Ο άνθρωπος πίσω από το πιο απενοχοποιημένο φεστιβάλ της Αθήνας: Ποιος είναι ο Μενέλα του Satyrs and Maenads
Από τη γραμματειακή υποστήριξη στο queer porn cinema, και στο πιο πολιτικό φεστιβάλ για το σώμα και την επιθυμία.
Το Satyrs and Maenads έχει πλέον παγιωθεί ως ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα εναλλακτικά γεγονότα της Αθήνας. Αποκαλείται φεστιβάλ πορνό, αλλά στην ουσία μιλάμε για μια διοργάνωση πολυεπίπεδη, με προβολές, παρουσιάσεις, workshops, συζητήσεις και πάρτι, που επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τη σχέση μας με τη σεξουαλικότητα, το σώμα και την επιθυμία.
Η διοργάνωση επιστρέφει φέτος στο Ρομάντσο, έναν πολυχώρο στην καρδιά της πόλης, από τις 21 μέχρι τις 24 Μαίου. Στο πρόγραμμά του έχουν χωρέσει προβολές καλλιτεχνικού και queer porn, drag shows, BDSM workshops, διεθνείς συμμετοχές, θεματικές ενότητες με πολιτικό χαρακτήρα και η πλέον χαρακτηριστική «πορνολαϊκή», ένα μπαζαάρ δημιουργών με έργα που περιστρέφονται γύρω από το ερωτικό στοιχείο αλλά και την κουτλούρα του kinky.
Πίσω από όλο αυτό βρίσκεται ο Μενέλα: «Από το Μενέλαος βγαίνει, αλλά από μικρό παιδί με φωνάζουν Μενέλα», λέει γελώντας. Ο ίδιος ζει ανάμεσα σε δύο κόσμους. Εργάζεται σε γραμματειακή υποστήριξη ως ιδιωτικός υπάλληλος και έχει και μια καλλιτεχνική πλευρά που την εκφράζει με διάφορους τρόπους, με φωτογραφία, εκθέσεις, βίντεο και μικρού μήκους ταινίες με queer και ερωτικό περιεχόμενο. Πρόκειται για μια εντελώς προσωπική δημιουργία: «Σκηνοθεσία, μοντάζ, σύλληψη της ιδέας, τα κάνω όλα εγώ» σημειώνει.
Η εμπλοκή του με το performance και το queer χώρο τον οδήγησε και στη διοργάνωση εκδηλώσεων, drag παρουσιάσεων και καλλιτεχνικών projects που κινούνται γύρω από το σώμα και τη σεξουαλικότητα. Το φεστιβάλ, όμως, έχει μια μεγαλύτερη ιστορία η οποία «ξεκινάει στη Αθήνα και τελειώνει στην Αθήνα και είναι πολύ ωραίο αυτό» λέει ο ίδιος. Το 2006 η ακτιβίστρια και διοργανώτρια events Μαρία Κατσικαδάκη έφερε στην Αθήνα τον σκηνοθέτη Bruce LaBruce και τον παραγωγό Jürgen Brüning για την ταινία Raspberry Reich. Από εκεί γεννήθηκε ένας κύκλος επαφών και ιδεών που οδήγησε στη δημιουργία ενός από τα πρώτα porn film festivals στην Ευρώπη και συγκεκριμέναστο Βερολίνο. Για τα επόμενα χρόνια, κάποια highlights του φεστιβάλ έφταναν στην Αθήνα και προβάλλονταν στο Gagarin.
Ο Μενέλα ήρθε σε επαφή με αυτόν τον κόσμο αργότερα. Το 2015, μια δική του ταινία προβλήθηκε σε φεστιβάλ και τον έφερε στο Βερολίνο, όπου ερωτεύτηκε αυτόν τον χώρο». Εκεί βρέθηκε μέσα σε ένα περιβάλλον όπου το πορνό δεν αντιμετωπιζόταν ως ταμπού ή απλώς ως κατανάλωση, αλλά ως καλλιτεχνική και πολιτική γλώσσα: «Το mainstream πορνό εστιάζει στην εμπορικότητα και στη σεξουαλική διέγερση. Το καλλιτεχνικό πορνό θέλει να διεγείρει περισσότερα πράγματα: το μυαλό, τη σκέψη, τις αισθήσεις», λέει χαρακτηριστικά. «Το αντιμετωπίζουμε ως έργο τέχνης που βλέπεις και μετά το συζητάς» καταλήγει.
Το 2019 αποφασίζει να φέρει αυτή την εμπειρία πίσω στην Αθήνα. Ξεκινά να οργανώνει το φεστιβάλ, με στόχο να δημιουργήσει έναν χώρο όπου το queer και το erotic cinema δεν θα είναι περιθωριακό αλλά κεντρικό. Η πανδημία όμως καθυστερεί τα σχέδιά του και οι δύο πρώτες εκδόσεις του φεστιβάλ πραγματοποιούνται διαδικτυακά, μέσα από πλατφόρμα streaming με διεθνή πρόσβαση.
