Τι σκέφτεται ο σύγχρονος άντρας
Η ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια Σμαράγδα Χρηστάκη εξηγεί τι κρύβεται πίσω από ερωτήσεις, παράπονα και συζητήσεις που κάνουν όλα τα σύγχρονα ζευγάρια.
Περιεχόμενα
- Δεν τσακωνόμαστε μόνο για τις δουλειές. Τσακωνόμαστε για το τι θεωρούμε «προσφορά»
- «Μα βοηθάω στο σπίτι»
- Ο σημερινός 30άρης μεγάλωσε ανάμεσα σε δύο κόσμους
- Γιατί κανείς δεν σας έδωσε manual
- Και οι γυναίκες, όμως, πολλές φορές δεν βλέπουν κάτι
- Η σχέση δεν είναι μαθηματικά
- Μπορείς να ακούσεις χωρίς να υπερασπιστείς αμέσως τον εαυτό σου;
- Δεν μαλώνετε πραγματικά για το πλυντήριο πιάτων
- Ίσως αυτή είναι η πραγματική πρόκληση για τον σύγχρονο άνδρα
Πόσες φορές έχεις πει: « Δουλεύω σα σκυλι! Τι άλλο θέλεις από εμένα:» Κι άλλες πόσες το έχεις σκεφτεί;
«Δουλεύω όλη μέρα, έχω ένα σωρό πράγματα στο κεφάλι μου, φέρνω τα περισσότερα χρήματα στο σπίτι, δεν της λείπει τίποτα. Τι άλλο θέλει από μένα;», μου είπε ο Μάνος, 48 ετών, παντρεμένος 15 χρόνια, «από έρωτα» όπως έλεγε χαμογελώντας, με δύο παιδάκια.
Κι εσύ που το διαβάζεις τώρα, ξέρω ότι το νιώθεις, δεν προσποιείσαι, δεν προσπαθείς να ξεφύγεις. Το εννοείς. Νιώθεις ότι δίνεις, ότι κουράζεσαι, ότι έχεις φορτωθεί την ευθύνη της οικογένειας και, το χειρότερο, ότι κανείς δεν σου αναγνωρίζει αυτή την προσπάθεια.
Λίγο αργότερα, όμως, μπορεί να ακούσω τη γυναίκα σου να λέει κάτι εξίσου ειλικρινές: «Δεν αντέχω άλλο. Νιώθω ότι τα κάνω όλα μόνη μου».
Και κάπου εκεί ξεκινά το ενδιαφέρον: Πώς γίνεται δύο άνθρωποι που ζουν στο ίδιο σπίτι να είναι και οι δύο πεπεισμένοι ότι σηκώνουν μόνοι τους το μεγαλύτερο μέρος του βάρους;
Δεν τσακωνόμαστε μόνο για τις δουλειές. Τσακωνόμαστε για το τι θεωρούμε «προσφορά»
Υπάρχει μια γενιά ανδρών (σήμερα μεταξύ 40 και 50+), που μεγάλωσε με έναν αρκετά ξεκάθαρο κώδικα: Ο άνδρας πρέπει να μπορεί να παρέχει, να δουλεύει, να φέρνει χρήματα, να προστατεύει την οικογένειά του, να αντέχει, να μην παραπονιέται πολύ κι αν τα κάνει όλα αυτά, έχει εκπληρώσει ένα τεράστιο μέρος του ρόλου του.
Αυτό δεν είναι γελοίο ούτε ασήμαντο. Η οικονομική ευθύνη είναι πραγματική πίεση. Το αντιλαμβάνομαι ότι ξυπνάτε κάθε πρωί με την αγωνία ότι δεν έχετε το δικαίωμα να αποτύχετε, επειδή πίσω τους υπάρχει μια ολόκληρη οικογένεια. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτή γίνεται η μοναδική μορφή προσφοράς που αναγνωρίζουμε ως σοβαρή.
Γιατί μπορεί κάλλιστα να λες: «Εγώ βγάζω 3.000 και εκείνη 1.200. Ουσιαστικά εγώ συντηρώ το σπίτι».
Μόνο που τα 1.200 εξακολουθούν να είναι δουλειά. Και, κυρίως, η ημέρα της γυναίκας μπορεί να μη σταματά όταν τελειώνει αυτή η δουλειά.
