5 πτυχές του Μάριο Μπανούσι που δεν γνώριζες
Με αφορμή τη βράβευση του Μάριο Μπανούσι στην Μπιενάλε Θεάτρου της Βενετίας με τον Αργυρό Λέοντα, ξεχωρίζουμε πέντε πτυχές του, μέσα από δηλώσεις του.
Υπάρχουν πολλά είδη παραστάσεων ανά θεατρική χρονιά (με άπειρες θεατρικές σκηνές, αν μιλάμε για Αθήνα). Υπάρχουν οι εμπορικές, που ξέρεις ότι μαζί με το ποτό που ακολουθεί το 95% των περιπτώσεων, θα σου φύγουν 50+ ευρώ σε ένα βράδυ. Υπάρχουν οι πειραματικές, που αν το καλοσκεφτείς, έχεις δει περισσότερες τέτοιες παρά εμπορικές (πολύς ο πειραματισμός στην Ελλάδα). Υπάρχουν οι απέθαντες κλασικές, ένας Ντοστογιέφσκι ολόκληρος ή πετσοκομμένος, ένας Γκόγκολ και ένας Σαίξπηρ. Όμως, δεν ξέρω αν υπάρχει θεατρόφιλος τα τελευταία χρόνια που να μην έχει φύγει αποσβολωμένος από παράσταση του Μάριο Μπανούσι, που δεν χωράει στις προηγούμενες ταμπέλες. Ένα θέατρο προσωπικό, χωρίς λόγια, μόνο με εικόνες και μουσική.
Την περασμένη Τετάρτη (21/1), ανακοινώθηκε από την Μπιενάλε Θεάτρου της Βενετίας πως ο 28χρονος Μάριο Μπανούσι βραβεύτηκε με τον Αργυρό Λέοντα (η απονομή του οποίου θα πραγματοποιηθεί κατά τη διάρκεια του 54ου Διεθνούς Φεστιβάλ Θεάτρου, 7- 21 Ιουνίου). Τη βράβευση αυτή δεν μπορεί κανείς να τη χαρακτηρίσει ως έκπληξη, εφόσον έχει παρακολουθήσει την έως τώρα πορεία του τα τελευταία 5 χρόνια.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η παιδική ηλικία στην Αθήνα και τα Τίρανα
Ο Μάριο Μπανούσι γεννήθηκε το 1998 στο Αλεξάνδρα, και μέχρι τους πρώτους έξι μήνες της ζωής του έμεινε στην Αθήνα. Από εκεί μέχρι τα περίπου έξι χρόνια του, έμεινε στα Τίρανα με τη γιαγιά του (τη μητέρα της μητέρας του). Η οικονομική κατάσταση της οικογένειάς του ήταν πολύ δύσκολη: οι γονείς του χώρισαν, ο πατέρας του γύρισε Αλβανία, και η μητέρα του δεν μπορούσε να μεγαλώσει τρία παιδιά στην Αθήνα. Αν και έγινε μια προσπάθεια να γυρίσει στην Αθήνα στην ηλικία των τριών, ήταν πολύ δεμένος με τη γιαγιά του στην Αλβανία, και αντιδρούσε στην αλλαγή αυτή. Όταν πια γύρισε Ελλάδα λίγο πριν πάει Δημοτικό, εγκαταστάθηκε στην Ηλιούπολη.
Η ενασχόληση με την τέχνη
Στο οικογενειακό του περιβάλλον δεν υπήρχε κάποια άμεση σχέση με την τέχνη. Στο σχολείο, τα μαθήματα που είχαν να κάνουν με την τέχνη ξεκλείδωσαν την αγάπη που έκρυβε μέσα του. Δεν ασχολήθηκε επαγγελματικά με τα εικαστικά με τα οποία καταπιάστηκε στο σχολείο, αφού για να μπει στην Καλών Τεχνών χρειαζόταν να παρακολουθήσει μαθήματα Σχεδίου γραμμικού και ελεύθερου, και δεν υπήρχε αυτή η οικονομική δυνατότητα. Έτσι, πέρασε στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών, απ’ όπου αποφοίτησε το 2020. Αυτές οι σπουδές τού έδωσαν τα εφόδια για να δημιουργήσει την πρώτη του ταινία μικρού μήκους με τίτλο PRANVERA η οποία συμμετείχε το φθινόπωρο του 2021 στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου TIFF.
