Ο Μητσιάς, ο Χατζιδάκις και το δικαίωμα στην απόλαυση
Δεν υπάρχει τραγούδι αν δεν φτάνει στον κόσμο.
Παρακολούθησα με ενδιαφέρον τον χαμό που έγινε μετά την συναυλία του Μανώλη Μητσιά στο Δίον της Πιερίας τη περασμένη Κυριακή. Θέλω να θυμίσω αρχικά τι έγινε. Ο Μητσιάς έπρεπε να τραγουδίσει τραγούδια σε στίχους του Νίκου Γκάτσου. Όταν έφτασε η στιγμή να πει τον εμβληματικό «Γιάννη τον Φονιά», ανακοινώθηκε από μικροφώνου ότι ο γιος του Μάνου Χατζιδάκι, Γιώργος, δεν έδωσε την άδεια να παρουσιαστούν τραγούδια του μεγάλου στιχουργού σε μουσική του πατέρα του. Το αποτέλεσμα ήταν ο Μητσιάς, όπως είπε ο ίδιος, να υποχρεωθεί για πρώτη φορά στα 50 χρόνια που τραγουδάει το «Γιάννης ο φονιάς», να απαγγείλει το συγκεκριμένο τραγούδι.
Δόθηκε μάλιστα και συνέχεια. Η Αγαθή Δημητρούκα, διαχειρίστρια του έργου του Νίκου Γκάτσου και επιμελήτρια του προγράμματος της συναυλίας, διάβασε το ηλεκτρονικό μήνυμα που έλαβε στις 3 Ιουλίου. Στο μήνυμα αυτό ο εκπρόσωπος της πλευράς του Γιώργου Χατζιδάκι ανάφερε, μεταξύ άλλων, ότι «οι λόγοι της απαγόρευσης έχουν να κάνουν κυρίως με το γεγονός ότι το έτος 2026 έχει ανακηρυχθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού ως αφιερωματικό έτος για τον Μάνο Χατζιδάκι και στο πλαίσιο αυτό οι συναυλίες, οι παραστάσεις και γενικότερα οι εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν με τη δημόσια εκτέλεση μουσικών έργων του Μάνου Χατζιδάκι είναι απολύτως συγκεκριμένες και έχουν ήδη σχεδιαστεί και εγκριθεί αποκλειστικά από την ομάδα του κυρίου Γιώργου Χατζιδάκι». Στο άκουσμα του μηνύματος κάποιοι από τους θεατές φώναξαν «αίσχος», με την κυρία Δημητρούκα να προσθέτει ότι «η εν λόγω απαγόρευση εστάλη με εξώδικο δήλωση στην παραγωγό εταιρεία της συναυλίας. Τα συμπεράσματα δικά σας».
Διαβάστε επίσης
Όπως συνήθως συμβαίνει την επόμενη μέρα ο Γιώργος Χατζιδάκις προσπάθησε να διασκεδάσει τις εντυπώσεις λέγοντας ότι δεν απαγόρευσε ποτέ στον Μητσιά να τραγουδήσει το τραγούδι, ξεχωρίζοντας τον τραγουδιστή από την εταιρία παραγωγής της συναυλίας με την οποία παραδέχτηκε ότι έχει μια διένεξη. Πρόσθεσε ωστόσο ότι «οφείλουν να κατανοήσουν όλοι, ότι τα μουσικά έργα δεν ανήκουν ούτε στους ερμηνευτές που κατά καιρούς τα έχουν ερμηνεύσει, ούτε αποτελούν κοινό κτήμα, όπως άκουσα να λέγεται από μερικούς. Τα μουσικά έργα ανήκουν στους δημιουργούς τους και κατ’ επέκταση, σε αυτούς που οι δημιουργοί όρισαν να τους εκπροσωπούν» και έκλεισε τη δήλωσή του τονίζοντας πως «όποιος αμφισβητεί αυτό που είναι νομικά κατοχυρωμένο εδώ και δεκαετίες — ιδίως εάν κινείται επαγγελματικά στον καλλιτεχνικό χώρο με οποιαδήποτε ιδιότητα — είτε στερείται βασικών γνώσεων για την πνευματική ιδιοκτησία, είτε έχει ιδιοτελή κίνητρα».
Και σε αυτό ακριβώς το σημείο κάνει το μεγάλο λάθος. Διότι τα τραγούδια ανήκουν σε όλους μας. Εμείς τους δίνουμε υπόσταση τραγουδώντας τα και ακούγοντάς τα. Δεν υπάρχει τραγούδι αν δεν φτάνει στον κόσμο. Οποιος κι αν είναι ο άνθρωπος που ένας δημιουργός έχει ορίσει ως νόμιμο εκπρόσωπό του.
Διότι τα τραγούδια ανήκουν σε όλους μας. Εμείς τους δίνουμε υπόσταση τραγουδώντας τα και ακούγοντάς τα. Δεν υπάρχει τραγούδι αν δεν φτάνει στον κόσμο.
Ο «Γιάννης ο Φονιάς», όπως όλα τα μεγάλα τραγούδια, ανήκει σε ένα κοινό απέραντο, τεράστιο. Το τραγούδι το κοινό αυτό το αγαπάει πενήντα χρόνια τώρα για τους στοίχους του Γκάτσου, για την μουσική του Χατζιδάκι αλλά και για την ερμηνεία του Μητσιά που είναι μοναδική. Ο Μητσιάς έχει πει πολλά μεγάλα τραγούδια. Τον αγάπησαν μεγάλοι δημιουργοί και τον εμπιστεύτηκαν. Αλλά στον Γιάννη τον Φονιά έχει πετύχει κάτι μαγικό. Μια σχεδόν ελεγειακή εξιστόρηση ενός χορικού τραγωδίας. Ο Μητσιάς δεν ερμήνευσε απλά το τραγούδι: το πήρε και το έκανε είδηση της καθημερινής μας επικαιρότητας καθώς όποτε και να το ακούς νομίζεις ότι σου λέει κάτι που συμβαίνει τώρα. Ο στίχος είναι καταπληκτικός: η ισορροπία του Γκάτσου ανάμεσα στην λεπτομέρεια και στην ασάφεια είναι αληθινή ποίηση. Ο Χατζιδάκις που το κατάλαβε ανέδειξε τον λόγο με μια μουσική λιτή, συνοδευτική, γλυκιά σαν κελάϊδισμα. Αλλά ο Μητσιάς κάνει το πράγμα να λειτουργεί. Δεν τραγουδάει: εξιστορεί. Δημιουργεί είδηση και μυστήριο. Καθηλώνει.
Πολύ λυπήθηκα που δεν ήμουν εκεί να τον ακούω να το απαγγέλει. Είμαι βέβαιος ότι η απαγγελία του έδωσε μια άλλη διάσταση στο δημιούργημα. Που ανήκει σε όλους όσους το αγαπούν. Μπορεί να μην έχουν πνευματικά δικαιώματα, αλλά έχουν το δικαίωμα στην απόλαυσή του.