Μπορεί να συνεχίζεται με παιδιά, μαγείρεμα, πλυντήρια, γιατρούς, σχολεία, δραστηριότητες, ψώνια, υποχρεώσεις. Και με κάτι ακόμα πιο κουραστικό: να είναι εκείνη που πρέπει να θυμάται ότι όλα αυτά πρέπει να γίνουν.
«Μα βοηθάω στο σπίτι»
Εδώ υπάρχει μία λέξη που προσωπικά βρίσκω πολύ ενδιαφέρουσα.
«Βοηθάω».
Ακούγεται θετικό. Και φυσικά μπορεί να λέγεται με την καλύτερη πρόθεση. Και το λένε και αρκετές γυναίκες: «δεν μπορώ να πω! Με βοηθάει με τα παιδιά!»
Κρύβει όμως μια συγκεκριμένη αντίληψη:
Αν «βοηθάω», τότε κάπου βαθύτερα υπάρχει η ιδέα ότι η βασική ευθύνη δεν ανήκει σε εκείνον. Δεν «βοηθάς» με τα παιδιά σου. Είσαι ο πατέρας τους. Δεν «βοηθάς» στο σπίτι στο οποίο ζεις. Συμμετέχεις στη λειτουργία του. Και ναι, το ξέρω πω τώρα ενοχλείσαι που το διαβάζεις, «πάλι τα ίδια», λες από μέσα σου, «τα έχουμε ακούσει», όμως για δες λίγο, μήπως είναι ένα αποπ τα σημεία που διαφέρεις ίδιαίτερα με τον άνδρα των 30, 32 ή 35 ετών;
Διαβάστε επίσης
Ο σημερινός 30άρης μεγάλωσε ανάμεσα σε δύο κόσμους
Εσύ, λοιπόν, που είσαι σήμερα 30, 32, 35 ετών έχεις μεγαλώσει σε μια ενδιάμεση εποχή. Μπορεί να είχες έναν πατέρα που δεν μαγείρευε ποτέ, να μην τον είδες ποτέ να βάζει πλυντήριο. Μπορεί ο πατέρας σου να μην ήξερε καν ποια ημέρα είχες αγγλικά, ποιον παιδίατρο επισκεπτόσουν ή πότε ήταν η σχολική γιορτή.
Αλλά σήμερα βρίσκεσαι απέναντι σε μια γυναίκα που πιθανότατα δουλεύει κι εκείνη και δεν θεωρεί αυτονόητο ότι επειδή είναι γυναίκα θα αναλάβει μόνη της όλο το υπόλοιπο πακέτο.
«Δουλεύουμε και οι δύο. Άρα τη ζωή μας θα τη φτιάξουμε και οι δύο».
Και δεν ζητά μόνο συμμετοχή στις δουλειές, αλλά έναν άνδρα πιο επικοινωνιακό, που να μπορεί να συζητήσει χωρίς να σηκώνει αμέσως άμυνες, να διαφωνήσει χωρίς να φωνάζει, να ακούσει χωρίς να αισθάνεται ότι μειώνεται ο ανδρισμός του.
Να μπορεί να πει «με έχει τσακίσει αυτό», «φοβάμαι», «χρειάζομαι βοήθεια», «έκανα λάθος». Με άλλα λόγια, ο ρόλος έγινε πιο σύνθετος. Και θα ήταν λάθος να υποτιμήσουμε τη δυσκολία αυτής της μετάβασης.
Γιατί κανείς δεν σας έδωσε manual
Ακούτε συχνά ότι πρέπει να αλλάξετε, χωρίς να αναγνωρίζουμε πόσο αντιφατικά είναι ορισμένα από τα μηνύματα που δέχεστε.
Να είσαι δυνατός, αλλά ευαίσθητος / Να είσαι αποφασιστικός, αλλά όχι αυταρχικός / Να παρέχεις, αλλά να μη θεωρείς ότι τα χρήματα είναι η βασική σου προσφορά / Να είσαι προστατευτικός, αλλά όχι ελεγκτικός / Να μιλάς για τα συναισθήματά σου, ενώ για χρόνια μπορεί να έμαθες ότι το να μιλάς γι’ αυτά είναι αδυναμία.
Και μετά απορούμε γιατί ορισμένοι άνδρες δυσκολεύονται.
Φυσικά, η δυσκολία δεν αποτελεί άλλοθι… Το «έτσι μεγάλωσα» είναι εξήγηση, όχι ισόβια απαλλαγή από την ευθύνη.
