5 μη-πολιτικές ταινίες που είναι όμως φουλ πολιτικές ταινίες

Αυτές τις μέρες στη γερμανική πρωτεύουσα διεξάγεται το 76ο Φεστιβαλ Κινηματογράφου Βερολίνου (12-22/2), εκεί όπου ο σπουδαίος σκηνοθέτης Βιμ Βέντερς προεδρεύει της κριτικής επιτροπής του θεσμού που θα απονείμει τα μεγάλα βραβεία, εκ των οποίων και τη Χρυσή Άρκτο. Και ενώ θα περίμενε κανείς αυτές τις μέρες το σινεμά να μονοπωλεί το ενδιαφέρον, ο Γερμανός δημιουργός κατάφερε να γίνει ο ίδιος είδηση εξαιτίας μιας άτοπης δήλωσής του.

Στην καθιερωμένη συνέντευξη τύπου της επιτροπής, κατά την έναρξη του φεστιβάλ, ένας δημοσιογράφος απεύθυνε στον Βέντερς την εξής απλή ερώτηση: «Πώς σχολιάζει την επιλεκτική στάση της Μπερλινάλε απέναντι στα ανθρώπινα δικαιώματα, όταν την ίδια στιγμή που καταδικάζει επίσημα όσα συμβαίνουν σε Ιράν και Ουκρανία, δεν τοποθετείται επουδενί για την κατάσταση στην Παλαιστίνη». Η απογοητευτική απάντηση του σκηνοθέτη ήταν  η εξής: «Πρέπει να μείνουμε εκτός πολιτικής, γιατί αν κάνουμε ταινίες που έχουν πολιτικό χρώμα, μπαίνουμε στην πολιτική αρένα κι εμείς. Το σινεμά όμως πρέπει να είναι αντίδοτο των όσων συμβαίνουν στην πολιτική. Το σινεμά έχει την μεγάλη δύναμη της ενσυναίσθησης και της κατανόησης. Στην πολιτική δεν χωράει ενσυναίσθηση. Οι πολιτικοί δεν έχουν. Οι ταινίες το κάνουν».

Θα ήταν ωραίο να ξέραμε την αντίδραση συναδέλφων του Βέντερς, όπως οι Κεν Λόουτς και τα αδέρφια Νταρντέν για παράδειγμα, στο άκουσμα των λόγων του. Εν τω μεταξύ, είναι κάπως αστείο να εξηγήσει κάποιος γιατί δεν ευσταθεί το παραπάνω επιχείρημα, από τη στιγμή που ο κινηματογράφος όχι μόνο αποτελεί διαχρονικά ένα μέσο κοινωνικού σχολιασμού, αλλά και γιατί έχει υπάρξει πολλάκις ο καθρέφτης εθνικών διχασμών, αγωνιών και φόβων κρυμμένων στο συλλογικό ασυνείδητο. Έπειτα, αν μη τι άλλο, πρόκειται για μεγάλο φάουλ εάν συνυπολογίσουμε πως το ιρανικό καθεστώς διώκει εδώ και χρόνια το σκηνοθέτη Τζαφάρ Παναχί, βραβευμένος με Χρυσό Φοίνικα πέρσι για το «Ένα Απλό Ατύχημα», ο οποίος βρέθηκε στο στόχαστρο ακριβώς εξαιτίας των ταινιών του.

Έστω, όμως, πως ο Βέντερς αυτό που εννοούσε στην πραγματικότητα είναι πως δεν είναι υποστηρικτής των διδακτικών φιλμ ή εκείνων που κάνουν κατήχηση. Σύμφωνοι, ούτε εμείς είμαστε. Για αυτό και η παρακάτω λίστα αποτελείται από πέντε κινηματογραφικά παραδείγματα όπου η πολιτική δεν πρωταγωνιστεί, αλλά αρκεί να υπάρχει στο φόντο για να αποκτήσει παρουσία εκκωφαντική.

