Οι δότριες ωαρίων υπάρχουν και η Μαίρη Μπουλή έκανε μια ταινία για αυτές

Είναι πολύ συνηθισμένο να χρησιμοποιεί κανείς τον όρο «επίκαιρο» όταν θέλει να περιγράφει ένα ντοκιμαντέρ, ωστόσο στην περίπτωση του ντεμπούτου της Μαίρης Μπουλή θα ήταν άδικο να μην επισημανθεί ο συντονισμός του με την επικαιρότητα. Με τίτλο «Δεν Κοστίζει Τίποτα», η ταινία πραγματοποιεί την πρεμιέρα της στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (5-15/3) όπου διαγωνίζεται στο τμήμα Newcomers και αφηγείται την ιστορία της Δανάης. Μιας νεαρής γυναίκας στα 25, η οποία προσπαθεί να επιβιώσει οικονομικά και παράλληλα να κυνηγήσει το όνειρό της – να γίνει χορεύτρια μπαλέτου. Τότε, της παρουσιάζεται η ευκαιρία να κερδίσει λίγα παραπάνω χρήματα ως δότρια ωαρίων, μια πρακτική που ασκούν πολλές σαν και εκείνη, αλλά μέχρι στιγμής έχει λάβει λίγη ορατότητα

Όπως γράφαμε πρόσφατα για το «Δεν Κοστίζει Τίποτα»: «Σε μια περίοδο που τα σώματα των θηλυκοτήτων δέχονται συνεχείς επιθέσεις, ακόμα και εις βάρος διαχρονικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων τους, το ντοκιμαντέρ της πρωτοεμφανιζόμενης Μαίρης Μπουλή βάζει στη σχετική συζήτηση μια ακόμα, πολύτιμη, διάσταση. Το βλέμμα της σκηνοθέτριας στέκεται όχι απλώς φροντιστικά προς τη Δανάη, αλλά αναδεικνύει τις αρνητικές φορτίσεις που πλαισιώνουν διαδικασίες που αφορούν τα μη ανδρικά κορμιά. Τα άβολα ιατρικά αγγίγματα, οι αδιάκριτες ερωτήσεις, η υποτιμητική αμφισβήτηση της διαύγειας γυναικών που επιθυμούν να γίνουν δότριες, όλα έρχονται σε πρώτο πλάνο. Και ταυτόχρονα, το φιλμ αφουγκράζεται τα απωθημένα μιας γενιάς εξοικειωμένης με τις κρίσεις, αλλά αγνοεί τι σημαίνει να εξασφαλίζεις το μέλλον σου».

Με αφορμή την πρεμιέρα του «Δεν Κοστίζει Τίποτα», το οποίο μπορείτε να το παρακολουθήσετε και μέσω της πλατφόρμας του φεστιβάλ, η Μαίρη Μπουλή απαντά στις ερωτήσεις του Κλικ.

Τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ κράτησαν αρκετά χρόνια, όπως βλέπουμε και στην ταινία. Πώς ξεκίνησαν όλα και κυρίως, πώς κέρδισες την εμπιστοσύνη της Δανάης;

Όλα ξεκίνησαν σε ένα καράβι, επιστρέφοντας από καλοκαιρινές διακοπές. Μια κοπέλα από τη παρέα είχε δώσει ωάρια και μας μιλούσε γι’ αυτό. Εγώ και η Ασημίνα (καλή φίλη και μία από τις δύο διευθύντριες φωτογραφίας του ντοκιμαντέρ) λέμε: «Θα γίνουμε κι εμείς δότριες ωαρίων». Όταν μάθαμε ότι έπρεπε να παίρνουμε ορμόνες κάθε μέρα αλλάξαμε γνώμη. Συνέχισε να μας ενδιαφέρει το θέμα και τελικά κάναμε μια ταινία για αυτό. Ξεκίνησα την έρευνα, μιλούσα με άτομα που είχαν δώσει ωάρια ή εργάζονταν σε κλινικές εξωσωματικής. Η Δανάη έχει μια φίλη που δουλεύει σε κλινική και έτσι γνωριστήκαμε. Δεν προσπάθησα ποτέ να κερδίσω την εμπιστοσύνη της, μάλλον γι’ αυτό την κέρδισα. Ήμουν απλά ειλικρινής και σεβαστική προς το γεγονός ότι το δικό της σώμα είναι στην οθόνη. Από την αρχή υπήρχε μια οικειότητα σαν να γνωριζόμαστε χρόνια. Κάποια στιγμή της έκανα κι εγώ αυτή την ερώτηση και είπε γελώντας ότι ένιωσε άνετα επειδή ούτε εγώ έχω λεφτά. Σε όλη τη διάρκεια των γυρισμάτων η ομάδα  εργαζόταν, ταυτόχρονα, σε διάφορες δουλειές και χωρίς να θέλω να το ρομαντικοποιήσω, μας έδεσε πολύ το ότι προερχόμαστε από το ίδιο σύμπαν με παρόμοια άγχη και ανησυχίες.