Οι παραστάσεις που απαιτούν και προκαλούν τη σιωπή
Μπορεί η σκηνοθετική δουλειά που τον καθιέρωσε στο ελληνικό (και όχι μόνο) κοινό να ήταν η “Goodbye, Lindita”, που ξεκίνησε την πορεία της από την πειραματική σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, όμως στο βιογραφικό του η πρώτη παράσταση με την υπογραφή του είναι η performance “RAGADA”. ένα κομμάτι της οποίας παρουσίασε στο Φεστιβάλ ROOMS2022 σε διοργάνωση του Γεράσιμου Καππάτου, και η οποία ύστερα παρουσιάστηκε στο Θέατρο Στη Σάλα. Από την πρώτη του παράσταση διαμόρφωσε και το μοτίβο της σιωπής, της έλλειψης λέξεων από τους συμμετέχοντες ηθοποιούς.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Στο “Goodbye, Lindita” όμως, με το θέμα του πένθους και της διαχείρισης του νεκρού σώματος και των αναμνήσεων των άλλων, ήταν εκεί που αναδείχθηκε το σιωπηλό στυλ του. Με έμπνευση από τον θάνατο της μητριάς του, Lindita, και το αλβανικό τοπίο, ο Μάριο Μπανούσι δημιούργησε μια παράσταση αξέχαστη, όπου το νεκρό σώμα γίνεται κτήμα των συγγενών, μετά από προσπάθεια των τελευταίων, και σταματά να ανήκει στον εαυτό του, καθώς εκείνος δεν υπάρχει πια. Στο ίδιο στυλ, αλλά με έμφαση στη μητρότητα κινήθηκε και με το “MAMI”, που παρουσιάστηκε στην Στέγη την προηγούμενη θεατρική σεζόν. H τρίτη του χρονολογικά δουλειά, “TAVERNA MIRESIA – MARIO BELLA ANASTASIA”, παρουσιάστηκε τον Ιούλιο του 2023 στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Στο σκηνοθετικό του σημείωμα για το “MAMI” αναφέρει: «Όταν ήμουν περίπου ενός έτους, η μητέρα μου αναγκάστηκε να με αφήσει στη γιαγιά μου, στην Αλβανία, και να φύγει. Μέχρι τα δεκατρία μου, “μάμι” φώναζα τη γιαγιά μου. Όταν πια η μητέρα μου με πήρε μαζί της στην Αθήνα, μεγάλωσα στο διαμέρισμα πάνω από τον φούρνο όπου εργαζόταν, με τη μυρωδιά του φρεσκοψημένου ψωμιού. Μεγάλωσα με πολλές γυναίκες. Μεγάλωσα με νέες και ηλικιωμένες γυναίκες. Μεγάλωσα με περισσότερες από μία μητέρες. […] Ποιος φροντίζει ποιον – δεν κατάλαβα ποτέ αυτήν την περίπλοκη σχέση. Κι ούτε θα την καταλάβω. Αλλά προσπαθώ να την ξετυλίξω σαν έναν ομφάλιο λώρο, σαν το σπλάχνο που συνδέει τη ζωή με τις ρίζες της».
Η διεθνής καταξίωση
«Το έργο του Μπανούσι είναι εξαιρετικά προσωπικό: εμπνευσμένο από την εικόνα της νεκρής μητριάς του “περιτριγυρισμένης από ανθρώπους που την αποχαιρετούσαν” και από τον θάνατο του πατέρα του τρεις μέρες αργότερα. Αλλά αυτό που βλέπουμε στη σκηνή είναι ένα παράξενο μείγμα από το συνηθισμένο και το σουρεαλιστικό. […] Κατά καιρούς μού θύμιζε τον υπερρεαλισμό του Βαυαρού δραματουργού Φραντς Ξάβερ Κρόετς: Ο Μπανούσι διασκευάζει τον τρόπο με τον οποίο οι οικογένειες χρησιμοποιούν την τηλεόραση για να εκμηδενίσουν τα συναισθήματά τους. Άλλες φορές μού ήρθε στο μυαλό ο Μαγκρίτ: μια πόρτα ξαφνικά μετατρέπεται σε φέρετρο, ένα χέρι εμφανίζεται ως εκ θαύματος από έναν τοίχο, σαν οι νεκροί να απλώνουν το χέρι τους στους ζωντανούς. Έχουμε ακόμη και μια παράξενη τελική εικόνα ενός πτώματος που αναδύεται από ένα σκοτεινό τούνελ για να το υποδεχτεί μια φιλόξενη μητρική φιγούρα». Αυτά είναι τα λόγια του Μάικλ Μπίλινγκτον, κριτικού του θεάτρου του The Guardian, για το “Goodbye, Lindita” το 2023. Το έργο του Μπανούσι δεν άργησε να βγει προς τα έξω: στα τέλη του 2025, το ΜΑΜΙ έκανε τέσσερις sold out παραστάσεις στο Skirball της Νέας Υόρκης, ενώ ο Αργυρός Λέοντας της Μπιενάλε της Βενετίας επισφραγίζει την πορεία που ανοίγεται από εδώ και στο εξής.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η έμπνευση της σιωπής από τη γιαγιά του
Σε συνέντευξή του, ο Μάριο Μπανούσι έχει πει πως η γιαγιά του δεν μιλούσε πολύ. «Ήταν τόσο σιωπηλά τα πράγματα μαζί της και ήσυχα – ακόμη και ένα παραμύθι που μπορεί να μας έλεγε είχε λίγα λόγια». Ίσως από εκεί μπορεί να προκύπτει και η οικειότητα με τη σιωπή, και με το ότι αυτό το στοιχείο είναι πρωταγωνιστικό στις παραστάσεις του. Αυτό το μοτίβο δεν φαίνεται να προκαλεί ενοχλητική επαναληπτικότητα: αντίθετα δημιουργεί προσμονή για το τι άλλο θα σκαρώσει ο 28χρονος σκηνοθέτης, στο πλαίσιο της έλλειψης λέξεων.
