Πρωτογονισμός : Η μεγαλύτερη ιδεολογία που κρύβεται πίσω από όλες τις ιδεολογίες 

Πριν από λίγες μέρες άρχισα πάλι να ζωγραφίζω μετά από τρία χρόνια. Η σχέση μου με τη ζωγραφική πήγαινε πάντα με διαλείμματα. Αυτό είναι το θαυματουργό με τις ασχολίες που κάνεις σαν χόμπι.

Επειδή είναι χόμπι, δεν έχει οικονομική διάσταση. Τα περισσότερα πράγματα που κάνουμε στη ζωή μας ανεξάρτητα από την οικονομική μας κατάσταση και είναι μέρος της επαγγελματικής μας ενασχόλησης, έχουν αναγκαστικά σχέση με το χρήμα. Ότι όμως έχει σχέση με το χρήμα, γίνεται κάτι που στην σύγχρονη ελληνική γλώσσα, έχει βρει ένα σωστό ορισμό. Είναι δουλειά.. Αν βάλεις τον τόνο στο γιώτα, γίνεται αυτό που είναι η αλήθεια για τους περισσότερους.Γίνεται δουλεία. Και πιθανόν για του περισσότερους, η δουλειά , είναι πράγματι δουλεία. ¨Ημουν μάλλον τυχερός, που μου προέκυψε μια δουλειά που δεν ήταν ποτέ δουλεία.

Ζωγραφίζοντας λοιπόν, συνήθως τα βράδια, κλείνω την τηλεόραση όπου συνήθως, παρακολουθώ τις ειδήσεις και βάζω την τηλεόραση στο Youtube οπου βρίσκω όποια μουσική θέλω και ζωγραφίζω.

Κι έτσι χωρίς να το θέλω κατάλαβα πόσο είχε τοξινωθεί το σύστημα μου, από το να παρακολουθώ συνεχεια ειδήσεις.

Αυτή την εποχή ξυπνάω νωρίς. Χωρίς λόγο. Γύρω στις 6. Ένα από τα πρώτα που κάνω είναι να ανοίξω το κομπιούτερ και να ανοίξω την τηλεόραση. Συνήθως στις ειδήσεις αυτή την εποχή. Έχω συνηθίσει να κάνω περίπου δυο πράγματα μαζί. Μπορεί να χάνω καμιά περισπωμένη αλλά γενικά τα καταφέρνω.

Με το ξεκίνημα της ζωγραφικής και το σταμάτημα των ειδήσεων, συνέβη κάτι πολύ αποδοτικό και πνευματικά και ψυχικά. Σαν αποτέλεσμα υπήρξε ένα πολύ ευχάριστο συναίσθημα συγκέντρωσης και ηρεμίας. Είναι μεγάλη ιστορία να μπορείς να συγκεντρωθείς σε κάτι και να “ξεχάσεις” τα υπόλοιπα. Ένα μικρό τρικ που οδηγεί σε ένα ευχάριστο meditation, γιατί η συγκέντρωση οφείλεται και συνοδεύεται από μια μουσική που έχεις επιλέξει.

Έτσι αυτές τις μέρες μου έγινε πολύ ευκρινές, τι αντιπροσωπεύει αυτός ο βομβαρδισμός ειδήσεων που εισπράττουμε κάθε μέρα και ασυνείδητα και συνειδητά. Δεν φταίει η τηλεόραση ή το ραδιόφωνο γι αυτό. “Φταινε” οι ίδιες οι ειδήσεις.

.Είναι αυτή η πραγματικότητα που προβάλλει μέσα από τις ειδήσεις. Μια πραγματικότητα δυσοίωνη .

Μαθητές ξυλοκόπησαν 16χρονο μέχρι θανάτου -Σκότωσε τη μητέρα του πήγε ισόβια, βγήκε σε τέσσερα χρόνια και σκότωσε τον πατέρα του – 15 πνίγηκαν από σύγορυση σκάφους γεμάτου μετανάστες με σκάφος του λιμενικού – Ο Πούτιν βομβαρδισε πολυκατοικία στο Κίεβο το Κίεβο, 6 νεκροί – 30.000 νεκροί διαδηλωτές στο Ιράν – Αστυνομικός του ICE σκότωσε 37χρονο νοσηλευτή στη Μινεάπολη –  30 νεκροί από έκρηξη βόμβας σε Ισλαμικό τέμενος στην Ασία ,,,

 

Πολλές ατέλειωτες τέτοιες “θανατηφόρες” ειδήσεις. Καθημερινά. Χωρίς τέλος.