Εκτός από την αυτονόητη γυναικεία σκοπιά, προσεγγίζεις και ταξικά το βίωμα της ηρωίδας σου, διότι καταφεύγει στη συγκεκριμένη ανάγκη για λόγους βιοπορισμού. Από την έρευνά σου, πόσο εκτεταμένο είναι το φαινόμενο μεταξύ νεαρών θηλυκοτήτων;

Όταν άρχισα να συλλέγω ιστορίες δεν δυσκολεύτηκα να βρω άτομα που έχουν δώσει ωάρια. Λέω άτομα, γιατί το φαινόμενο είναι αρκετά εκτεταμένο και στην τρανς κοινότητα. Είχα μιλήσει με ένα άτομο που μάζευε χρήματα από δωρεές ωαρίων για να κάνει φυλλομετάβαση. Μια κοπέλα πλήρωσε τα ιατρικά έξοδα του σκύλου της. Μια άλλη ταξίδεψε. Μια άλλη τα έδωσε όλα σε ρούχα και συναυλίες. Σε ένα καπιταλιστικό κόσμο πάντα υπάρχει κάτι που θες να κάνεις για τον εαυτό σου ή τους γύρω σου και δεν έχεις τα χρήματα να το κάνεις. Όταν ο μισθός σου, αν έχεις καν μισθό, με το ζόρι φτάνει για νοίκι και σούπερ μάρκετ είναι δελεαστικό να ταλαιπωρηθείς λίγο για ένα καλό σκοπό και να βγάλεις και κάτι. Η Δανάη συγκεκριμένα είναι πολύ αλληλέγγυο άτομο και πάντα προσπαθεί να βοηθάει όποιον μπορεί. Σίγουρα χρειαζόταν τα χρήματα, αλλά δεν ήταν το μόνο της κίνητρο. Ακόμα και μετά από όσα πέρασε, χαίρεται που βοήθησε μια γυναίκα να κάνει παιδί. Όμως από την έρευνά μου θα έλεγα ότι αν δεν υπήρχε η «αποζημίωση» δεν θα έδιναν τόσα άτομα ωάρια. Τα ωάρια προέρχονται κυρίως από άτομα που δεν έχουν οικονομική άνεση και πάνε σε άτομα που έχουν, τουλάχιστον αρκετά για να καλύψουν τα μεγάλα έξοδα μιας εξωσωματικής. Η ταξικότητα είναι βασικό χαρακτηριστικό της διαδικασίας.

Με δεδομένα τα προβλήματα που υπάρχουν στην Ελλάδα όσον αφορά την πρόσβαση σε ιατρικές διαδικασίες που αφορούν τα αναπαραγωγικά ζητήματα των θηλυκοτήτων, υπάρχει κάτι που σε εξέπληξε δυσάρεστα περισσότερο;

Πλέον δύσκολα με εκπλήσσει κάτι στην Ελλάδα! Αλλά αν πρέπει να βρω κάτι, θα πω η έλλειψη ιατρικής δεοντολογίας στη ταυτότητα του γυναικολόγου, πέρα από τον επιστημονικό του ρόλο. Για παράδειγμα, πώς φέρεσαι σε μια εξέταση; Πώς κάνεις μια κοπέλα να νιώσει ασφαλής; Αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με τη δωρεά ωαρίων. Ελπίζω το ντοκιμαντέρ μας να ανοίξει μια συζήτηση για τη συμπεριφορά των γυναικολόγων γενικά, είτε πρόκειται για δωρεά ωαρίων, είτε για εξέταση ρουτίνας.

