A24: Η ανεξάρτητη εταιρία που σαρώνει τα Όσκαρ

Απονομή 89ων βραβείων Όσκαρ, Φεβρουάριος 2017. Οι θρυλικοί ηθοποιοί Φέι Ντάναγουεϊ και Γουόρεν Μπίτι ανακοινώνουν λάθος το νικητή της σημαντικότερης κατηγορίας της βραδιάς, δηλώνοντας πως το «La La Land» (Ντάμιεν Σαζέλ) κερδίζει το βραβείο καλύτερης ταινίας. Ένας άνθρωπος της παραγωγής, μαζί με τον αποσβολωμένο παρουσιαστή Τζίμι Κίμελ, βγαίνουν στη σκηνή και μοιράζουν στους συντελεστές του μιούζικαλ το σωστό φάκελο, όπου αναγράφεται ο τίτλος του «Moonlight» (Μπάρι Τζένκινς). Το σοκ ήταν αναμενόμενο, όχι μόνο λόγω του πρωτοφανούς μπερδέματος σε ένα θεσμό όπως τα Όσκαρ, αλλά και γιατί η ταινία που τελικά βραβεύτηκε «γκρέμισε» από το πουθενά το ακλόνητο φαβορί. Βλέπετε, το ονειρώδες δράμα του Τζένκινς δεν ήταν προϊόν του στουντιακού κυκλώματος. Αντιθέτως, ήταν η πρώτη παραγωγή της A24, μιας ανεξάρτητης εταιρίας που έκτοτε βρίσκεται συνέχεια στην πρώτη γραμμή των κινηματογραφικών εξελίξεων, δημιουργώντας νέες τάσεις και θολώνοντας τα σύνορα μεταξύ εμπορικού και arthouse σινεμά.

Κάνε το αντίθετο

Στις αρχές των ‘10s άρχισε να εκδηλώνεται μια λογική στο Χόλιγουντ που πλέον αποτελεί κυρίαρχη πρακτική των στούντιο: ανακύκλωση, ανακύκλωση, ανακύκλωση. Οι πρωτότυπες σεναριακές ιδέες που μέχρι πρότινος αποτελούσαν σήμα κατατεθέν του εμπορικού αμερικάνικου κινηματογράφου, έδωσαν τη θέση τους σε παραγωγές που πρόκριναν το σίγουρο οικονομικό όφελος, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα την όποια καλλιτεχνική αξία. Είναι ενδεικτικό, για παράδειγμα, πως μεταξύ των είκοσι κορυφαίων σε εισπράξεις παραγωγές για το 2025 στο αμερικάνικο box office, μόλις τρεις δεν ανήκουν σε κάποιο franchise. Πρόκειται συγκεκριμένα για τα horror «Αμαρτωλοί» και το «Weapons», όπως επίσης η περιπέτεια «F1: Η Ταινία», με το τελευταίο φυσικά να προέρχεται από το καθολικά αναγνωρίσιμο πρωτάθλημα μηχανοκίνητου αθλητισμού.

Απέναντι, λοιπόν, σε αυτήν τη συνθήκη, η A24 ξεχώρισε κάνοντας όλα όσα απέφευγαν τα στούντιο. Εμπιστεύτηκε ταλαντούχους σκηνοθέτες με τολμηρές ιδέες ανεξάρτητα από το πόσο παράξενες ή εν τέλει άνισες αποδεικνύονταν, η σύσταση των συντελεστών τους ισορρόπησε ανάμεσα σε διακεκριμένα ονόματα και ανερχόμενα ταλέντα, ενώ η ομάδα προώθησης σκαρφιζόταν ευφάνταστες στρατηγικές διαφήμισης που κατάφερναν να κεντρίσουν το ενδιαφέρον. Είναι διάσημη η περίπτωση του «Witch» (Ρόμπερτ Έγκερς, 2015) το οποίο είχε αγοράσει για διανομή η A24 και υπό άλλες συνθήκες θα ήταν καταδικασμένο να αποτύχει στα ταμεία. Μιλάμε, εξάλλου, για μια ατμοσφαιρική ταινία τρόμου με παντελώς άγνωστους ηθοποιούς τοποθετημένη τον 17ο αιώνα. Κι όμως, χάρη σε μια ιδιοσυγκρασιακή καμπάνια που περιελάμβανε προβολές με περφόρμανς από μέλη της αμερικανικής εκκλησίας του σατανά(!), προκλήθηκε τέτοιο σούσουρο που το φιλμ έκανε πάταγο. Βοήθησε, βέβαια, ότι ήταν και πάρα πολύ καλό…

Το στούντιο που έγινε τάση

Επιστρέφουμε για λίγο στο «Moonlight». Ήταν πρωτοφανές στην οσκαρική ιστορία μια indie παραγωγή να κερδίσει στις κατηγορίες καλύτερης ταινίας, διασκευασμένου σεναρίου και α’ ανδρικού ρόλου. Κάτι καλό έκαναν στην A24 και αυτό φαινόταν. Στην πραγματικότητα, οι ιδρυτές της Ντάνιελ Κατζ, Ντέιβιντ Φένκελ και Τζον Χότζις δε φοβήθηκαν να επενδύσουν σε πρότζεκτ χαμηλού κόστους, αλλά υψηλής ανταμοιβής σε συμβολικό κεφάλαιο. Σταδιακά το λογότυπο της εταιρίας έγινε συνώνυμο του coolness, της ψαγμένης πλην φρέσκιας σινεφιλίας, της ικανότητας να αντιλαμβάνονται το πνεύμα της εποχής, αλλά και της ανάδειξης των ιδεών που θα αλλάξουν το κινηματογραφικό τοπίο. Κάτι που πέτυχε ως ένα βαθμό.

