Οι αντρίκιες δικαιολογίες έχουν νέο όνομα
Μετά το mansplaining, το manterruption και το manspreading, το manscuse έρχεται για να περιγράψει τη δικαιολογία που δεν έπεισε.
Τα τελευταία χρόνια ακούμε συνεχώς στο δημόσιο δίαλογο, και κυρίως στο διαδίκτυο, όροους όπως mansplaining, manspreading και manterruption. Οι λέξεις αυτές, που έχουν κοινό το «άνδρας» ως πρώτο τους συνθετικό, περιγράφουν μορφές σεξιστικής συμπεριφοράς με τις οποίες πολλές γυναίκες ερχόμαστε αντιμέτωπες καθημερινά. Τις αναγνωρίζουμε εύκολα, από εκείνο το αίσθημα αβολοσύνης που μας δημιουργείται όταν κάποιος μας εξηγεί πώς να κάνουμε τη δουλειά μας (mansplaining), όταν δυσκολευόμαστε να κάτσουμε στα μέσα μεταφοράς γιατί κάποιος καλός κύριος έχει ανοίξει διάπλατα τα πόδια του και απλώνεται λες και το λεωφορείο του ανήκει (manspreading) ή όταν παρακολουθούμε μια ενημερωτική εκπομπή και ένας συνομιλητής διακόπτει συστηματικά μια γυναίκα (manterruption) Ακόμη κι αν παλιότερα δεν είχαμε την κατάλληλη ορολογία για να τις προσδιορίσουμε, ξέραμε τον κοινό παρονομαστή.
Ένα ακόμα προνόμιο που συχνά σφετερίζεται το ανδρικό φύλο είναι οι δικαιολογίες. Και επειδή όταν μια συνθήκη αποκτά όνομα, γίνεται πιο εύκολο να την αναγνωρίσεις (και πιο δύσκολο να την αγνοήσεις), η δικηγόρος και ακαδημαϊκός Σάρλοτ Πράουντμαν εφηύρε τον όρο «manscuse».
View this post on Instagram
Διαβάστε επίσης
Στην ελληνική πραγματικότητα ας το ονομάσουμε «αντρικές δικαιολογίες». Πρόκειται, λοιπόν, για εκείνες τις γνώριμες φράσεις που επιστρατεύονται ξανά και ξανά για να μειώσουν, να εξηγήσουν ή και να συγκαλύψουν προβληματικές συμπεριφορές ανδρών απέναντι σε γυναίκες. Όχι απαραίτητα μόνο σε βαρβάτες περιπτώσεις έμφυλης βίας, αλλά και στην καθημερινότητα, σε στυλ «έτσι είναι οι άντρες», «παρασύρθηκα», «είχα πιει», «μην το παίρνεις τόσο σοβαρά», «πλάκα έκανα».
Το έχουμε δει επανειλημμένα και στον δημόσιο λόγο στη χώρα μας, ιδιαίτερα μετά το ελληνικό #MeToo, όταν γυναίκες από τον χώρο του αθλητισμού, του θεάτρου και της τηλεόρασης μίλησαν ανοιχτά για κακοποιητικές ή παρενοχλητικές συμπεριφορές. Αντί πολλές φορές η προσοχή να στραφεί αποκλειστικά στις καταγγελίες, μέρος της συζήτησης περιστρεφόταν γύρω από τις εξηγήσεις για τον θύτη: «είναι σπουδαίος καλλιτέχνης», «έχει δύσκολο ταμπεραμέντο», «ανήκει σε άλλη γενιά», «τότε αυτά ήταν πιο συνηθισμένα». Σαν το ταλέντο, η ηλικία ή η εποχή να λειτουργούν ως άλλοθι.
Από πάντα
Από το σχολείο ακόμη, πολλά κορίτσια μεγαλώσαμε πιστεύοντας ότι όταν ένα αγόρι μας πειράζει, μας κοροϊδεύει ή ξεπερνά όρια, «μας συμπαθεί». Αυτή η «αθώα» επιθετικότητα είχε ταυτιστεί στα παιδικά μυαλά μας με το φλερτ. Αργότερα, στην εφηβεία ή στον χώρο εργασίας, αντιμετωπίζουμε μια αντίστοιχη λογική. «Έλα, μην είσαι υπερβολική, δεν το εννοούσε έτσι», «Έχει νεύρα το αφεντικό, δεν ξέρεις πώς είναι κι εσύ τώρα;» Ή το αμίμητο: «έκανε χιούμορ».
Οι γυναίκες σε μεγάλο βαθμό κοινωνικοποιούνται ώστε να αμφισβητούν τη δική τους εμπειρία, ενώ οι άντρες μαθαίνουν ότι οι συνέπειες των πράξεών τους δεν έχουν κάποια βαρύτηττα αφού μπορούν να τη γλιτώσουν με μια εύκολη δικαιολογία. Συχνά, μάλιστα, κάποιος άλλος θα σπεύσει να τους δικαιολογήσει, και ούτε γάτα ούτε ζημιά.
Στην ελληνική επικαιρότητα έχουμε δει επίσης πόσο εύκολα γίνεται επίκληση στην ψυχολογική πίεση, στο άγχος ή στα προσωπικά προβλήματα όταν ένας άντρας βρίσκεται αντιμέτωπος με σοβαρές κατηγορίες. Προφανώς, η ψυχική υγεία είναι πραγματική και σημαντική. Όμως άλλο πράγμα η κατανόηση και άλλο η αθώωση. Οι δυσκολίες ενός ανθρώπου μπορεί να εξηγούν πτυχές της συμπεριφοράς του, δεν μπορούν όμως να σβήνουν την ευθύνη για πράξεις βίας, κακοποίησης ή παρενόχλησης.
Η χρήση της γλώσσας είναι κρίσιμη
Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε δεν είναι απλά περιγραφικές, διαμοργώνουν την πραγματικότητά μας. Όταν μιλάμε συνεχώς με όρους που προστατεύουν τον θύτη και αμβλύνουν τη ζημιά, τότε η κοινωνία συνηθίζει να βλέπει τη βία ή τον σεξισμό ως «παρεξήγηση» και όχι ως πρόβλημα. Αντίθετα, όταν ονομάζουμε καθαρά τις συμπεριφορές και τις δικαιολογίες που τις συνοδεύουν, μπορούμε πιο εύκολα να τις αμφισβητήσουμε.
Manscuse, λοιπόν.
Όπως εξιστόρησε πρόσφατα μια αγαπητή φίλη:
Ειμαι στο γραφείο και περιμένω μια συνάδελφο να κάνουμε διάλλειμα παρέα. Στο διάδρομο είναι συνάδελφος από άλλο παράρτημα και [κατεβάζει Παναγίες] επειδή κάποιος δεν του απαντάει στο τηλέφωνο. Μόλις παρατηρεί ότι δεν είναι μόνος γυρνάει και μου λέει «Σόρι. Σας ενοχλούμε πολύ με τη φασαρία που κάνουμε;» Μπα, του λέω, ήσυχοι είστε σήμερα. Με κοιτάει και περήφανα ανακοινώνει: «Πάντως δεν είναι τοξική αρρενοπώτητα». Άσε να το κρίνω εγώ αυτό, του λέω.
Κουίζ: Πόσα είδη ανδρικού προνομίου διακρίνατε στην παραπάνω στιχομυθία;