«Τα Σαγόνια του Καρχαρία» («Jaws», Στίβεν Σπίλμπεργκ, 1975)

Το πρώτο μπλοκμπάστερ στην ιστορία του σινεμά μπορεί να θρυλείται, δικαίως, για την αγωνιώδη δράση του και οκ, τους δολοφονικούς καρχαρίες του, όμως, δεν είναι μόνο αυτό. Η μισή περιπέτεια του Στίβεν Σπίλμπεργκ εντρυφά ουσιαστικά στις δυσανάλογες προτεραιότητες των εκπροσώπων του κρατικού μηχανισμού, αλλά και στη δυσπιστία απέναντι σε επιστήμονες και ειδικούς που κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Διόλου τυχαία, τα «Σαγόνια του Καρχαρία» απεικονίζονται και στον πρόσφατο αντιδικτατορικό «Μυστικό Πράκτορα», ως μεταφορά για τους απανταχού «καρχαρίες» που κυκλώνουν τα αθώα θηράματά τους.

«Στο Πέρασμα του Χρόνου» («Im Lauf der Zeit», Βιμ Βέντερς, 1976)

Ένα τρίωρο road movie – έπος, μια παράδοξη φιλία ανάμεσα σε ένα μηχανικό προβολής και έναν παρ’ ολίγο αυτόχειρα και ανάμεσά τους, τα απωθημένα, τα ανεκπλήρωτα όνειρα μιας ολόκληρης αποξενωμένης γενιάς, η μελαγχολία και η απουσία του αισθήματος να ανήκεις κάπου. Ότι όλα αυτά υπάρχουν και αναπτύσσονται καθώς οι πρωταγωνιστές ταξιδεύουν στα όρια μεταξύ Δυτικής και Ανατολικής Γερμανίας είναι, φανταζόμαστε, τελείως τυχαίο…

«Δίχως Στέγη, Δίχως Νόμο» («Sans Toit Ni Loi», Ανιές Βαρντά, 1985)

Το δράμα που έφερε στην εμβληματική Ανιές Βαρντά το Χρυσό Λέοντα στη Βενετία, ξεκινά με ένα θάνατο. Μια κοπέλα κείτεται νεκρή στο δρόμο, όμως, όλοι αγνοούν πώς βρέθηκε εκεί. Έτσι, με ανάποδη φορά, η αφήγηση ξεδιπλώνει το νήμα μιας καθημερινότητας στο περιθώριο, μιας ρουτίνας σε αστεγία, μελετώντας πώς βρέθηκε εκεί και ακόμα πιο σημαντικό, τι οδήγησε ώστε μια νέα γυναίκα να χάσει τη ζωή της σε μια φάση που, διαφορετικά, θα απολάμβανε τη νεότητά της.

«Παράσιτα» (Μπονγκ Τζουν-χο, 2019)

Λογικά πάντα, μια ταινία στην οποία μια οικογένεια που ζει στην ανέχεια, σταδιακά «εισβάλλει» στην έπαυλη μιας εύπορης φαμίλιας και προοδευτικά οδηγείται σε μια αιματηρή εκδίκηση, δεν θα έχει τίποτα να κάνει με το κόστος του οικονομικού θαύματος της Ν. Κορέας, ούτε με το πώς η ταξική εκμετάλλευση μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη εξαθλίωση. Πιθανότατα άλλες ποιότητες συγκίνησαν τα μέλη της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και της απένειμαν τέσσερα βραβεία Όσκαρ.

«Το Γεγονός» («L’événement», Οντρέ Ντιγουάν, 2021)

Στη Γαλλία της δεκαετίας του ’60, η Ανί Ερνό μένει έγκυος και συνειδητοποιεί πως το κράτος έχει ποινικοποιήσει την άμβλωση. Αρκετές δεκαετίες μετά, καταγράφει τις εμπειρίες της στο «Γεγονός» βιβλίο που εκτοξεύει τη φήμη της και αργότερα, ανοίγει το δρόμο για το βραβείο Νόμπελ. Το 2021 η Οντρέ Ντιγουάν μεταφέρει το αυτοβιογραφικό λογοτέχνημα στο σινεμά, σαρώνει σε διεθνείς απονομές και όλα αυτά δεν έχουν καμία σχέση με το… γεγονός πως οι θηλυκότητες κινδυνεύουν περισσότερο από ποτέ να έχουν εκείνες τον έλεγχο του σώματός τους.