Ανοίγεις τα social media που κάποτε ξεκίνησαν ως ένα πεδίο ατέλειωτων προσωπικών γνωριμιών, και διαπιστώνεις ότι από τότε που έγιναν βασικό πολιτικό εργαλείο μετατράπηκαν σε μεγάλο βαθμό σε “δεξαμενές” μίσους. Τα social media που θα μπορούσαν να έχουν γίνει ένα βασικό πεδίο διαλόγου και κοινωνικής ωρίμανσης, όταν έπεσαν στα χέερια κάθε είδους ιδεολογιών, έγιναν πεδία κοινωνικού και προσωπικού μίσους.

Είναι μια διπαίστωση και μια πραγματικότητα

Μια πραγματικότητα με πολύ μίσος, που συχνά καταλήγει σε θάνατοσε . Άλλες φορές έναν συγκεκριμένο  θάνατο. Άλλες φορές πολλούς θανάτους.

Δύο εκατομμύρια Ουκρανοί και Ρώσοι, έχουν σκοτωθεί ή σακατευτεί και εξακολουθούν να πεθαίνουν καθημερινά, σ’ ένα περίεργο βουβό μέτωπο.

Οι γυναικοκτονίες κάθε χρόνο σπάνε καινούργια ρεκόρ σε χώρες της Δύσης, αλλά και της Ανατολής.

Σε Δημοκρατίες αλλά και σε Δικτατορίες

Έχουμε συνηθίσει να ανάγουμε όλα αυτά τα δυσάρεστα φαινόμενα της ζωής, σε κάποιους πολέμους συμφερόντων, ή ιδεολογιών, ή κοινωνικών συνθηκών.

Υπάρχει όμως μία βάση, μια πλατφόρμα που αποτελεί την πηγή των περισσότερων κακών, ακόμη και εκείνων που αναφέρονται σε άλλη κατηγορία γεγονότων. Όπως η άποψη μας για τα εμβόλια, ή τις καινούργιες ταυτότητες φερ’ ειπείν, που κάνουν πολύ δύσκολο το να συνεννοηθείς, αλλά αποκαλύπτουν και τον περίεργο τρόπο που σκέφτονται κάποιοι άνθρωποι, που μπορεί να έχουν εντυπωσιακό βιογραφικό με σπουδές και κοινωνική θέση.

Πϊσω από πολλά φαινόμενα της ζωής, όχι μόνο στην εποχή μας , αλλά ανέκαθε και μέχρι τώρα.

Κάτι που είναι στην βάση της ύπαρξής μας.

Η Πρωτόγονη Φύση μας.

Ο Πρωτογονισμός. η πιο μακραίωνη “ιδεολογία” από τότε που εμφανίστηκε ο άνθρωπος και μέχρι τώρα.

Είμαστε βασικά φτιαγμένοι από ένστικτο. Το ένστικτο της επιβίωσης και το ένστικτο της αναπαραγωγής. Το ένστικτο της επιβίωσης λέει ότι πρέπει να προφυλάσσεσαι από πιθανούς κινδύνους και μια αποτελεσματική μέθοδος , είναι το να σκοτώνεις πριν σε σκοτώσουν.

Υπάρχει όμως και το ένστικτο της αναπαραγωγής, που λέγει ότι πρέπει να δημιουργούμε ζωή και γενικώς να την προστατεύουμε.

Για χιλιάδες και χιλιάδες χρόνια ο άνθρωπος έζησε με το ένστικτο. Το οποίο σημαίνει ότι η βίαιη , συχνά θανατηφόρα έκφραση του θυμικού μας, ήταν σε ημερησία διάταξη, ως κάτι φυσιολογικό.

Η πρώτη “κωδικοποίηση” κανόνων για να περιοριστει η πρωτόγονη βία, ήταν όταν οι άνθρωποι άρχισαν να σχηματίζουν κοινωνίες.

Επειδή μια κοινωνία μοιάζει στα βασικά με ένα ανθρώπινο ον, έγινε αντιληπτό, ότι το συμφέρον των επιμέρους ατόμων που απαρτίζουν μια κοινωνία, δεν συμπίπτει με το συμφέρον του συνόλου της κοινωνίας.

Η πρώτη σοβαρή κωδικοποιηση κοινωνικών κανόνων και η εισαγωγή της έννοιας της “Ηθικής” στην ανθρώπινη συμπεριφορά, έγινε στα διάφορα κράτη της αρχαίας Ελλάδας και κυρίως της αρχαίας Αθήνας.

Έτσι άρχισε να δημιουργείται η έννοια του ¨Ηθικού Ανθρώπου” σε αντίθεση με την έννοια του “Πρωτόγονου” ανθρώπου.

