Όταν οι τσάντες πολυτελείας δεν «κουμπώνουν» με τον ρόλο…

Η εμμονή με τα σύμβολα πλούτου δεν είναι λεπτομέρεια ύφους. Είναι πολιτικό μήνυμα. Και γεννά ένα αμείλικτο ερώτημα: πώς μπορείς να μιλάς για δικαίωση και κάθαρση όταν η εικόνα εκπέμπει προνόμιο, ισχύ και απόσταση;

Υπάρχουν στιγμές που η δημόσια συζήτηση δεν εκτροχιάζεται από κακεντρέχεια ή κουτσομπολιό, αλλά από μια βαθιά, συλλογική αίσθηση ασυνέπειας. Μια στιγμή όπου η εικόνα δεν επιβεβαιώνει το νόημα, αλλά το υπονομεύει. Και τότε, όσο κι αν κάποιοι επιμένουν ότι «δεν έχει σημασία», η κοινωνία αντιλαμβάνεται πως κάτι δεν στέκει.

Η αφορμή για τη δημόσια έκρηξη δεν ήταν κάποιο δευτερεύον lifestyle στιγμιότυπο, αλλά μια συγκεκριμένη εικόνα: η Μαρία Καρυστιανού, πρόσωπο που έχει φορτιστεί συμβολικά με το αφήγημα της δικαίωσης και της κάθαρσης, εμφανίστηκε στα δικαστήρια πλαισιωμένη από τη δικηγόρο της, η οποία κρατούσε τσάντες πολυτελείας από οίκους όπως η Louis Vuitton και η Gucci. Η εικόνα αυτή —καταγεγραμμένη, αναπαραγμένη και σχολιασμένη— λειτούργησε ως συμβολικό σοκ: όχι επειδή αφορούσε την προσωπική αισθητική μιας επαγγελματία, αλλά επειδή εντάχθηκε στο ίδιο κάδρο με ένα αφήγημα που μιλά για ηθική σύγκρουση, λαϊκή αγανάκτηση και κάθαρση του συστήματος. Από εκεί και πέρα, η συζήτηση δεν μπορούσε παρά να μετατοπιστεί· όχι από κακοβουλία, αλλά επειδή η εικόνα αυτή εξέπεμψε ένα μήνυμα ασύμβατο με τον ρόλο που είχε αποδοθεί δημόσια στην υπόθεση.

Η υπόθεση αυτή δεν θα έπρεπε να αφορά πρόσωπα, εμφάνιση ή αξεσουάρ. Θα έπρεπε να αφορά τη Δικαιοσύνη, τις ευθύνες, τις καθυστερήσεις, τις σκιές ενός συστήματος που εδώ και χρόνια δοκιμάζει την εμπιστοσύνη των πολιτών. Κι όμως, η συζήτηση μετατοπίστηκε. Όχι τυχαία και όχι άδικα.

Γιατί όταν ένα πρόσωπο —ή μια ομάδα προσώπων— τοποθετείται στο επίκεντρο ενός αφηγήματος που μιλά για κάθαρση, για ηθική σύγκρουση, για δικαίωση ενός συλλογικού τραύματος, τότε κάθε δημόσια εικόνα αποκτά βαρύτητα. Δεν είναι πια προσωπική επιλογή. Είναι συμβολική πράξη.

Και τα σύμβολα δεν είναι ποτέ ουδέτερα.

Οι φίρμες, ειδικά οι παγκόσμιες φίρμες πολυτελείας, δεν είναι απλά αντικείμενα. Η Louis Vuitton και η Gucci κουβαλούν συγκεκριμένο φορτίο. Είναι σύμβολα κοινωνικής ανόδου, οικονομικής ισχύος, πρόσβασης σε έναν κόσμο που για τους περισσότερους παραμένει απρόσιτος.

Σε άλλες συνθήκες, αυτό δεν θα απασχολούσε κανέναν. Σε μια φορτισμένη υπόθεση όμως, με έντονη κοινωνική και ηθική διάσταση, τα ίδια σύμβολα αλλάζουν νόημα.Δεν διαβάζονται ως στιλ. Διαβάζονται ως θέση.

Εδώ ακριβώς γεννιέται η ενόχληση. Όχι επειδή κάποιος «δεν έχει δικαίωμα» να κρατά ή να φορά κάτι ακριβό. Αυτό είναι ένα επιφανειακό, σχεδόν αποπροσανατολιστικό επιχείρημα. Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι το δικαίωμα, αλλά η συμβατότητα. Το αν η εικόνα υπηρετεί ή αντιστρατεύεται το αφήγημα που έχει χτιστεί.