Πουθενά δεν επαληθεύεται περισσότερο αυτό από το είδος του τρόμου. Εκτός από το προαναφερθέν «Witch», η A24 σύστησε στο ευρύ κοινό το ταλέντο του Άρι Άστερ («Η Διαδοχή», «Μεσοκαλόκαιρο») και των αδερφών Φιλίππου («Μίλα μου»). Μετά από καιρό, το συγκεκριμένο genre παρήγαγε αφηγήσεις που ήταν ταυτόχρονα ψυχαγωγικές, προσβάσιμες, αλλά και εμπλουτιστικές προς το ίδιο το συντακτικό του. Δεν είναι τυχαίο πως τότε άρχισε να γίνεται λόγος για τον «εκλεπτυσμένο τρόμο» («elevated horror»), ένας όρος ελαττωματικός, αλλά ενδεικτικός της ανάγκης διαφοροποίησης της εν λόγω φουρνιάς από το σωρό.

Στήριξε το ταλέντο σου

Μία ακόμα επιλογή που καρποφόρησε στην A24, αφορά τη στήριξη των σκηνοθετών με τους οποίους συνεργάζεται από την αρχή της καριέρας τους. Η κραυγαλέα κωμωδία «Swiss Army Man» (Ντάνιελ Κουάν & Ντάνιελ Σέινερτ, 2016) στην οποία ο πρώην Χάρι Πότερ, Ντάνιελ Ράντκλιφ, υποδύεται ένα πτώμα με την ικανότητα να… «αερίζεται» μετά θάνατον, διανεμήθηκε από το αμερικανικό στούντιο που ενστερνίστηκε το αταξινόμητο χιούμορ των πρωτοεμφανιζόμενων Ντάνιελς. Μερικά χρόνια αργότερα, οι δύο πλευρές έσμιξαν ξανά και έφτασαν στον οσκαρικό θρίαμβο με το «Τα Πάντα Όλα» (2022) που απέσπασε συνολικά επτά δάφνες από την Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογράφου και περισσότερα από 140 εκατομμύρια δολάρια σε εισπράξεις. Είχε κοστίσει περίπου 25 εκατ.

Παρομοίως, το στούντιο φέτος έχει στα χέρια του ένα παρόμοιο σουξέ. Το «Marty Supreme» (Τζος Σάφντι) έγινε η πιο επιτυχημένη εμπορικά παραγωγή της A24 (κοντεύει τα 150 εκατ. παγκοσμίως) και είναι εξαιρετικά πιθανό να φέρει στον πρωταγωνιστή Τίμοθι Σαλαμέ το Όσκαρ που επιθυμεί διακαώς. Τα πράγματα, βέβαια, δε θα είχαν φτάσει σε αυτήν την κορυφή, εάν η εταιρία δεν είχε πρώτα διανείμει τις ταινίες που απογείωσαν τη φήμη του Τζος και του αδερφού του Μπένι Σάφντι («Good Time», «Uncut Gems»). Όπως σωστά φαντάζεστε και το «Smashing Machine: Η Καρδιά ενός Μαχητή» του Μπένι είχε τη σφραγίδα με το πρώτο γράμμα της αλφαβήτου..

Όχι και τόσο indie τελικά

Παρόλα αυτά, η όλη ανάπτυξη και εξάπλωση της A24 την έχει φέρει στα πρόθυρα ενός τέλματος. Οι αυξημένες δράσεις και τα υψηλά κόστη, όπως τα 50 εκατ. για τον «Εμφύλιο Πόλεμο» (Άλεξ Γκάρλαντ, 2024), ίσως μελλοντικά οδηγήσουν στην ελάττωση των πρότζεκτ των οποίων η οικονομική ανταπόδοση είναι αμφίρροπη. Όπως δυσοίωνα το έθεσε σε μια συνέντευξη ένας συνεργάτης του στούντιο: «Το να δουλεύεις με ταινίες auteur είναι ένα επάγγελμα φριχτό, με υψηλό ρίσκο που δεν προσελκύει πιθανούς επενδυτές. Και αυτό είναι πρόβλημα όταν προσπαθείς να βρεις ή να πουλήσεις επιπλέον κεφάλαιο».

Αντιλαμβανόμαστε, άρα, πως η αγορά πάλι έρχεται να κινήσει τα νήματα. Εξέλιξη ανησυχητική, αν συνυπολογίσουμε πως ακόμα και ο στυλοβάτης του ανεξάρτητου αμερικανικού σινεμά, το φεστιβάλ του Σάντανς, τα τελευταία χρόνια βλέπει τη δημοφιλία του να φθίνει και το κόστος συνέχισής του να αυξάνεται, με αποτέλεσμα να αφήνει την ιστορική έδρα του στο Παρκ Σίτι της Γιούτα και να μετακομίζει στο Μπόλντερ του Κολοράντο. Πρόσφατα, κιόλας, ο ιδρυτής του Σάντανς και υπέρμαχος του indie κινηματογράφου, ο θρυλικός ηθοποιός Ρόμπερτ Ρέντφορντ, «έφυγε» από τη ζωή. Απώλεια που αφήνει όχι απλά ένα δυσαναπλήρωτο κενό, αλλά μια συμβολίζει το μετέωρο της κατάστασης, αφού δεν φαίνεται να υπάρχει το κατάλληλο πρόσωπο για τη διαδοχή. Ίσως η A24 να δώσει την απάντηση…