Όμως σε σχέση με τον πρωτόγονο άνθρωπο που έχει ιστορία εκατοντάδων χιλιάδων χρόνων, ο πολιτισμένος άνθρωπος έχει ιστορία περίπου τριών χιλιάδων χρόνων.

Το “στρώμα” του πολιτισμού είναι ένας πολύ λεπτός φλοιός στην ανθρώπινη φύση.

Το “στρώμα” του πρωτογονισμού από κάτω είναι ένα ηφαίστειο που κοχλάζει και που εκδηλώνεται σε κάθε ευκαιρία. Αν τα μέλη κάποιου πολιτισμένου κλαμπ, βρεθούν σε μια βάρκα στο πέλαγος και γίνει φανερό ότι δύσκολα θα επιζήσουν όλοι, σε λίγο θα φάνε ο ένας τον άλλον.

Ας τα ξαναδιατυπώσουμε όμως όλα αυτά λίγο πιο αναλυτικά, λίγο πιο ψυχρά επιστημονικά.

Αν κάποιος παρατηρήσει προσεκτικά την ανθρώπινη ιστορία, χωρίς ιδεολογικές παρωπίδες και χωρίς την ανάγκη να υπερασπιστεί κάποιο στρατόπεδο, θα διαπιστώσει κάτι ενοχλητικό: πίσω από όλες σχεδόν τις μεγάλες ιδέες, πίσω από τις θρησκείες, τα έθνη, τα πολιτικά συστήματα, ακόμη και πίσω από τα πιο «προοδευτικά» οράματα, κρύβεται μια αρχέγονη δύναμη. Μια δύναμη παλιά όσο και ο άνθρωπος. Ο πρωτογονισμός.

Δεν πρόκειται για ιδεολογία με τη στενή έννοια. Δεν έχει μανιφέστο, δεν έχει θεωρητικούς, δεν έχει βιβλία. Κι όμως, είναι ίσως η ισχυρότερη ιδεολογία όλων, ακριβώς επειδή δεν δηλώνει ποτέ το όνομά της.

Είναι το ένστικτο που ντύνεται ιδέες. Είναι το ζώο που φοράει κοστούμι, στολή, ράσο ή σημαία.

Ο πρωτογονισμός δεν γεννιέται στον Μεσαίωνα ούτε στις σπηλιές. Ζει και βασιλεύει στον 21ο αιώνα, στις μεγαλουπόλεις, στα social media, στα κοινοβούλια, στα στρατηγεία, στα τηλεοπτικά πάνελ. Εκεί όπου η τεχνολογία έχει φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη, αλλά ο άνθρωπος συνεχίζει να αντιδρά με τους ίδιους μηχανισμούς φόβου, επιβολής και βίας.

Η βασική του αρχή είναι απλή: εμείς και οι άλλοι. Η αγέλη και ο εχθρός. Η ανάγκη για κυριαρχία, για έλεγχο, για υποταγή του διαφορετικού. Από εκεί ξεκινούν όλα. Οι θρησκευτικοί πόλεμοι, οι εθνικές εκκαθαρίσεις, οι εμφύλιοι, οι γενοκτονίες, οι ιδεολογικές σταυροφορίες. Αλλά και οι πιο «μικρές» μορφές βίας: ο ρατσισμός, η πατριαρχία, ο φανατισμός, η ανάγκη να εξευτελιστεί ή να εξαφανιστεί ο άλλος για να νιώσει κάποιος ασφαλής.

Ο άνθρωπος εφηύρε τις ιδεολογίες για να εξηγήσει τον κόσμο. Ο πρωτογονισμός τις χρησιμοποιεί για να τον κατακτήσει.

Στην επιφάνεια, κάθε εποχή έχει το αφήγημά της. Θρησκεία, έθνος, επανάσταση, πρόοδος, ασφάλεια, παράδοση, εκσυγχρονισμός. Στο βάθος όμως, ο μηχανισμός παραμένει ίδιος: φόβος για την απώλεια ισχύος και ανάγκη επιβολής. Όταν οι κοινωνίες αισθάνονται ανασφαλείς, όταν οι άνθρωποι νιώθουν ότι χάνουν τον έλεγχο, ο πρωτογονισμός σηκώνει κεφάλι. Πάντα.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι πιο βίαιες μορφές του εμφανίζονται σε περιόδους κρίσης. Οικονομικής, πολιτισμικής, ταυτότητας. Εκεί όπου η πολυπλοκότητα του κόσμου γίνεται αφόρητη, ο πρωτογονισμός προσφέρει κάτι απλό: έναν εχθρό και μια εύκολη εξήγηση. Δεν φταίει η πραγματικότητα — φταίνε οι άλλοι.

