Χωρίς τον Στίβεν Σπίλμπεργκ το sci-fi δεν θα ήταν αυτό που ξέρουμε σήμερα

Μπορεί το είδος της επιστημονικής φαντασίας να βρήκε τη θέση του στην κινηματογραφική μυθολογία πολύ γρήγορα, με το genre να εμπνέει σχετικά φιλμ ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα, όμως, μεταπολεμικά το sci-fi έγινε μαζικό υπερθέαμα χάρη στον Στίβεν Σπίλμπεργκ. Ο Αμερικανός σκηνοθέτης, ο οποίος μεταξύ άλλων ευθύνεται και για τη θεμελίωση αυτού που σήμερα νοούμε ως εμπορικό σινεμά («blockbuster»), κατασκεύασε εκείνες τις κινηματογραφικές αναπαραστάσεις που πλέον αποτελούν κοινό τόπο όταν μιλάμε για το διάστημα, τους εξωγήινους, την προηγμένη τεχνολογία κ.ο.κ. Σύντομα, ο Σπίλμπεργκ πρόκειται να επιστρέψει στο είδος με την «Ημέρα Αποκάλυψης» (πρεμιέρα 11/6), έτσι σε πρόσφατη συνέντευξή του για την προώθηση της παραγωγής, εκμυστηρεύτηκε πως ένα sci-fi franchise που βρίσκεται μεταξύ των αγαπημένων του όλων των εποχών είναι αυτό του «Dune» (Ντενί Βιλνέβ). Επ’ ευκαιρία, λοιπόν, ώρα να θυμηθούμε πως ο καθόρισε το κινηματογραφικό συντακτικό του genre που δεν γνωρίζει όρια.

Οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας του Στίβεν Σπίλμπεργκ:

«Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου» («Close Encounters of the Third Kind», 1977)

Η πρώτη γνωριμία με το Άλλο. Την ίδια χρονιά με την κυκλοφορία του «Πολέμου των Άστρων» («Star Wars»), ο Σπίλμπεργκ παραδίδει μια πιο… γήινη περιπέτεια όπου η συναναστροφή με εξωγήινους αποδίδεται με έναν εντυπωσιακό ρεαλισμό. Και ταυτόχρονα, μέσα από την ιστορία ενός εργάτη που προσπαθεί να μάθει όσα περισσότερα μπορεί για το ΑΤΙΑ με το οποίο ήρθε τετ-α-τετ, αναδύονται τα συλλογικά άγχη των Αμερικανών, από το φόβο απέναντι στο ξένο και τις συνωμοσιολογικές εμμονές μέχρι το θρησκευτικό άγχος της αναμέτρησης με κάτι που ξεπερνά το ανθρώπινο. Άξια αναφοράς η συμμετοχή στο cast του θρυλικού σκηνοθέτη της νουβέλ βαγκ, Φρανσουά Τριφό.

«E.T. ο Εξωγήινος» («E.T. the Extra-Terrestrial», 1982)

Από το φόβο των «Στενών Επαφών» περνάμε στην πίστη για το αδιανόητο. Το καλόκαρδο αυτό δράμα επενδύει αδρά στο συναίσθημα που, μάλλον, είναι το κυρίαρχο σε όλη τη φιλμογραφία του Αμερικανού: την πεποίθηση πως η μαγεία είναι κάτι το χειροπιαστό. Έτσι, ενδόμυχα, το «Ε.Τ.» αποδομεί τις όποιες κυνικές ενστάσεις απέναντι στα γουρλωμένα μάτια του αγαθού εξωγήινου και αδιόρατα, μετατρέπει το άγνωστο σε κάτι οικείο. Παράλληλα, καθότι αφήγηση που εξελίσσεται από την οπτική γωνία ενός αγοριού, έμμεσα αφουγκράζεται και την ανάγκη όλων εκείνων των παιδιών που μεγάλωσαν με την παρέα ενός φανταστικού φίλου. Θυμίζουμε δε, ότι εις βάρος του φιλμ έγινε μία χαρακτηριστική οσκαρική αδικία, αφού προτιμήθηκε το «Γκάντι» για το βραβείο καλύτερης ταινίας.

«Jurassic Park» (1993)

Σοκ και δέος και δεινόσαυροι. Εδώ μια φουτουριστική τεχνολογία χρησιμοποιείται για να αναβιώσει ένα παρελθόν που πηγάζει σε εποχές εκατομμυρίων ετών και συνοδεύεται από αρχέγονα τέρατα. Υπό αυτήν την έννοια το «Jurassic Park» είναι περισσότερο μια σαρωτική αγωνιώδης περιπέτεια παρά ένα μελλοντολογικό sci-fi, ωστόσο, τα καινοτόμα ψηφιακά εφέ που χρησιμοποιήθηκαν για τη δημιουργία του σε συνδυασμό με τις διαδοχικές σκηνές ανθολογίες που περιλαμβάνει, βοήθησαν ώστε να θεωρείται μέχρι σήμερα μια ταινία – σταθμός στο είδος.