Και οι γυναίκες, όμως, πολλές φορές δεν βλέπουν κάτι
Βλέπω γυναίκες που έχουν εξαντληθεί, που νιώθουν ότι κουβαλούν σπίτι, παιδιά, εργασία και ολόκληρη την ψυχική οργάνωση μιας οικογένειας. Και ο θυμός τους έχει λόγο ύπαρξης.
Αλλά βλέπω και άνδρες που είναι πραγματικά εξαντλημένοι και αισθάνονται ότι η δική τους προσφορά αντιμετωπίζεται σχεδόν ως υποχρέωση.
«Ε, δουλεύεις. Και;» Μόνο που για εκείνον μπορεί αυτή η δουλειά να σημαίνει δέκα ώρες πίεσης, ευθύνης και φόβου ότι αν αύριο κάτι πάει στραβά, θα πρέπει πάλι εκείνος να βρει τη λύση. Και κάπως έτσι έχουμε δύο ανθρώπους που νιώθουν αόρατοι.
Εκείνος λέει: «Δεν βλέπεις τι κάνω για εμάς».
Εκείνη απαντά: «Εσύ δεν βλέπεις τι κάνω για εμάς».
Και τότε αρχίζει ο διαγωνισμός δυστυχίας.
Ποιος κουράζεται περισσότερο.
Ποιος προσφέρει περισσότερο.
Ποιος έχει θυσιάσει περισσότερα.
Ποιος δικαιούται περισσότερο να είναι θυμωμένος.
Και σας το λέω όσο πιο απλά μπορώ: Αυτόν τον διαγωνισμό δεν τον κερδίζει ποτέ κανείς. Γιατί ακόμη κι αν αποδείξεις ότι έχεις δίκιο, μπορεί στο τέλος να έχεις χάσει τον άνθρωπό σου.
Η σχέση δεν είναι μαθηματικά
Δεν πιστεύω ιδιαίτερα στο περίφημο «50-50». Η ζωή σπάνια είναι 50-50. Κάποια περίοδο ο ένας θα δουλεύει περισσότερο, κάποια άλλη ο άλλος θα έχει μεγαλύτερη ανάγκη. Μπορεί ο ένας να φέρνει το 70% των χρημάτων και ο άλλος να αναλαμβάνει μεγαλύτερο κομμάτι του σπιτιού. Με ένα μωρό, μια αρρώστια, μια δύσκολη επαγγελματική περίοδο, όλα μπορεί να αλλάξουν.
Το ζήτημα δεν είναι να κυκλοφορούμε με κομπιουτεράκι. Το ζήτημα είναι να υπάρχει μια βαθύτερη αίσθηση: «Δεν με εκμεταλλεύεσαι. Δεν σε εκμεταλλεύομαι. Είμαστε μαζί σε αυτό».
Και για να συμβεί αυτό χρειάζεται κάτι πολύ λιγότερο εντυπωσιακό από όλες τις θεωρίες περί σχέσεων. Χρειάζεται να ξέρουμε να ακούμε.
Μπορείς να ακούσεις χωρίς να υπερασπιστείς αμέσως τον εαυτό σου;
Εδώ, κατά τη γνώμη μου, κρύβεται ένα τεράστιο κομμάτι του προβλήματος.
Η σύντροφός σου λέει: «Έχω κουραστεί να σκέφτομαι τα πάντα μέσα σε αυτό το σπίτι».
Κι εσύ ακούς: «Είσαι άχρηστος».
Οπότε απαντάς: «Εγώ δηλαδή δεν κάνω τίποτα; Ξέρεις πόσες ώρες δουλεύω;»
Και κάπου εκεί η συζήτηση τελείωσε πριν καν αρχίσει. Το ίδιο φυσικά συμβαίνει και αντίστροφα.
Ο άνδρας λέει: «Έχω τρομερό άγχος με τη δουλειά».
Και ακούει: «Κι εγώ τι να πω που έχω δουλειά, σπίτι και παιδιά;»
Πάλι τέλος.
Η ενεργητική ακρόαση δεν σημαίνει ότι συμφωνώ με όλα όσα λες. Δεν σημαίνει ότι αναλαμβάνω όλο το φταίξιμο. Σημαίνει ότι μπορώ να κρατήσω για λίγο κλειστή την πόρτα της άμυνας και να προσπαθήσω πραγματικά να καταλάβω τι μου λέει αυτός ο άνθρωπος;
«Νιώθω μόνη».
