Αθηναϊκό Μετρό: Το τότε και το τώρα μιας ολόκληρης πόλης σε μερικούς συρμούς

29 Ιανουαρίου 2000. Σαν σήμερα. Κι αν προσπαθήσεις να θυμηθείς εκείνη τη μέρα, δεν θυμάσαι μόνο τα εγκαίνια ενός μέσου μεταφοράς. Θυμάσαι εμάς. Πιο νέους, πιο άπειρους και οπωσδήποτε πιο χαλαρούς. Θυμάσαι μια Αθήνα που φόραγε το καλό της φόρεμα και κατέβαινε επίπεδα για να συναντήσει την πρόοδο, στον σταθμό Σύνταγμα που είχε μετατραπεί σε σκηνικό επίσημης πρεμιέρας.

Μπροστά από τις αποβάθρες που ακόμη έλαμπαν από την καθαριότητα, έγιναν τα εγκαίνια των δύο πρώτων γραμμών του μετρό, με παρόντα τον τότε πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη, υπουργούς, στελέχη του έργου και πλήθος δημοσιογράφων. Η τελετή περιλάμβανε ομιλίες για το μεγαλύτερο συγκοινωνιακό κατόρθωμα που είχε δει η Αθήνα μέχρι τότε, για τα χιλιόμετρα σηράγγων που είχαν ανοιχτεί κάτω από την πόλη και για τις 14 πρώτες στάσεις που δίνονταν στους πολίτες.

Μετά το κόψιμο της κορδέλας, οι πρώτοι συρμοί ξεκίνησαν δοκιμαστικά με επιβάτες, επίσημους και τυχερούς πολίτες, που έμπαιναν στα βαγόνια με περιέργεια, φωτογραφικές μηχανές στο χέρι και ένα χαμόγελο ότι συμμετέχουν σε κάτι ιστορικό. Δεν ήταν απλώς ένα νέο μέσο μεταφοράς, ήταν η στιγμή που η Αθήνα απέκτησε, έστω και καθυστερημένα, το υπόγειο νεύρο μιας σύγχρονης ευρωπαϊκής πρωτεύουσας. Το «μπαίνουμε επιτέλους στην Ευρώπη» δεν ήταν απλά σύνθημα, ήταν ο ήχος του συρμού που έφτανε στις αποβάθρες.

Η ευτυχία του αγνώστου μέλλοντος

Κλείνω τα μάτια και μπορώ ακόμα να νιώσω την ευφορία της εποχής. Ετοιμαζόμασταν για Ολυμπιακούς Αγώνες, μιλούσαμε για ανάπτυξη, ταξίδια και προοπτικές. Δεν είχαμε ιδέα τι θα ακολουθούσε στις τσέπες μας. Ήμασταν βαθιά νυχτωμένοι, αλλά ευτυχισμένοι. Και μέσα σε όλο αυτό, το μετρό έσκασε μύτη σαν από μηχανής Θεός και μας έλυσε, όχι τα χέρια, τα πόδια. Ξαφνικά, υπόγειες γραμμές ένωναν αποστάσεις που μέχρι τότε έμοιαζαν χαοτικές. Από το Σύνταγμα στη Δάφνη σε χρόνο που δεν χρειαζόταν να υπολογίσεις μποτιλιάρισμα. Από την Πανόρμου στο κέντρο χωρίς να ιδρώσεις.

Το τότε μετρό ήταν εμπειρία. Ήταν άνετο, ευρύχωρο, σχεδόν πολυτελές. Δεν είχε ακόμη επιβαρυνθεί από τον όγκο των επιβατών που κουβαλά σήμερα. Μύριζε καινουργίλα, μέταλλο και καθαριότητα. Οι συρμοί έφταναν στην ώρα τους, οι αποβάθρες έμοιαζαν πολύ μεγάλες, όλες οι κυλιόμενες σκάλες δούλευαν. Το χρησιμοποιούσες και ένιωθες ότι κάτι αλλάζει, ότι η πόλη σου κάνει ένα βήμα μπροστά κι εσύ μαζί της.