Το 2022 το Ρομάντσο γίνεται η φυσική έδρα του φεστιβάλ. Από τότε το Satyrs and Maenads αναπτύσσεται ραγδαία, εντάσσει στο πλαίσιο του περισσότερες προβολές, περισσότερα πάρτι, διεθνείς καλεσμένους, workshops και μια συνεχώς διευρυνόμενη queer κοινότητα. Ο Μενέλα τα διοργανώνει όλα μόνος, με τη βοήθεια μιας κοπέλας που τρέχει την επικοινωνία. Έχει καταφέρει όμως να γεμίσει το πρόγραμμα του φεστιβάλ και να το κάνει talk of the town: «Τα πάρτι έχουν πολύ μεγάλη απήχηση, έχουμε κάθε βράδυ από ένα. Έρχεται πολύς κόσμος, περισσότερος κι από τις ταινίες» αναφέρει.
Μεγάλη απήχηση στο κοινό έχει και η πορνολαϊκή με πάγκους όπου βρίσκεις κυριολεκτικά και του πουλιού το γάλα, αλλά και το Porn Academy, όπου νέοι δημιουργοί εκπαιδεύονται για να φτιάξουν τις δικές τους καλλιτεχνικές ερωτικές ταινίες, σε συνεργασία με καθοδηγητές και μέσα από μηνιαίες συναντήσεις.
Η φιλοσοφία του φεστιβάλ είναι ξεκάθαρη, δεν αποκλείει το mainstream πορνό, αλλά θέλει να προτείνει και μια άλλη ανάγνωση: «Δεν θέλω να βάζω όρια», σημειώνει ο Μενέλα. «Το mainstream πορνό στοχεύει κυρίως στη διέγερση. Με το καλλιτεχνικό πορνό θέλουμε να διεγείρουμε παραπάνω πράγματα και παραπάνω αισθήσεις. Μας ενδιαφέρει πολύ το μυαλό και η σκέψη και αντιμετωπίζουμε το πορνό ως ένα έργο τέχνης που είναι τροφή για σκέψη και συζήτηση ενώ μπορεί να έχει και πολιτικές προεκτάσεις».
Στο πρόγραμμα του φεστιβάλ υπάρχουν ταινίες που αγγίζουν ζητήματα φεμινισμού, queer ταυτότητας, σεξεργασίας, αναπηρίας, αλλά και αποικιοκρατίας. Φέτος μάλιστα εγκαινιάζεται η ενότητα «Αντιγόνη», με αντιφασιστικό και αντιπολεμικό χαρακτήρα, όπου το σώμα γίνεται εργαλείο πολιτικής αφήγησης.
Ο Μενέλα επέλεξε να κάνει έναρξη του φετινού φεστιβάλ με το ντοκιμαντέρ «Άλογο κι Αναβάτης» γιατί είναι ελληνική ταινία και ήθελαν αναδείξουν το ελληνικό στοιχείο: «Είναι μια ταινία που ακουμπάει σε κεντρικά θέματα της σεξουαλικότητας, που είναι η αναπηρία και το σεξ και η ταυτότητα φύλου και το σεξ. Οι δύο πρωταγωνιστές συνευρίσκονται ερωτικά σ’ ένα δωμάτιο ξενοδοχείου για κάποιες μέρες και ο Παναγιώτης Ευαγγελίδης παρακολουθεί τί συμβαίνει μεταξύ αυτών των δύο ανθρώπων» εξηγεί.
Ο ίδιος πιστεύει ότι το φεστιβάλ μπορεί να λειτουργήσει και σαν χώρος επανεκπαίδευσης ως προς τη σεξουαλική μας έκφραση. Αυτός άλλωστε είναι και ο σκοπός αυτών των φεστιβάλ ανά τον κόσμο: «Μέσα από πράγματα που βλέπουμε μπορούμε να γνωρίσουμε τον εαυτό μας, τα όριά μας, τα ενδιαφέροντά μας», αναφέρει. «Κεντρικό ρόλο παίζει το στοιχείο της συναίνεσης, μας ενδιαφέρει σίγουρα και στο επίπεδο της παραγωγής των ταινιών αυτών, να υπάρχει σεβασμός και όρια σε όλους τους συμμετέχοντες. Πολλές ταινίες άλλωστε καλλιτεχνικού πορνό δείχνουν κι έναν άλλο τρόπο να προσεγγίζεις κάποιον, μέσω ερωτήσεων για παράδειγμα. Το “είσαι οκ με αυτό;” ή “σου αρέσει όταν σου κάνω αυτό;” είναι κομμάτια της ίδιας της γλώσσας του σύγχρονου σεξ».
Παρά την έντονη πολιτιστική του δράση, ο Μενέλα παραμένει ένας άνθρωπος που κινείται καθημερινά ανάμεσα στην κανονικότητα και την υπέρβαση. Και ίσως αυτή η διπλή του ταυτότητα να εξηγεί και το ίδιο το φεστιβάλ: μια προσπάθεια να φέρεις κάτι που θεωρείται «περιθωριακό» στο κέντρο της πόλης, χωρίς να του αφαιρέσεις την ελευθερία του. Ή όπως συνοψίζει ο ίδιος: «είναι ένας χώρος όπου μπορείς να ανακαλύψεις πράγματα για τη σεξουαλικότητα αλλά και για τον εαυτό σου. Και πάνω απ’ όλα, είναι ένα πολύ διασκεδαστικό φεστιβάλ».