Ένα από τα στοιχεία που ξεχωρίζουν είναι η πρόσβαση που έχεις στη ζωή της Δανάης. Απεικονίζονται ακόμα και τα ιατρικά ραντεβού της. Θα έλεγες πως δίχως αυτού του είδους την έκθεση, θα ήταν αδύνατο να πραγματοποιηθεί ένα ντοκιμαντέρ όπως αυτό, στο οποίο η ορατότητα είναι το παν;

Υπάρχουν πολλοί τρόποι να κάνεις ένα ντοκιμαντέρ, τίποτα δεν είναι αδύνατο. Αποφάσισα να δώσω βάρος στην ορατότητα, γιατί αυτό ένιωθα ότι λείπει από την ενημέρωση γύρω από τη δωρεά ωαρίων. Δεν υπάρχει καμία καταγραφή του τι περνάει μια δότρια, πώς ακριβώς είναι η διαδικασία. Η Δανάη έχει μεγάλη άνεση με το σώμα της και με τη κάμερα, δεν την πείραζε να είμαστε μέσα στην εξέταση. Αντίθετα, όπως μου έχει εκμυστηρευτεί, το ότι τραβούσαμε την έκανε να νιώθει ασφαλής. Στο συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ η ορατότητα ήταν το όπλο μας, όταν γινόντουσαν εκείνα τα γυρίσματα δεν είχαμε τίποτα άλλο, η χρηματοδότηση και οι φορείς που μας υποστήριξαν ήρθαν μετά. Οπότε η Δανάη πίστευε πως όσο η κάμερα είναι ανοιχτή δεν θα της συμβεί τίποτα κακό.

Υφολογικά, η σκηνοθεσία σου αναμειγνύει διαφορετικά στιλ ντοκιμαντέρ. Υπάρχουν φορές που συμμετέχεις στη δράση, άλλες απλώς παρατηρείς και ανά στιγμές, το μοντάζ πραγματοποιεί διακριτικά «παιχνιδίσματα» – πάντα με σεβασμό στην ουσία του περιεχομένου. Αν θέλεις, πες μας δύο λόγια για την προσέγγισή σου.

Η αλήθεια είναι ότι κάπως έτσι βλέπω τον κόσμο, άλλες φορές συμμετέχω πιο ενεργά, άλλες φορές αποσυνδέομαι και απλά παρατηρώ. Αυτή η ματιά μεταφράστηκε στο ντοκιμαντέρ. Στο γύρισμα έδινα μεγαλύτερη βαρύτητα στις εικόνες από ότι στο λόγο. Αυτό μας έδωσε την ελευθερία στο μοντάζ να πάρουμε επιλογές με κριτήριο τη σωματικότητα και όχι τη πρόζα. Με τον πολύ καλό μου συνεργάτη Γιώργο Τσάπη, που έκανε άθλο να μοντάρει τη ταινία ενώ εργαζόταν σε διαφημιστική εταιρεία, παρατηρούσαμε το πώς η Δανάη κινούνταν, πώς αγκάλιαζε την κοιλιά της και τονίσαμε αυτά τα σημεία. Η ταινία πατάει πολύ σε γυναικεία βιώματα, αν έχεις πονέσει έστω και μια φορά στη περίοδο, συνδέεσαι με αυτή τη κίνηση κατευθείαν. Στο φόντο της δωρεάς ωαρίων βρίσκεται η καθημερινότητα της γενιάς μας. Τα μπαρ που πηγαίνουμε, οι μουσικές που ακούμε, τα dating apps, οι καταλήψεις και τα σπίτια με γάτες και συγκάτοικους. Σε αυτό το πλαίσιο εντάξαμε στην αφήγηση και παιχνιδίσματα τύπου jump cut που είναι πολύ συνηθισμένα στην αισθητική των social media.

Εκτός από μία σύντομη σκηνή, οι γονείς της Δανάης απουσιάζουν από την αφήγηση. Εφόσον το επιθυμείς, θα ήθελες να μας εξηγήσεις το λόγο;

Οι γονείς της Δανάης μένουν στη Κρήτη και η σχέση τους είναι κυρίως τηλεφωνική. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή είναι μια ερώτηση που ακούω συνέχεια, τόσο για τη Δανάη, όσο και για τη χαρακτήρα ενός επόμενου ντοκιμαντέρ που έχω αρχίσει να δουλεύω. Αναρωτιέμαι γιατί. Έχουμε συνηθίσει οι χαρακτήρες να ανήκουν σε τουλάχιστον μία κατηγορία: παιδί, σύντροφος, γονέας. Αυτό είναι ακόμα πιο έντονο σε γυναικείους χαρακτήρες. Τις γνωρίζουμε μέσα από το ρόλο τους σαν μητέρες, σαν σύντροφοι ή σαν παιδιά και όταν αυτό λείπει κάτι κλωτσάει. Εγώ αντιμετώπισα τη Δανάη σαν αυτόνομο ενήλικα. Ίσως γι’ αυτό, σε συνδυασμό με το ότι έτσι κι αλλιώς δεν βρίσκονται συχνά, δεν ένιωσα την ανάγκη να εξερευνήσω τη σχέση τους περισσότερο.