Η τεχνολογία, αντί να τον εξαφανίσει, τον ενίσχυσε. Τα κοινωνικά δίκτυα λειτουργούν σαν σύγχρονες φωτιές της φυλής, γύρω από τις οποίες συγκεντρώνονται οι αγέλες για να επαναλαμβάνουν τα ίδια συνθήματα, τις ίδιες κραυγές. Η λογική υποχωρεί, η απόχρωση εξαφανίζεται, και ο κόσμος ξαναγίνεται άσπρο-μαύρο. Φίλοι και εχθροί. Δικοί μας και προδότες.

Ακόμη και η βία σήμερα σπάνια παρουσιάζεται ως βία. Παρουσιάζεται ως «δικαιοσύνη», «άμυνα», «καθήκον», «θέλημα του Θεού», «ιστορική αναγκαιότητα». Ο πρωτογονισμός δεν σκοτώνει ποτέ χωρίς αφήγημα. Πρώτα αφαιρεί την ανθρώπινη ιδιότητα από το θύμα. Το κάνει σύμβολο, απειλή, αριθμό. Και μετά πατάει τη σκανδάλη.

Το πιο ανησυχητικό όμως δεν είναι ότι υπάρχουν καθεστώτα, οργανώσεις ή ηγέτες που εκφράζουν αυτή τη λογική. Είναι ότι μεγάλα τμήματα των κοινωνιών είναι πρόθυμα να τη δεχτούν. Να τη χειροκροτήσουν. Να τη δικαιολογήσουν. Γιατί ο πρωτογονισμός υπόσχεται κάτι δελεαστικό: απαλλαγή από την ευθύνη της σκέψης.

Η σκέψη κουράζει. Η αμφιβολία πονάει. Η αναγνώριση της ανθρώπινης πολυπλοκότητας είναι δύσκολη. Ο πρωτογονισμός προσφέρει ανακούφιση. Σου λέει ποιος είσαι, ποιον να μισείς και τι να φοβάσαι. Και σε ανταμείβει με την ψευδαίσθηση της ανωτερότητας.

Κάθε φορά που ο άνθρωπος πιστεύει ότι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», ο πρωτογονισμός έχει ήδη νικήσει. Κάθε φορά που μια ιδέα θεωρείται πιο σημαντική από μια ανθρώπινη ζωή, βρισκόμαστε πίσω από όλες τις ιδεολογίες, στο ίδιο αρχέγονο σημείο.

Το παράδοξο είναι ότι ο πολιτισμός δεν κινδυνεύει τόσο από την άγνοια, όσο από την αποτυχία να τιθασεύσει το ένστικτο. Μπορεί να χτίζουμε ουρανοξύστες, να στέλνουμε δορυφόρους, να μιλάμε για τεχνητή νοημοσύνη και μέλλον, αλλά αν ο άνθρωπος συνεχίζει να αντιδρά όπως ο πρόγονος που υπερασπιζόταν τη σπηλιά του, τότε το πρόβλημα δεν είναι τεχνολογικό. Είναι βαθιά υπαρξιακό.

Ο πρωτογονισμός δεν θα εξαφανιστεί ποτέ ολοκληρωτικά. Είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης. Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρχει, αλλά αν θα τον αναγνωρίζουμε όταν εμφανίζεται. Αν θα έχουμε την παιδεία, την αυτογνωσία και το θάρρος να τον συγκρατούμε.

Γιατί κάθε φορά που αποτυγχάνουμε, το τίμημα είναι βαρύ. Πόλεμοι, καταστροφές, κοινωνίες σε διάλυση, γενιές τραυματισμένες. Και πάντα, στο τέλος, η ίδια ψευδαίσθηση: ότι αυτή τη φορά η βία ήταν αναγκαία. Ότι αυτή τη φορά ο σκοπός ήταν «ιερός».

Ίσως το μεγαλύτερο στοίχημα της ανθρωπότητας δεν είναι η πρόοδος, αλλά η υπέρβαση του ίδιου της του πρωτογονισμού. Όχι με απαγορεύσεις και λογοκρισία, αλλά με συνείδηση. Με την επίγνωση ότι πίσω από όλες τις ιδεολογίες, πίσω από όλα τα μεγάλα λόγια, παραμονεύει πάντα το ίδιο παλιό ένστικτο.

Και ότι η αληθινή πρόοδος δεν μετριέται με δύναμη, αλλά με αυτοσυγκράτηση.