«Νιώθω ότι δεν με εκτιμάς».
«Φοβάμαι».
«Έχω κουραστεί».
«Νιώθω ότι ό,τι κι αν κάνω δεν είναι αρκετό».
Αυτές είναι οι πραγματικές κουβέντες. Τα πιάτα και τα λεφτά είναι συχνά απλώς η αφορμή.
Δεν μαλώνετε πραγματικά για το πλυντήριο πιάτων
Αυτό αξίζει να το θυμόμαστε. Όταν ένα ζευγάρι κάνει τον ίδιο καβγά για εκατοστή φορά επειδή εκείνος άφησε τα πιάτα στον νεροχύτη, πιθανότατα ο καβγάς δεν αφορά πλέον τα πιάτα, αλλά κάτι βαθύτερο.
«Με βλέπεις;»
«Με θεωρείς δεδομένη;»
«Εκτιμάς όσα κάνω;»
«Καταλαβαίνεις πόσο πιέζομαι;»
«Μπορώ να βασιστώ πάνω σου;»
Και από την άλλη:
«Με βλέπεις μόνο μέσα από όσα δεν κάνω;»
«Αναγνωρίζεις καθόλου όσα προσφέρω;»
«Είμαι αρκετός για σένα;»
«Ό,τι και να κάνω θα είναι πάντα λίγο;»
Αυτά πονάνε πολύ περισσότερο από έναν γεμάτο νεροχύτη.
Ίσως αυτή είναι η πραγματική πρόκληση για τον σύγχρονο άνδρα
Δεν πιστεύω ότι η λύση είναι να μετατραπείτε σε κάτι άλλο. Ούτε να σας πούμε πως όσα μάθατε από τον πατέρα και τον παππού σας ήταν όλα λάθος. Γιατί η ευθύνη, η συνέπεια, η εργατικότητα, η επιθυμία να προστατέψεις τους ανθρώπους σου, έχουν όλα αξία Απλώς σήμερα αυτά δεν αρκούν.
Η σύγχρονη σχέση ζητά κάτι περισσότερο: να μπορείς να παρέχεις, αλλά και να είσαι παρών. Να είσαι δυνατός, αλλά να μην τρομάζεις από την ευαλωτότητά σου. Να μπορείς να πάρεις ευθύνη, αλλά και να την μοιραστείς. Να μην περιμένεις από μια γυναίκα να γίνει η μητέρα σου μέσα στο σπίτι. Να μην περιμένεις να σου αναθέσει τις δουλειές για να τις κάνεις. Και, κυρίως, να μπορείς να ακούσεις μια δυσκολία της χωρίς να την εκλάβεις αυτομάτως ως κατηγορητήριο εναντίον σου.
Το ίδιο, βέβαια, χρειάζεται και από εκείνη. Να μπορεί να δει την προσπάθειά σου χωρίς να τη μηδενίζει επειδή δεν έχει τη μορφή που εκείνη θα ήθελε.
Γιατί τελικά ίσως δεν χρειαζόμαστε περισσότερο «σωστούς» άνδρες και «σωστές» γυναίκες. Χρειαζόμαστε περισσότερο δύο ενήλικες που μπορούν να καθίσουν απέναντι ο ένας από τον άλλον και να κάνουν μια δύσκολη κουβέντα χωρίς να προσπαθούν να κερδίσουν.
Τι κουβαλάς που εγώ δεν βλέπω;
Τι κουβαλάω που εσύ θεωρείς αυτονόητο;
Τι χρειάζεσαι από μένα;
Και τι χρειάζομαι εγώ από σένα;
Ίσως τελικά αυτή να είναι η πιο ουσιαστική αλλαγή που καλείται να κάνει η δική μας γενιά. Να σταματήσουμε να ψάχνουμε ποιος κουράζεται περισσότερο και να αρχίσουμε να ρωτάμε αν ο άνθρωπος δίπλα μας κουράζεται μόνος του. Γιατί μια καλή σχέση δεν είναι αυτή στην οποία κανείς δεν κουράζεται, αλλά εκείνη στην οποία κανείς δεν αισθάνεται μόνος μέσα στην κούρασή του.