Μετά από τόση εξοικείωση με τη δωρεά ωαρίων, πιστεύεις πως παραμένει ένα θέμα ταμπού; Υπάρχει κάτι που θα επιθυμούσες να αλλάξει γύρω από τη συζήτηση που την αφορά;

Σίγουρα παραμένει ταμπού! Θα επιθυμούσα η συζήτηση να μετατοπιστεί από τη δότρια στη βιομηχανία που έχει κτιστεί γύρω από τις εξωσωματικές. Η Ελλάδα είναι παράδεισος ιατρικού τουρισμού με χαλαρή νομοθεσία που επιτρέπει στις κλινικές να κερδοσκοπούν πάνω στα σώματα και της δότριας και της λήπτριας. Κατά τη διάρκεια της έρευνας γνώρισα μια κοπέλα που μετά τη δωρεά έβγαλε κύστες και έμεινε 2 φορές έγγυος. Κανείς δεν την είχε ενημερώσει, ούτε για την πιθανότητα των κύστεων ως παρενέργεια, ούτε ότι η γονιμότητά της θα αυξηθεί και πρέπει να είναι έξτρα προσεκτική. Πέρασε πολύ δύσκολα και δεν της έμειναν καθόλου χρήματα από τη δωρεά, όλα πήγαν σε γιατρούς. Η κλινική με την οποία είχε συνεργαστεί δεν επικοινώνησε ποτέ ξανά μαζί της να δει πώς είναι μετά τη δωρεά. Επικοινώνησαν μόνο αρκετό καιρό μετά για να τη ρωτήσουν αν ενδιαφέρεται να επαναλάβει τη διαδικασία. Οπότε αντί να συζητάμε αν είναι ή δεν είναι οκ να δίνεις ωάρια ή να κάνεις εξωσωματική πιστεύω θα είχε πιο πολύ νόημα να αρχίσουμε να μιλάμε για τον τρόπο που αυτό γίνεται, χωρίς δικαιώματα, χωρίς ψυχολογική υποστήριξη, χωρίς ιατρική φροντίδα μετά τη δωρεά.

Αλήθεια, η Δανάη έχει δει το ντοκιμαντέρ; Και εάν ναι, πώς ένιωσε;

Με τη Δανάη φτάσαμε σε ένα σημείο να μιλάμε σαν ζευγάρι που κάνει παιδί! «Έχουμε ραντεβού στον γυναικολόγο», «πού θα κάνουμε την ένεση σήμερα» κ.λπ. Από ένα σημείο και ύστερα χρησιμοποιούσαμε πληθυντικό για όλα. Οπότε ναι, την έχει δει και ήταν εκεί σε κάθε στάδιο της διαδικασίας. Είναι πολύ μαγικό να δείχνεις σε κάποιον τον εαυτό του μέσα από τη δική σου ματιά! Έχει όμως και μια σκληρότητα. Την πρώτη φορά που την είδε μου είπε ότι κατάλαβε πράγματα για τον εαυτό της. Δυσκολεύτηκε γιατί ήρθε αντιμέτωπη με μια περίοδο που περνούσε δύσκολα και ήταν σε άρνηση. Αλλά νομίζω ότι τελικά αυτή η συνειδητοποίηση της έκανε καλό. Προσωπικά δεν θα μπορούσα να ονομάσω κάτι «τελικό μοντάζ» χωρίς τη σφραγίδα ότι η βασική χαρακτήρας νιώθει άνετα με αυτό. Γυρνώντας στην πρώτη ερώτηση που μου έκανες, ίσως τελικά γι’ αυτό να με εμπιστεύτηκε.

Βρείτε τη σελίδα του «Δεν Κοστίζει Τίποτα» στο Instagram. Διαβάστε όλα τα νεότερα από το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης εδώ.