπα κι έφυγα. Πιο πολύ σκεφτόμουν το ότι θα ήμουν 4 μέρες εκτός στρατού παρά τον Άγιο Φεβρουάριο».

4 μέρες, 5 τραγούδια, ατελείωτες συγκινήσεις: Άλλος για Χίο τράβηξε, Ο χάρος βγήκε παγανιά, Στη Σμύρνη και στo Αϊβαλί (με την Πετρή Σαλπέα), Σταμάτης Κομνηνός, Η σούστα πήγαινε μπροστά.

Παίζει στη ρουλέτα και κερδίζει

Fast forward δεκαπέντε σχεδόν χρόνια, ο Μητροπάνος έχει συνεργαστεί με τους περισσότερους απ΄τους σπουδαίους δημιουργούς: Απόστολος Καλδάρας, Γιώργος Χατζηνάσιος («Συναξάρια», 1981), Χρήστος Νικολόπουλος («Πάρε Αποφάσεις», 1991), Μίκης Θεοδωράκης («Πικροσάββατα», 1984), Μάριος Τόκας («Εθνική Μας Μοναξιά», 1992 και «Παρέα Μ’ Έναν Ήλιο» 1994). Το 1996 ξεκινά να ετοιμάζει με τον Θάνο Μικρούτσικο τον δίσκο «Στου Αιώνα Την Παράγκα». Ο συνθέτης είχε πει σε συνέντευξη του στη Μηχανή του Χρόνου: «Με τη μεταφυσική δεν τα πάω καλά. Όμως, πώς αλλιώς να εξηγήσω αυτά που συνέβησαν με τη Ρόζα. Προς τα τέλη του 1985 ο Άλκης Αλκαίος μού έστειλε τους στίχους της Ρόζας. Δύο βδομάδες αργότερα κάθισα στο πιάνο κι έγραψα τη μουσική σχεδόν μονορούφι. Ηταν, όμως, μεσημέρι κι επειδή δεν ήθελα να ανησυχήσω τους γείτονες, είχα βάλει στο πιάνο τη σουρντίνα, με αποτέλεσμα ο ήχος να είναι πνιχτός, ενώ εγώ τραγουδούσα χαμηλόφωνα. Έτσι, η ηχογράφηση στο παλιό μου μαγνητόφωνο ήταν επιεικώς απαράδεκτη. Δεν ακουγόταν με τίποτα».

Την αφήνει, λοιπόν, για μια δεκαετία στο συρτάρι, και ξαναπέφτει πάνω της όταν γράφει τα τραγούδια για τον «Μήτσο». «Ανέσυρα εκείνη τη μαγνητοταινία με τη Ρόζα, γιατί υπήρχαν αρκετά ανέκδοτα εκεί, κι όταν άρχισε το τραγούδι σηκώθηκα από τη θέση μου με πρόθεση να πατήσω forward. Εκείνη τη στιγμή ο Μητροπάνος μού άρπαξε με δύναμη το χέρι μου και σχεδόν ουρλιάζοντας φώναξε: “Ασ’ το! Γνωρίζουμε όλοι τι έγινε και τι εξακολουθεί να γίνεται με αυτό το τραγούδι. Πώς να μην πιστέψεις, λοιπόν, στα θαύματα;”».

Τα υπόλοιπα, είναι ιστορία.