Για χρόνια, το μετρό λειτούργησε ευεργετικά για την πόλη. Έγινε η αξιόπιστη επιλογή του Αθηναίου, το μέσο που σε πήγαινε στη δουλειά, στο ραντεβού, στο σπίτι των γονιών σου, στη σχολή. Έμαθες να μετράς τη ζωή σου σε στάσεις. Να λες «κατεβαίνω Μέγαρο Μουσικής», «αλλάζω γραμμή στο Μοναστηράκι», «σε 10 λεπτά είμαι εκεί». Μια ολόκληρη γεωγραφία ξαναγράφτηκε υπόγεια.

Λιγότερη λάμψη, περισσότερο στρίμωγμα

Αλλά τα χρόνια πέρασαν. Η πόλη μεγάλωσε, οι ανάγκες πολλαπλασιάστηκαν και επήλθε αυτό που μόνο μια λέξη μπορεί να το περιγράψει: στριμωξίδι. Το μετρό παραμένει σωτήριο αλλά είναι πια βαριά φορτωμένο. Αν μη τι άλλο, σχεδόν ένα εκατομμύριο άτομα το χρησιμοποιούν καθημερινά, σύμφωνα με τις στατιστικές. Στις ώρες αιχμής δεν μπαίνεις απλώς σε συρμό, στοιβάζεσαι, σπρώχνεσαι χειρότερα κι απ’ ό,τι στο λεωφορείο. Περιμένεις τον επόμενο συρμό, και τον μεθεπόμενο, και καμιά φορά δεν χωράς πουθενά, που λέει και ο Γιάννης Αγγελάκας.  Τα νεύρα είναι τεντωμένα, η δυσφορία χτυπά κόκκινο και δεν είναι λίγες οι φορές που κάποιος λιποθυμάει, όχι από δράμα αλλά από ασφυξία.

Η συντήρηση είναι πια μόνιμο θέμα συζήτησης. Κλιματιστικά που δεν δουλεύουν κατακαλόκαιρο, συρμοί που δείχνουν την ηλικία τους, καθυστερήσεις που ανακοινώνονται με εκείνη τη φωνή που έχει πάψει να καθησυχάζει. Οι εργαζόμενοι μιλούν συχνά για ελλείψεις, για πίεση, για ένα σύστημα που δουλεύει στα όριά του. Δεν καταρρέει ακόμα αλλά δεν είναι και στην ακμή του.

Το τότε και το τώρα του μετρό είναι, στην πραγματικότητα, το τότε και το τώρα μας. Είμαστε εμείς που περάσαμε από την αθωότητα στην επιβίωση, από την προσμονή στη συνήθεια και από τη νεότητα στη φθορά. Σ’ αυτά τα 26 χρόνια λειτουργίας του στριμώχνονται εκατομμύρια διαδρομές, βλέμματα, ακουστικά στ’ αυτιά, βιβλία στα γόνατα, έρωτες που ξεκίνησαν σε αποβάθρες και χωρισμοί που έγιναν σε βαγόνια.

Αλλά όχι, δεν θα γκρινιάξω για το πώς έγινε το μετρό σήμερα, παρόλο που το πρωί περίμενα τρεις συρμούς μέχρι να μπω και μάλωσα με μια κυρία που επέμενε να κρατιέται από το παλτό μου. Παρά την κούραση, τον κόσμο, τα παράπονα, το μετρό εξακολουθεί να είναι από τα πιο χρήσιμα πράγματα που συνέβησαν ποτέ σε αυτή την πόλη. Χωρίς αυτό, η Αθήνα θα ήταν αδιανόητη, πιο αδιανόητη απ’ ό, τι είναι όσον αφορά στη μετακίνηση. Θα είχαμε κολλήσει για πάντα στην άσφαλτο και δεν θα είχαμε καμία επιλογή. Και σίγουρα, θα ήμασταν πιο θυμωμένοι απ’ όσο είμαστε ήδη.