Γιατί το αφήγημα που κυριάρχησε δεν ήταν lifestyle. Ήταν αφήγημα σύγκρουσης και ηθικής απαίτησης. Ήταν αφήγημα λαϊκού αισθήματος, οργής, πένθους και προσδοκίας για κάθαρση. Και σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η εικόνα δεν μπορεί να λειτουργεί σαν να βρίσκεται σε ουδέτερο έδαφος.

Η κοινωνία δεν αντέδρασε από φθόνο. Αντέδρασε από δυσπιστία. Από την αίσθηση ότι κάτι δεν ευθυγραμμίζεται. Ότι η εικόνα που προβάλλεται παραπέμπει σε έναν κόσμο ισχύος και προνομίου, ενώ το μήνυμα που εκπέμπεται ζητά δικαίωση στο όνομα των πολλών.

Σε μια χώρα βαθιά τραυματισμένη από ανισότητες, οικονομική ανασφάλεια και διαχρονική έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς, τα σύμβολα πλούτου δεν είναι αθώα. Λειτουργούν σαν κόκκινο πανί. Όχι επειδή είναι ανήθικα, αλλά επειδή υπενθυμίζουν αποστάσεις. Και οι αποστάσεις αυτές γίνονται αβάσταχτες όταν μπαίνουν στο ίδιο κάδρο με λόγο περί κάθαρσης.

Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν ήταν οι τσάντες. Το πρόβλημα ήταν ότι οι τσάντες μίλησαν. Και μίλησαν δυνατά. Έστειλαν ένα μήνυμα που δεν μπορούσε να ελεγχθεί, ούτε να μαζευτεί εκ των υστέρων. Ένα μήνυμα που έλεγε: «Ανήκουμε σε έναν κόσμο ισχύος», τη στιγμή που το αφήγημα απαιτούσε απόσταση από αυτόν τον κόσμο.

Η κάθαρση, ως έννοια, δεν είναι απλώς μια λέξη με ηθικό βάρος. Είναι στάση. Και η στάση αυτή κρίνεται σε όλα τα επίπεδα: στον λόγο, στις επιλογές, στην εικόνα. Δεν σημαίνει φτώχεια, ούτε αυτοτιμωρία. Σημαίνει επίγνωση, μέτρο, κατανόηση του πότε η εικόνα πρέπει να υποχωρεί για να αναδειχθεί η ουσία.

Όταν αυτή η επίγνωση απουσιάζει, η κοινωνία δεν στέκεται στην ουσία γιατί δεν μπορεί. Αισθάνεται ότι της ζητείται να πιστέψει ένα αφήγημα που δεν επιβεβαιώνεται οπτικά. Και τότε γεννιέται η καχυποψία. Όχι απαραίτητα απέναντι στις προθέσεις, αλλά απέναντι στην αυθεντικότητα του ρόλου.

Γι’ αυτό και η συζήτηση εκτροχιάστηκε. Όχι επειδή «έτσι είναι ο κόσμος». Αλλά επειδή η εικόνα προηγήθηκε της ουσίας. Και όταν συμβαίνει αυτό, η ουσία χάνεται, όσο σοβαρή κι αν είναι.

Η εμμονή με τα σύμβολα πλούτου —είτε είναι συνειδητή είτε όχι— υπονομεύει κάθε αφήγημα που διεκδικεί ηθικό πλεονέκτημα. Δεν μπορείς να μιλάς για κάθαρση χωρίς συμβολική πειθαρχία. Δεν μπορείς να ζητάς εμπιστοσύνη όταν η εικόνα εκπέμπει εξουσία και απόσταση. Και δεν μπορείς να απορείς για την αντίδραση της κοινωνίας όταν αυτή διαβάζει τις αντιφάσεις πριν ακόμη ακούσει τις εξηγήσεις.

Ίσως, τελικά, το ερώτημα δεν είναι αν η συζήτηση αδίκησε την υπόθεση. Το ερώτημα είναι αν η ίδια η εικόνα την πρόδωσε. Και αυτό είναι το πιο δύσκολο είδος αποτυχίας: εκείνο που δεν αφορά τις προθέσεις, αλλά το μήνυμα που τελικά έφτασε.

Γιατί σε τέτοιες στιγμές, τίποτα δεν είναι λεπτομέρεια.

Ούτε καν μια τσάντα.

Διαβάστε επίσης:

Είναι οι Μπέκαμ οικογένεια ή ένα καλοσχεδιασμένο σύστημα εξουσίας;

Βιολάντα: Πέντε γυναίκες, μία νύχτα, καμία επιστροφή

Μπορεί ο νόμος να μπαίνει στο παιδικό δωμάτιο;