«Α.Ι. Τεχνητή Νοημοσύνη» («A.I. Artificial Intelligence», 2001)

Έχουν περάσει περισσότερα από είκοσι χρόνια από όταν το είδα πρώτη φορά, πάντως τότε δεν ήμουν πολύ μεγαλύτερος από την ηλικία που έχει το ανδροειδές το οποίο ενσαρκώνει ο Χάλεϊ Τζόελ Όσμεντ. Το επισημαίνω διότι είναι πολύ δελεαστικό να χαρακτηριστεί η εν λόγω συναισθηματική υπαρξιακή οδύσσεια «προφητική», λόγω του τρόπου που θίγει την αμφιλεγόμενη σχέση τεχνητής νοημοσύνης, προσωπικής βούλησης, κλιματικής κρίσης και ανθρώπινου ψυχισμού. Πάντως αναμφίβολα μπορεί να θεωρηθεί επίκαιρη όσο και κατάτι τολμηρή. Ως διασκευή μιας σύντομης ιστορίας του Μπράιαν Άλντις («Supertoys Last All Summer Long», 1969) που θρυλείται ότι ήθελε να γυρίσει ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ πριν πεθάνει, το σενάριο προτρέπει τη συμφιλίωση με την AI, φτάνοντας ακόμα να ενθαρρύνει την εγκαρδιότητα απέναντι στα ρομπότ. Μια στάση που είναι συζητήσιμο πόσους υποστηρικτές έχει το 2026…

«Minority Report» (2002)

Μετά την τρομοκρατική επίθεση στους Δίδυμους Πύργους (2001) οι ΗΠΑ και ο κόσμος άλλαζαν ραγδαία, με τον επονομαζόμενο «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» των αμερικανικών δυνάμεων να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία νομιμοποίησης του κοινωνικού αυταρχισμού και της απανταχού αστυνομοκρατίας. Σε αυτό το πλαίσιο και σε πλήρη συντονισμό με την εποχή του, ο Σπίλμπεργκ μας παρουσιάζει ένα δυστοπικό κόσμο όπου είναι εφικτή η πρόβλεψη του μέλλοντος. Δυνατότητα που χρησιμοποιείται συγκεκριμένα για την πρόληψη εγκλημάτων που διαφορετικά θα διαπράττονταν. Δε βρισκόμαστε ακόμα εκεί, πάντως τα διαφανή touch screen που χρησιμοποιεί με δεξιοτεχνία μαέστρου ορχήστρας ο πρωταγωνιστής Τομ Κρουζ είναι ανάμεσά μας – όπως και η τεχνητή νοημοσύνη για την παρακολούθηση δημόσιων χώρων.

«Ο Πόλεμος των Κόσμων» («War of the Worlds», 2005)

Ακόμα θυμάμαι την προβολή στα μεγαλόπρεπα Village Cinemas στο Μαρούσι, προτού φυσικά μετακομίσουν στο κοντινό εμπορικό κέντρο, όπου είχα μείνει εμβρόντητος από το άγχος. Καθαρόαιμο θρίλερ επιβίωσης με σεκάνς δράσης που παραμένουν γεμάτες σασπένς, το φιλμ που φυσικά βασίζεται στο ομώνυμο κλασικό βιβλίο του Χ. Τζ. Γουέλς βρίσκει την κατάλληλη στιγμή να μεταφερθεί στη μεγάλη οθόνη, καθώς ο πλανήτης βλέπει να κορυφώνεται η μανία καταδίωξης των Αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων. Και ένας Σπίλμπεργκ που ως είθισται, τοποθετεί στον πυρήνα της αφήγησής του τον αγώνα ενός παιδιού να προστατέψει τη σχέση με τους γονείς του.

«Ready Player One» (2018)

Η χρονική απόσταση μεταξύ των δύο τελευταίων τίτλων τα λέει όλα. Πάνω από μια δεκαετία είχε ο σκηνοθέτης να γυρίσει sci-fi, έτσι η επιστροφή του συνοδεύτηκε από υψηλές προσδοκίες. Ειδικά από τη στιγμή που συμπεριελάμβανε εικονική πραγματικότητα και αισθητική που παραπέμπει σε βιντεοπαιχνίδια. Στην πράξη το αποτέλεσμα ήταν μάλλον άνισο, παρά τις μεταμοντέρνες πινελιές ποπ κουλτούρας και την καλλωπισμένη εικονογραφία, πάντως με το πέρασμα των χρόνων έχει κερδίσει μερικούς πιστούς οπαδούς.

Κλείνοντας, είμαστε βέβαιοι πως αρκετοί αναγνώστες θα έχουν εντοπίσει μερικές απουσίες. Αναφερόμαστε, σαφώς, στις ποιότητες επιστημονικής φαντασίας που διατρέχουν τη σειρά ταινιών με πρωταγωνιστή τον Ιντιάνα Τζόουνς. Ωστόσο, λίγο το ότι εάν θίξουμε το συσχετισμό του genre με το franchise ρισκάρουμε μερικά βαρβάτα spoilers, λίγο το γεγονός πως τι να κάνουμε, δεν λες «αρχαιολογικό action movie» και το μυαλό σου πάει στο διάστημα, ας συμφωνήσουμε τον περιορισμό σε αυτήν τη λιτή τιμητική αναφορά της κατακλείδας.